Mỗi khi bàn về cải tạo đô thị, nhiều người thường nghĩ đến việc thay thế chợ truyền thống bằng trung tâm thương mại, siêu thị hoặc các tổ hợp cao tầng hiện đại.
Tuy nhiên, cách tiếp cận này có thể bỏ qua giá trị lớn nhất của chợ: Đây không chỉ là nơi mua bán, mà còn là một hạ tầng dân sinh đặc biệt đã hình thành và phát triển cùng quá trình đô thị hóa của Việt Nam.
Rất nhiều khu dân cư hình thành xung quanh chợ chứ không phải ngược lại. Những nơi có bến sông, ngã ba đường hay tuyến giao thông đông đúc thường xuất hiện người bán hàng trước.
Khi hoạt động mua bán ngày càng nhộn nhịp, người dân mới đến sinh sống, hình thành làng xóm, thị tứ rồi phát triển thành đô thị. Có thể nói, chợ chính là một trong những “điểm vàng” đã được thị trường và cộng đồng lựa chọn qua nhiều thế hệ.
Khác với siêu thị, chợ không chỉ có những hộ kinh doanh cố định mà còn có người bán hàng theo ngày, theo mùa vụ, nông dân mang nông sản đến tiêu thụ trực tiếp hoặc những hộ kinh doanh nhỏ lẻ mới khởi nghiệp. Chính sự linh hoạt này giúp chợ tạo ra nhiều việc làm và cơ hội mưu sinh hơn rất nhiều so với các mô hình bán lẻ hiện đại.
Thực tế cho thấy một số dự án cải tạo chợ thất bại vì vô tình làm mất đi bản chất tồn tại dựa vào người lưu thông của chợ. Khi chợ bị đưa vào một khu vực khác lưu lượng người đi qua giảm mạnh. Người bán mất khách vãng lai, trong khi mô hình mua sắm lại không hiện đại bằng siêu thị. Kết quả là tiểu thương không muốn vào kinh doanh, còn người dân cũng không còn mặn mà mua sắm.
Theo tôi, thay vì xóa bỏ chợ truyền thống, chúng ta nên nâng cấp nó thành một tổ hợp đô thị đa chức năng lấy chợ làm hạt nhân phát triển. Đây sẽ là mô hình phát triển đô thị đa chức năng lấy chợ làm hạt nhân, tích hợp thương mại, nhà ở, dịch vụ công, không gian làm việc và tiện ích cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo động lực phát triển kinh tế địa phương.
Đối tượng phù hợp nhất để thí điểm là các chợ quy mô khoảng 3.000 – 5.000 m2 tại các xã, phường vùng ven thành phố lớn hoặc các khu vực nông thôn đang chuẩn bị đô thị hóa. Đây thường là những khu đất công nằm ở vị trí trung tâm, có lưu lượng người qua lại lớn nhưng hiện mới chỉ khai thác một tầng trong vài giờ hàng ngày.
Trong mô hình này, tầng hầm được sử dụng làm bãi xe và kho vận.
Tầng trệt vẫn là chợ dân sinh với các quầy thực phẩm tươi sống, chợ phiên cho nông dân và khu vực kinh doanh linh hoạt. Không gian được thiết kế thông thoáng như một khu phố thương mại có mái che, cho phép xe máy lưu thông chậm nhằm tạo thuận lợi cho việc tiếp cận mua bán nhanh và vận chuyển hàng hóa. Hoạt động cả sáng, chiều và đêm không nghỉ.
Tầng một có thể bố trí siêu thị, ngân hàng, dịch vụ kế toán, tư vấn pháp lý và điểm giao dịch hành chính công. Các tầng tiếp theo là văn phòng nhỏ, không gian làm việc chung, lớp học kỹ năng hoặc đào tạo nghề.
Phía trên là các căn hộ cho thuê với nhiều diện tích khác nhau, từ 25 m2 đến 75 m2. Người thu nhập thấp có thể thuê căn nhỏ, người có điều kiện hơn có thể thuê căn lớn. Bên cạnh hình thức thuê hàng năm, có thể nghiên cứu hợp đồng thuê dài hạn 50 năm với quyền chuyển nhượng đơn giản thông qua văn phòng giao dịch ngay trong tòa nhà.
