Hơn 10 năm về trước, một giếng nước ở thôn Tống Xá, xã Thái Thịnh, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương cũ (nay thuộc phường Nguyễn Đại Năng, TP Hải Phòng), đã trở thành hiện trường của một vụ án mạng chấn động. Nạn nhân là một bé trai chỉ mới 14 tháng tuổi, chưa biết đi.
Những dấu hiệu bất thường tại hiện trường đã lập tức đập tan giả thuyết về một vụ tai nạn, mở ra một cuộc điều tra “nghẹt thở” nhằm vạch trần bộ mặt của kẻ thủ ác.
Thi thể bé trai 14 tháng tuổi dưới giếng nước
Theo hồ sơ vụ án, khoảng 16h ngày 10/3/2015, hệ thống loa truyền thanh của UBND xã Thái Thịnh cũ phát đi thông báo tìm cháu N.S.S (14 tháng tuổi), con trai của anh N.P.T (SN 1981) và chị Phạm Thị Hương (SN 1982, cùng trú thôn Tống Xá, xã Thái Thịnh cũ), bị mất tích.
Hơn 17h cùng ngày, ông T.V.L., trú thôn Tống Xá, sang khu đất nhà hàng xóm múc nước giếng về trộn cám cho lợn ăn. Khi cúi người thả gầu múc nước, ông L. phát hiện một vật nổi lập lờ dưới lòng giếng sâu. Ban đầu, ông L. chỉ nghĩ đó là một con búp bê vải cũ ai đó vứt đi. Nhưng khi với tay vớt lên, người đàn ông run rẩy kinh hãi vì đó là thi thể của một đứa trẻ.
Nạn nhân xấu số không ai khác chính là cháu N.S.S., đứa trẻ mà cả gia đình anh T. và chị H. đang đi tìm.
Tiếp nhận tin báo, Công an huyện Kinh Môn cùng các đơn vị nghiệp vụ Công an tỉnh Hải Dương cũ đã có mặt tiến hành khám nghiệm tử thi, khám nghiệm hiện trường.
Kết quả khám nghiệm ban đầu cho thấy trên thi thể cháu S. không phát hiện dấu vết tác động của ngoại lực, nguyên nhân dẫn đến việc cháu S. tử vong là do ngạt nước. Thời gian tử vong khoảng từ 14h đến 15h ngày 10/3/2015.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả này, nhiều người nghĩ ngay đến một vụ tai nạn đuối nước. Nhưng các điều tra viên dày dạn kinh nghiệm đã phát hiện ra những điểm bất thường đáng ngờ.
Những dấu hiệu đáng ngờ
Theo lời của bố mẹ cháu S., cháu rất ít khi theo người lạ, gần như không bao giờ cho người lạ bế. Cháu S. cũng chưa biết đi, trong khi khoảng cách từ nhà cháu đến giếng khá xa nên cháu không thể tự bò ra giếng. Hơn nữa thành giếng khá cao với một đứa trẻ 14 tháng tuổi chưa biết đi nên cơ quan điều tra nhận định cháu S. cũng không thể tự bò qua thành giếng.
Từ những lập luận, nghi vấn trên, kết hợp với kết quả khám nghiệm hiện trường, Ban chuyên án bác bỏ giả thuyết đây là một tai nạn. Bước đầu khẳng định vụ việc có dấu hiệu vụ án giết người đặc biệt nghiêm trọng.
Giám đốc Công an tỉnh Hải Dương cũ đã chỉ đạo các đơn vị phối hợp với Công an huyện Kinh Môn cũ triển khai các biện pháp nghiệp vụ, phá án trong thời gian ngắn nhất.
Các điều tra viên xác định vụ án không có dấu hiệu giết người cướp của, vì tài sản gia đình anh T. không bị mất, trên người cháu S. cũng không đeo trang sức giá trị.
Khả năng hung thủ từ tỉnh thành khác đến gây án cũng được đưa ra và bị loại trừ. Vụ án xảy ra vào khoảng 14-15h tại một làng quê yên tĩnh. Hung thủ ra tay và rút lui cực kỳ nhanh gọn, chứng tỏ phải rất thông thạo địa hình. Người lạ xuất hiện vào giờ này chắc chắn sẽ bị hàng xóm chú ý.
