Trưa nay (5.4), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo thành viên phi hành đoàn Mỹ mất tích sau vụ tiêm kích F-15E bị bắn hạ tại một vùng hẻo lánh ở Iran đã được giải cứu thành công.
“Chúng tôi đã cứu được anh ấy!”, Tổng thống Trump xác nhận trên Truth Social, đồng thời chia sẻ đây là kết quả đến từ một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất lịch sử nước Mỹ.
Vị sĩ quan Mỹ là một đại tá, đã bị thương nhưng sẽ sớm hồi phục hoàn toàn, chủ nhân Nhà Trắng cho biết.
Về chiến dịch giải cứu, Tổng thống Mỹ cho hay “theo chỉ đạo của tôi, quân đội Mỹ đã triển khai hàng chục máy bay, mang theo những dòng vũ khí uy lực nhất thế giới, để thực hiện nhiệm vụ giải cứu”.
Trước đó, Đài CBS dẫn lời giới chức Mỹ cho biết chiếc tiêm kích F-15E chở theo phi hành đoàn gồm phi công và sĩ quan chuyên về hệ thống vũ khí.
Khi tiêm kích trúng đạn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 3.4 (giờ địa phương), phi công thoát ra an toàn và được 2 trực thăng quân sự cứu hộ. Tuy nhiên, sĩ quan chuyên về hệ thống vũ khí mất tích.
Trong nỗ lực tìm kiếm diễn ra cùng ngày, một trực thăng Mỹ chở theo phi công đã trúng đạn từ lực lượng Iran trên mặt đất, khiến một số thành viên trên máy bay bị thương. Sau đó, trực thăng vẫn hạ cánh an toàn.
Một chiếc cường kích A-10 Warthog thuộc sứ mệnh giải cứu hôm 3.4 cũng trúng hỏa lực của Iran và bị hư hại. Phi công nhảy dù xuống vịnh Ba Tư và được cứu thành công.
Đài CBS News dẫn lời 2 quan chức Mỹ tiết lộ lực lượng đặc nhiệm nước này đã giải cứu được sĩ quan mất tích trong một chiến dịch phức tạp với sự tham gia của hàng trăm đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay và trực thăng.
Và trong quá trình tiếp cận khu vực gần vị trí của vị sĩ quan, lực lượng Mỹ đã đấu súng với phía binh sĩ Iran.
Theo 2 quan chức, không xảy ra thương vong trong số những người tham gia chiến dịch giải cứu, và vị sĩ quan đã được đưa đến Kuwait để điều trị.
The New York Times là tờ báo đầu tiên đưa tin về chi tiết chiến dịch, dẫn lời 2 quan chức trên.
Chiến dịch quân sự giải cứu được mô tả là đặc biệt nguy hiểm, khi quân đội Mỹ sử dụng bom và hỏa lực để ngăn cản lực lượng Iran tiếp cận khu vực ẩn náu của sĩ quan. Trong thời gian bị mắc kẹt, sĩ quan Mỹ chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ.
Sau khi người này được giải cứu, hai máy bay vận tải Mỹ được dùng để đưa vị sĩ quan rời đi đã bị mắc kẹt tại một căn cứ hẻo lánh của Iran. Phía Mỹ phải điều động tiếp 3 máy bay khác chi viện, và 2 máy bay vận tải bị phá hủy tại chỗ để tránh rơi vào tay Iran.
Còn một quan chức cấp cao thuộc chính quyền Tổng thống Trump cho biết Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch.
Trước khi xác định được vị trí của sĩ quan, cơ quan này đã triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, lan truyền thông tin rằng người mất tích đã được tìm thấy và đang được đưa khỏi Iran, nhằm giảm áp lực tìm kiếm của đối phương.
Trong khi chiến dịch đánh lạc hướng diễn ra, CIA vận dụng năng lực tình báo để lần theo dấu vết và tìm ra vị trí chính xác của sĩ quan bên trong một khe núi. Sau khi Lầu Năm Góc và Nhà Trắng nhận được thông tin thời gian thực từ CIA, Tổng thống Trump đã lập tức ra lệnh mở chiến dịch giải cứu ngay lập tức.
Nhà phân tích an ninh quốc gia Aaron MacLean của Đài CBS News cung cấp thêm thông tin về chiến dịch tìm kiếm và giải cứu. Theo ông, quân đội Mỹ thường sử dụng lực lượng được huấn luyện đặc biệt có tên Pararescuemen, chuyên đảm nhiệm những sứ mệnh tìm kiếm và cứu nạn trong môi trường chiến đấu.
Sĩ quan mất tích nhiều khả năng được trang bị thiết bị sơ cứu, và được huấn luyện để tự xử lý trong trường hợp bị thương. Người này cũng mang theo thiết bị liên lạc để truyền tin về cho cấp chỉ huy biết rằng mình vẫn an toàn.