Điều quan trọng là khu nhà ở này không chỉ dành cho người thu nhập thấp. Một cộng đồng cư dân đa dạng sẽ tạo ra nhu cầu tiêu dùng đa dạng. Người có thu nhập cao hơn sử dụng nhiều dịch vụ hơn, từ đó tạo thêm việc làm cho những người có thu nhập thấp. Đây là cách để hình thành một hệ sinh thái kinh tế bền vững ngay trong lòng khu dân cư.
Tầng mái có thể được khai thác thành không gian cộng đồng với sân sinh hoạt chung, khu vui chơi, nhà hàng, quán cà phê hoặc các hoạt động dịch vụ. Nhờ đó, một khu đất chợ chỉ khoảng 3.000 m2 có thể vận hành như một thị trấn thu nhỏ theo chiều đứng.
Mô hình này không chỉ là thay thế chợ bằng một công trình hiện đại hơn. Đó là sự tiến hóa của chợ truyền thống, giúp nâng cấp chức năng ban đầu của nó. Chợ vẫn là nơi tạo việc làm, tạo cơ hội kinh doanh và kết nối cộng đồng, nhưng đồng thời còn cung cấp nhà ở, dịch vụ công, văn phòng và các tiện ích đô thị khác.
Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế, việc tận dụng các khu chợ hiện hữu để phát triển mô hình này có thể là một hướng đi đáng cân nhắc. Thay vì xây dựng các trung tâm mới từ con số không, chúng ta có thể phát triển đô thị dựa trên những hạt nhân kinh tế – xã hội đã tồn tại và được cộng đồng lựa chọn qua nhiều thế hệ.
Tôi xem video ghi lại cảnh xe khách giường nằm chạy trên quốc lộ 1 bốc cháy dữ dội sau khi va chạm với taluy, khiến 7 người tử vong, 5 nạn nhân bị thương, rạng sáng 21/7 mà không khỏi xót xa, ám ảnh khi lửa cháy ở phần đầu xe. Như vậy là không lối thoát.
Những lần đi xe giường nằm, tôi không tìm thấy búa để đập cửa kính thoát hiểm khi có bất trắc xảy ra ở đâu cả. Hỏi nhân viên xe thì ậm ờ cho qua. Lúc đó lỡ lên xe rồi thì phải chịu và tự nhủ: "Chắc không có chuyện gì xảy ra đâu". Bạn tôi, thường đi công tác bằng xe giường nằm, phải lên sàn thương mại điện tử mua một cây búa bỏ vào balô cho chắc ăn.
Mà nếu có búa, những chuyến xe đêm, lúc hành khách say ngủ, lửa bùng lên ngay phía cửa trước, sức nóng, không khí ngộp... con người cũng không đủ tỉnh táo để ứng phó với tình huống.
Chiếc xe giường nằm chỉ có một cửa lên xuống, bên trong kín như một chiếc hộp. Chỉ cần cửa chính bị biến dạng hoặc lửa chặn lại, hàng chục con người phía sau gần như bị nhốt bên trong.
Điều khiến tôi lo hơn là đây không phải lần đầu xảy ra tai nạn kiểu này. Sau mỗi vụ việc, người ta lại nhắc đến cửa thoát hiểm, búa phá kính, bình chữa cháy, kỹ năng ứng phó. Nhưng rồi vài tháng sau, rất ít người còn nhớ kiểm tra những thứ đó trước khi xe lăn bánh.
Không ít nhà xe coi chiếc búa thoát hiểm là vật trang trí. Có xe thì thất lạc, có xe bị tháo mất, có xe để ở vị trí mà hành khách không thể nhìn thấy. Thậm chí nhiều người đi xe cả chục năm cũng chưa từng được hướng dẫn cửa thoát hiểm nằm ở đâu, mở như thế nào nếu xe bị lật hoặc bốc cháy.
Chúng ta vẫn có thói quen kiểm tra dây an toàn khi đi máy bay. Nhưng khi bước lên xe khách, phương tiện gắn với mình nhiều hơn rất nhiều, lại gần như phó mặc tất cả cho tài xế và nhà xe. Hiếm ai dành một phút quan sát xem cửa thoát hiểm ở đâu, búa phá kính có còn không, bình chữa cháy có hay không...