Hướng điều tra bắt đầu tập trung vào các mối quan hệ xã hội của bố mẹ nạn nhân. Kẻ thủ ác ra tay với đứa trẻ 14 tháng tuổi nhiều khả năng xuất phát từ động cơ mâu thuẫn, trả thù cá nhân sâu sắc với gia đình.
Qua xác minh, vợ chồng anh T. vốn là những nông dân hiền lành, quanh năm chỉ biết ruộng vườn. Lúc rảnh rỗi, anh chị tranh thủ buôn bán thêm rau quả để trang trải cuộc sống, chưa từng có điều tiếng hay xích mích, thù hằn ai trong thôn xóm.
Hiện trường vụ án nằm ở nơi vắng vẻ, thời điểm xảy ra vụ việc không có nhân chứng trực tiếp, khiến công tác thu thập chứng cứ gặp muôn vàn khó khăn.
Lực lượng chức năng đã tập trung rà soát các đối tượng xung quanh hiện trường, kể cả những người thân trong gia đình, dựng chân dung nghi phạm và mời những người liên quan đến làm việc.
Tập trung ghi lời khai tất cả những người xung quanh khu vực xảy ra án mạng, cơ quan điều tra phát hiện một người hàng xóm tên T., sống một mình, thường say rượu, không nghề nghiệp ổn định, có hành vi bất thường. Cơ quan công an cũng xác định bố cháu S. từng cãi nhau với người này.
Khi được mời làm việc, người đàn ông này khai rất mơ hồ, bản thân ông T. cũng không nhớ nổi mình đã uống rượu say rồi ngủ tại nhà vào lúc nào. Sau khi đánh giá toàn diện, các điều tra viên xác định người này không liên quan vụ án.
Manh mối từ dấu dép tại hiện trường
Đúng lúc vụ án tưởng đi vào ngõ cụt thì tại hiện trường, các kỹ thuật viên Phòng Kỹ thuật hình sự – Công an tỉnh Hải Dương cũ phát hiện có một dấu dép đặc biệt đáng ngờ.
Từ độ sâu và đặc điểm của dấu dép, Ban chuyên án dựng chân dung của người mang dép cao khoảng 1,6m, nặng khoảng 50kg. Đặc biệt, các dấu vết bước chân tiếp theo cho thấy người này có dị tật ở chân, khiến bước đi có độ lệch tâm khác hoàn toàn so với người khỏe mạnh bình thường. Khớp nối các dữ liệu, người này khả năng cao là một phụ nữ trên dưới 30 tuổi.
Kết quả sàng lọc toàn bộ nhân chứng và người phát hiện hiện trường cho thấy không một ai trùng khớp với các chỉ số này.
Cơ quan điều tra đã thu nhỏ vùng khoanh xác định tội phạm và khẳng định hung thủ chắc chắn là người quen, có mối quan hệ vô cùng thân thiết với gia đình nạn nhân nên mới có thể tiếp cận bế cháu S. đi một cách dễ dàng mà đứa trẻ không kêu khóc.
Vậy đối tượng có dấu chân dị tật ấy là ai? Các điều tra viên đã làm thế nào để tìm ra kẻ thủ ác bí ẩn.
Tôi có vợ và 2 con. Vừa qua chúng tôi ly hôn và đã có quyết định ly hôn. Sau khi có quyết định, tôi ra công an phường xuất trình và trình cho cảnh sát khu vực để cập nhật dữ liệu dân cư. Nhưng nay trên hệ thống dữ liệu VNeID vẫn còn là vợ chồng chưa ly hôn, giờ phải làm sao để đúng với hộ tịch hiện tại. Xin cảm ơn.
- Luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư TP.HCM) trả lời:
Tình trạng "lệch pha" dữ liệu giữa giấy tờ bản cứng và hệ thống VNeID như của bạn là khá phổ biến.