Chuyên gia MacLean lưu ý những thiết bị liên lạc bao gồm thiết bị định vị GPS, máy phát tín hiệu cấp cứu và thiết bị liên lạc mã hóa để tránh thoát phe đối địch trong lúc gửi tín hiệu về cấp chỉ huy.
Bloomberg hôm nay dẫn báo cáo của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cho biết chiến dịch phản công hạn chế hồi đầu năm đánh dấu những bước tiến về lãnh thổ đầu tiên của Ukraine kể từ năm 2023. "Hoạt động này hưởng lợi từ việc năng lực quân sự đối phương bị suy giảm đáng kể, dù chỉ là ngắn hạn, sau khi thiết bị thu phát Starlink ngừng hoạt động", báo cáo có đoạn.
DIA cho biết diện tích mà Ukraine tái chiếm nằm ở trong và xung quanh tỉnh Dnipropetrovsk, nhưng không nêu cụ thể thời điểm chiến dịch diễn ra.
Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky hồi tháng 2 tuyên bố lực lượng nước này đã tái chiếm 8 khu dân cư và giành lại 400 km2 lãnh thổ tính từ cuối tháng 1. Bước tiến được ghi nhận gần khu dân cư Oleksandrivka, tại giao điểm giữa tỉnh Dnipropetrovsk, Donetsk và Zaporizhzhia.
Để so sánh, quân đội Nga hồi năm ngoái giành thêm lãnh thổ rộng 5.600 km2, theo dữ liệu được tổng hợp bởi Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ. Con số này lần lượt là gần 600 km2 và 3.985 km2 trong năm 2023-2024.
Theo DIA và Bộ tư lệnh Lực lượng Mỹ tại châu Âu (EUCOM), quân đội Nga đã "sử dụng trái phép" hệ thống Internet vệ tinh Starlink để điều phối hoạt động tác chiến tại những khu vực mà hệ thống liên lạc kém ổn định hoặc dễ bị gây nhiễu.
Các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) trang bị đài thu phát Starlink nhằm vào hàng loạt mục tiêu giá trị cao của Ukraine đã thúc đẩy nước này phối hợp với hãng vận hành SpaceX nhằm hạn chế đối phương sử dụng mạng lưới Internet vệ tinh.
Công ty SpaceX bắt đầu yêu cầu xác thực thiết bị đầu cuối Starlink từ ngày 4/2. Chỉ những thiết bị được phê duyệt và nằm trong "danh sách trắng" của Bộ Quốc phòng Ukraine mới có thể tiếp tục hoạt động trên lãnh thổ nước này.
Lực lượng Nga dường như cũng hứng chịu thêm tổn thất về năng lực liên lạc sau khi siết chặt kiểm soát đối với ứng dụng nhắn tin Telegram. Động thái được cho là khiến các binh sĩ Nga phẫn nộ, do nhiều đơn vị sử dụng Telegram để trao đổi thông tin chiến trường.
Dù vậy, DIA cho biết tính đến tháng 3, lực lượng Nga vẫn duy trì ưu thế tổng thể trước quân đội Ukraine "trên hầu hết chức năng tác chiến".
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về thông tin.
Serhiy Beskrestnov, cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, hồi tháng 2 nhận định bị chặn truy cập Starlink là "thảm họa" đối với quân đội Nga, khiến hệ thống chỉ huy sụp đổ và chiến dịch xung kích ở nhiều khu vực phải ngừng lại.
Dịch vụ Starlink chưa từng được cung cấp cho quân đội Nga, nhưng thông tin cho thấy binh sĩ nước này sở hữu bộ thu phát và sử dụng để truy cập Internet đã bắt đầu xuất hiện từ năm 2024.
Các kênh truyền hình nhà nước Iran đang phát đi lời kêu gọi vũ trang toàn dân, thậm chí phát sóng cảnh người dẫn chương trình cầm súng AK, trong khi một huấn luyện viên quân sự hướng dẫn người dân cách sử dụng súng.
Người dẫn chương trình Hossein Hosseini của kênh Ofogh gần đây còn bắn đạn thật ngay trên sóng truyền hình trực tiếp. Đứng cạnh Hosseini là một sĩ quan Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có nhiệm vụ hướng dẫn cách bắn súng.
Trong một số cảnh quay khác, sĩ quan IRGC này còn giải thích về cơ chế hoạt động và cách sử dụng súng trường bắn tỉa SVD và súng máy PKS tại trường quay.
Trên kênh Channel-3, nữ MC Mobina Nasiri cũng xuất hiện với một khẩu súng trường tấn công trên tay.
"Họ đã gửi cho tôi một khẩu súng từ quảng trường Vanak để tôi cũng như tất cả các bạn có thể học cách sử dụng nó", Nasiri nói.
Quảng trường Vanak ở thủ đô Tehran là nơi hàng nghìn người Iran đã xuống đường trong những đêm gần đây, tham gia các cuộc tuần hành phản đối Mỹ. "Tôi sẵn sàng hy sinh mạng sống cho đất nước và nhân dân mình", cô gái trẻ tên Tiana, đeo kính màu cờ Iran, nói giữa những tiếng hô vang dội.