Đó không phải lỗi của hành khách. Bởi trách nhiệm bảo đảm các thiết bị an toàn luôn đầy đủ và hoạt động được thuộc về đơn vị kinh doanh vận tải. Nếu một chiếc xe được phép lăn bánh nhưng búa thoát hiểm không có, cửa thoát hiểm không sử dụng được hoặc nhân viên không biết hướng dẫn hành khách, thì rõ ràng đã có lỗ hổng trong khâu kiểm tra và giám sát.
Tôi nghĩ đã đến lúc việc kiểm tra thiết bị an toàn trên xe khách cần được coi trọng như kiểm tra phanh hay lốp xe. Thiếu búa phá kính, cửa thoát hiểm không hoạt động thì không được xuất bến. Không thể để những thiết bị quyết định sự sống còn của hàng chục con người chỉ được kiểm tra khi tai nạn đã xảy ra.
Về phía hành khách, nên thay đổi một thói quen, hãy dành vài chục giây nhìn xem búa thoát hiểm ở đâu, cửa thoát hiểm nằm chỗ nào. Hy vọng sẽ không bao giờ phải dùng đến chúng.
Tai nạn có thể không báo trước. Nhưng việc chuẩn bị một con đường sống cho hành khách thì hoàn toàn có thể làm trước và điều đó không nên phụ thuộc vào sự may mắn.
"Với tôi mặt bằng treo bảng hàng loạt là tôi rất mừng đến lệ rơi. Vì như vậy nhà đất không bị ngáo giá, nên những ai có nhu cầu thuê hoặc mua nhà thực sự dễ dàng tiếp cận hơn".
Độc giả nickname hancuasat567 bày tỏ quan điểm như trên, sau bài viết Bán bánh bao lời 75 nghìn mỗi ngày trong căn nhà 9 tỷ đồng. Trong bài viết này, tác giả kể lại câu chuyện hai vợ chồng người bác ruột quyết định không cho thuê mặt bằng tầng trệt của căn nhà ba tầng, chỉ để một xe bánh bao "bán cho vui cửa vui nhà".
Độc giả le919291 nói: "Chi phí mặt bằng sẽ được tính vào giá hàng hóa dịch vụ. Nên nếu giá thuê mặt bằng giảm sẽ giúp kéo giảm giá, từ đó giúp nâng cao hơn cuộc sống người dân. Người dân ai cũng muốn giá hàng hóa dịch vụ giảm, hay ít nhất là không tăng.
Dữ liệu của kênh rao tin trực tuyến Batdongsan chỉ ra mức độ quan tâm phân khúc nhà riêng tại Hà Nội giảm 22% so với cuối năm ngoái. Một số phường ghi nhận giá chào thuê trung bình loại hình nhà phố lao dốc 13-37% so với mức đỉnh 2025 như Cát Linh (giảm 37%), Kim Mã (32%), Bùi Thị Xuân (28%), Trung Hòa (23%), Ô Chợ Dừa (13%)...
Độc giả huvi cho rằng giá mặt bằng thuê giảm không đồng nghĩa giá nhà cũng sẽ giảm theo: "Nhà ở đô thị sẽ luôn tăng giá, tăng ít hay nhiều thôi vì nhu cầu càng cao trong khi nguồn cung không tăng nhanh được.
Xu hướng càng phát triển thì dân sẽ càng tập trung ở đô thị, nơi có giáo dục, y tế phát triển. Cứ nhìn sinh viên từ rất nhiều nơi về thành phố, khi đi làm họ có quay lại quê hương bao nhiêu đâu? Cứ nhìn các nước phát triển trước chúng ta là thấy, giá nhà ở đô thị thì hầu như không giảm mà nó càng tăng cao so với thu nhập".
Đồng quan điểm, độc giả Crystal Rose nói: "Lúc mà nhà giảm giá là lúc có bất ổn vĩ mô, lúc đó người ít tiền cũng không mua được nhà đâu mà mừng.
Lúc mặt bằng bỏ trống là lúc buôn bán ế ẩm, buôn bán ế là do tiêu dùng yếu, tiêu dùng yếu là do thu nhập giảm, vậy giá nhà giảm cùng lúc thu nhập cũng giảm thì bạn mua được nhà hay sao?".