Việc bạn xuất trình quyết định ly hôn cho cảnh sát khu vực chủ yếu phục vụ công tác nắm bắt nhân khẩu tại địa bàn.
Tuy nhiên để làm thay đổi trường dữ liệu số trên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, pháp luật yêu cầu công dân phải có đề nghị chính thức bằng văn bản hoặc thông qua giao dịch điện tử.
Cảnh sát khu vực không thể tự ý thay đổi dữ liệu gốc nếu thiếu quy trình lập hồ sơ đề nghị điều chỉnh từ chính bạn.
Để tình trạng hôn nhân trên ứng dụng VNeID hiển thị chính xác là "đã ly hôn" đúng với thực tế hộ tịch, bạn cần thực hiện theo một trong hai cách sau:
Cách 1: Thực hiện trực tiếp tại công an xã/phường
Căn cứ theo Thông tư 17/2024/TT-BCA quy định về trách nhiệm của công an cấp xã trong việc thu thập, điều chỉnh thông tin dân cư:
Bước 1: Bạn mang theo thẻ căn cước/CCCD và quyết định ly hôn bản chính (hoặc bản sao y) đến thẳng trụ sở công an xã/phường nơi bạn đang thường trú hoặc tạm trú.
Bước 2: Cán bộ công an sẽ hướng dẫn bạn điền thông tin vào phiếu thu thập thông tin dân cư (Mẫu DC01) ban hành kèm Thông tư 17/2024/TT-BCA để yêu cầu cập nhật tình trạng từ "đã kết hôn" sang "đã ly hôn".
Bước 3: Sau khi tiếp nhận và đối chiếu chứng từ hợp lệ, cơ quan công an sẽ thao tác cập nhật trực tiếp vào hệ thống.
Cách 2: Cập nhật trực tuyến qua ứng dụng VNeID
Hiện nay, ứng dụng VNeID đã được Bộ Công an tích hợp tính năng cho phép công dân tự gửi thông tin để cơ quan nhà nước xét duyệt, giúp bạn không cần đi lại nhiều lần:
Bước 1: Mở ứng dụng VNeID trên điện thoại (đảm bảo đã cập nhật phiên bản mới nhất).
Bước 2: Tại màn hình chính, bạn tìm và chọn mục Dịch vụ khác, sau đó chọn Cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước (Cơ quan quản lý nhà nước).
Bước 3: Nhấn vào Tạo mới yêu cầu, chọn loại thông tin là Bản án/Quyết định ly hôn.
Bước 4: Điền đầy đủ các thông tin theo hệ thống yêu cầu và chụp ảnh quyết định ly hôn tải lên làm minh chứng, sau đó bấm gửi.
Hệ thống của cơ quan công an sẽ tiếp nhận, đối chiếu hình ảnh quyết định ly hôn của bạn và tiến hành phê duyệt. Khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được cập nhật, tình trạng hôn nhân trên VNeID của bạn sẽ tự động thay đổi thành "đã ly hôn".
Hiện nay, dữ liệu dân cư (của Bộ Công an) và dữ liệu hộ tịch điện tử (của Bộ Tư pháp) đang được liên thông chặt chẽ.
Trong trường hợp công an phường thông báo không thể tự điều chỉnh do hệ thống báo lỗi chưa đồng bộ từ phía tư pháp, bạn sẽ cần mang quyết định ly hôn ra bộ phận tư pháp - hộ tịch của UBND phường/xã (nơi bạn từng đăng ký kết hôn) để thực hiện thủ tục "ghi chú ly hôn".
Sau khi cán bộ tư pháp cập nhật ghi chú này lên hệ thống hộ tịch điện tử, dữ liệu bên VNeID của công an sẽ lập tức được tự động đồng bộ theo.
Chúc bạn sớm hoàn tất thủ tục để thuận tiện hơn trong các giao dịch dân sự sau này.
Công an xã Nhà Bè trao giấy khai sinh của bé trai 22 tháng tuổi cho chị Nguyễn Phương Linh (37 tuổi, quê Hà Nội, bị can trong một vụ án) và đã bàn giao bé trai cho cơ sở bảo trợ xã hội nuôi dưỡng, cuối tháng 4.