Tiana khẳng định toàn bộ người dân Iran cũng như quân đội nước này đều sẵn sàng chiến đấu hết mình nếu xung đột với Mỹ tái diễn.
Các hoạt động này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 17/5 tuyên bố Iran "sẽ chẳng còn lại gì" nếu không nhanh chóng hành động, giữa lúc hai bên chưa đạt được thỏa thuận hòa bình. Điều này khiến nhiều người Iran cảm thấy việc xung đột tái bùng phát là không thể tránh khỏi.
"Chúng tôi biết cuộc chiến này chưa kết thúc. Chúng tôi biết ông Trump sẽ không thực sự đàm phán", Fatima, người tham gia tuần hành ở Vanak, nói.
Các cuộc tuần hành ban đêm như vậy đã diễn ra trên khắp đất nước Iran gần như mỗi tối kể từ khi chiến sự nổ ra và vẫn được duy trì ngay cả khi Mỹ - Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn từ ngày 8/4.
Gần đây, bầu không khí trở nên căng thẳng hơn, khi các quầy bán súng công cộng được dựng lên ở các quảng trường, nơi người dân được hướng dẫn những bài học cơ bản về sử dụng vũ khí. Đây dường như là dấu hiệu cho thấy chính quyền Iran đang ngày càng cứng rắn hơn trong nỗ lực vũ trang toàn dân, đề phòng những cuộc xung đột tiếp theo.
Tại một quầy hàng ở quảng trường Hafte Tir ở Tehran, những phụ nữ đeo khăn trùm đầu đen đang học cách sử dụng súng AK-47, dưới sự hướng dẫn của một sĩ quan.
Cách đó vài bước chân là một cô gái đang ngắm nghía khẩu AK không lắp đạn, chĩa súng lên trời rồi bóp cò dưới sự giám sát của một người hướng dẫn.
Nhưng không phải tất cả người Iran đều muốn dùng tới súng đạn. Ngay bên cạnh đám đông biểu tình, một số người chọn ngồi tĩnh lặng ở công viên để đọc sách, uống trà hay đi dạo.
"Không chiến tranh", một thanh niên nói khi đi ngang qua.
"Chúng tôi chỉ muốn sống trong một đất nước bình thường, nơi con cái chúng tôi có thể có tương lai. Chúng tôi muốn hòa bình", một phụ nữ cho hay.
"Chúng tôi đã rất dễ tính. Tổng thống Donald Trump nói rằng 'các vị cần đến đây với thiện chí và nỗ lực hết sức để đạt được thỏa thuận'. Chúng tôi đã làm như vậy, thật không may là không thể đạt được bất kỳ tiến triển nào", Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói với báo giới trước khi rời Pakistan sáng nay.
Phó tổng thống Mỹ cho rằng vấn đề mấu chốt chính là Iran từ chối chấm dứt chương trình hạt nhân. "Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của Mỹ. Hãy chờ xem liệu Iran có chấp nhận nó hay không", ông nói.
"Chúng tôi cần thấy cam kết rằng họ sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân và không tìm kiếm các công cụ cho phép nhanh chóng sở hữu được vũ khí hạt nhân. Chúng tôi vẫn chưa thấy điều đó và hy vọng sẽ thấy", ông Vance nói khi được CNN hỏi cụ thể về những điều khoản mà Iran từ chối.
Phó tổng thống Mỹ thêm rằng trong suốt 21 giờ đàm phán với Iran, ông liên tục trao đổi với Tổng thống Trump và các quan chức cấp cao như Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động tác chiến của Mỹ tại Trung Đông.
Hãng tin Tasnim của Iran cũng xác nhận cuộc đàm phán với Mỹ tại Pakistan đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, cho rằng "những yêu cầu quá đáng của Washington" đã gây cản trở nỗ lực này. Đài truyền hình Press TV đưa tin rằng trong những điểm bất đồng có vấn đề về quyền đi lại qua eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran.
Phái đoàn Mỹ và Iran đàm phán suốt 21 giờ và kết thúc rạng sáng 12/4, với sự tham gia của bên trung gian là Pakistan. Khác với thông lệ, các quan chức Mỹ và Iran gặp mặt trực tiếp cùng với giới chức Pakistan, chứ không thông qua trung gian đi lại giữa các phòng. Hai bên đều có quan điểm riêng trước đàm phán, khẳng định chỉ nhượng bộ những điều có thể chấp nhận.
Cuộc đàm phán diễn ra trong lúc căng thẳng ở eo biển Hormuz leo thang. Mỹ tuyên bố đã điều tàu chiến qua eo biển để mở đường cho chiến dịch rà phá thủy lôi, trong khi Iran dọa sẽ "xử lý nghiêm" tàu quân sự ở đây.