Là một người có mặt bằng cho thuê, độc giả tuangull35 chia sẻ:
"Tôi có một mặt bằng mặt tiền. Đơn vị cũ chuyển đi được 6 tháng rồi, có người mới hỏi thuê nhưng tôi không đồng ý vì thấy ngành kinh doanh của họ không phù hợp. Vợ tôi thì hỏi 'sao anh không cho người ta thuê?'.
Với tôi, không có người thuê cũng chẳng sao, khi nào có đơn vị nào phù hợp, kinh doanh sạch sẽ, giữ gìn nhà thì cho thuê".
Trong khi đó, độc giả vandong2402 nhìn nhận: "Ngày xưa nếu nhiều nhà mặt tiền ế ẩm thì rất đáng lo ngại. Nhưng bây giờ thì không, vì đó chỉ là hiện tượng bên ngoài.
Bây giờ nhờ hiệu ứng internet, người ta thuê mặt bằng trong hẻm nhỏ vẫn kinh doanh tốt và giảm được tiền thuê nhà. Gần nhà chị tôi ở trong một con hẻm ở phường Nhiêu Lộc, TP HCM các mặt bằng kinh doanh rất đông khách dù ở trong hẻm sâu, thậm chí có cửa hàng khách hàng vô tấp nập".
"Vợ chồng tôi cũng trong hoàn cảnh của tác giả bài viết Cuộc đời tôi xuống dốc sau khi đưa cả tỷ đồng cho anh trai trả nợ.
Vợ chồng tôi giúp anh chị của cả bên vợ và bên tôi. Số tiền nếu cộng lại tới nay chắc cũng hơn hai tỷ đồng, cho tới giờ coi như là mất vì hai vợ chồng tôi không đòi.
Tuy nhiên, những quyết định gì cũng do hai vợ chồng tôi đồng thuận mới thực hiện. Cho nên hai vợ chồng tôi không bị lục đục về vấn đề này.
Ban đầu vợ chồng tôi giúp bên vợ. Vợ chồng chị vợ làm ăn không may mắn, chúng tôi cho mượn tiền thường xuyên, những khoản 50 triệu, 20 triệu, 10 triệu, 100 triệu đồng... liên tiếp vài năm.
Mỗi lần nữa đêm mà nghe chuông điện thoại là tay đập chân run vì biết là có chuyện chẳng lành. Bên chị vợ làm cho mấy quả như vậy và đến nay cũng đã xong.
Rồi đến bên nhà tôi, mấy anh chị mắc nợ, mượn tiền vợ chồng tôi để trả. Hết người này đến người khác. Tuy nhiên các anh chị tôi cả bên vợ và tôi đều không phải do ăn chơi mà nợ nần mà họ hiền lành, cố gắng làm ăn mà bị gạt rồi mắc nợ nên vợ chồng tôi không trách mà thương họ nên giúp.
Cho đến nay thì mọi chuyện cũng đã tạm ổn và hai vợ chồng tôi cũng đã đỡ lo, sau khi có con thì cũng không còn dư nhiều để cho mượn nữa, nên mạnh dạn từ chối khi các anh chị hỏi mượn nữa.
Vì cho mượn hết tiền nên vợ chồng tôi cho đến nay cũng không mua nổi căn nhà riêng cho mình, phải ở nhà thờ của ba mẹ để lại. Sau những biến cố thì mọi chuyện cũng đã ổn. Các anh chị cũng quyết định cho tôi đứng tên chủ quyền nhà của ba mẹ.
Bạn cứ làm việc tốt và trong khả năng của mình thì vũ trụ cũng sẽ mang đến điều lành cho bạn, không sớm thì muộn. Còn ai sống tính toán, tham lam thì họ sẽ lãnh hậu quả về sau".
Độc giả An Nguyễn chia sẻ câu chuyện và nêu quan điểm như trên, sau bài viết Cuộc đời tôi xuống dốc sau khi đưa cả tỷ đồng cho anh trai trả nợ. Trong bài viết trước, tác giả chia sẻ từng có công việc thu nhập tốt, nhưng do phải giúp anh trai trả nợ số tiền lớn khiến bản thân không có tích lũy, phải nuôi con một mình vì vợ đi làm ăn xa.