Đại úy Nguyễn Phan Nhật Anh, Phó trưởng Công an xã, nói vẫn nhớ như in ánh mắt đỏ hoe, giọng nghẹn ngào của người mẹ khi cầm giấy khai sinh của con. Đối với anh và các đồng đội, đây không chỉ là việc xử lý một vụ án hình sự đơn thuần, mà là cuộc chạy đua với thời gian để định danh cho một số phận nhỏ bé bị bỏ quên.
Tâm nguyện của người mẹ vướng lao lý
Ngày 13/4, Công an xã Nhà Bè tiếp nhận vụ việc có dấu hiệu Trộm cắp tài sản và Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Trong số những người liên quan, chị Linh sống lang thang, không nơi cư trú ổn định, đi cùng con nhỏ hơn 22 tháng tuổi.
Quá trình làm việc, người mẹ cho biết con mình từ khi sinh ra chưa từng có giấy khai sinh, không xác định được cha, cũng không có người thân chăm sóc. Đứa trẻ không có bất kỳ giấy tờ tùy thân nào.
"Đối diện lỗi lầm và bản án, người mẹ ấy chỉ có một tâm nguyện duy nhất là mong con được đưa vào cơ sở bảo trợ xã hội để được nuôi dưỡng, học hành và có tương lai tươi sáng hơn", đại úy Nguyễn Phan Nhật Anh, kể.
Lời khẩn cầu của người mẹ, về việc đặt cho con một cái tên và tìm cho bé một mái nhà đã trở thành nỗi trăn trở của Ban chỉ huy Công an xã. Nếu không có giấy tờ, đứa trẻ sẽ không thể tiếp cận các quyền cơ bản như đi học, khám chữa bệnh.
Hai tuần truy vết hồ sơ, hoàn tất khai sinh cho đứa trẻ vô danh
Không dừng lại ở việc xử lý vụ án, Công an xã Nhà Bè bắt đầu hỗ trợ thủ tục pháp lý cho đứa trẻ.
Việc xác minh gần như bắt đầu từ con số không khi người mẹ không có giấy tờ tùy thân, không thông tin cư trú rõ ràng, không hồ sơ sinh nở. Công an xã đã phối hợp với chính quyền địa phương và Bệnh viện Xuyên Á (xã Củ Chi) để trích lục giấy chứng sinh cho bé.
Trong quá trình này, đơn vị tổ chức các cuộc họp khẩn để tháo gỡ từng vướng mắc pháp lý. Các chiến sĩ liên tục di chuyển giữa Nhà Bè và Củ Chi (hai đầu thành phố, cách nhau chừng 50 km) nhằm hoàn tất các thủ tục cần thiết trong thời gian ngắn nhất.
Từ khi tiếp nhận vụ việc đến lúc bàn giao ngày 29/4, toàn bộ thủ tục xác minh, hoàn tất giấy tờ cho bé được thực hiện trong chưa đầy hai tuần. Đứa trẻ được đăng ký khai sinh với tên Nguyễn Hoàng Thiên Bảo, đồng thời được cấp thẻ bảo hiểm y tế.
Công an xã Nhà Bè sau đó phối hợp chính quyền địa phương đưa bé đến Làng thiếu niên Thủ Đức để chăm sóc, nuôi dưỡng.
Trong buổi bàn giao, chị Linh không kìm được nước mắt. Người mẹ bày tỏ sự hối hận về những sai lầm của mình, đồng thời gửi lời cảm ơn tới lực lượng công an đã giúp con có giấy tờ và nơi ở.
"Chúng tôi đấu tranh với tội phạm nhưng không bỏ quên con người. Hình ảnh bé Thiên Bảo có tên, có giấy khai sinh chính là minh chứng cho việc pháp luật luôn song hành cùng tình người", đại úy Nhật Anh chia sẻ.
Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống "ngày thu nhập" (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống "day-fine" của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ "cửa tù" để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm "đau ví" thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia "Corrective Work Order" - lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
