Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ tham dự Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN – Nga ngày 17-18/6 tại thành phố Kazan, Nga. Đây là chuyến công tác đầu tiên của Thủ tướng trên cương vị mới tới Nga, đối tác có quan hệ hữu nghị truyền thống, gắn bó và là Đối tác Chiến lược Toàn diện của Việt Nam.
Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho biết chuyến công tác có ý nghĩa đặc biệt, là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào định hình hợp tác ASEAN – Nga trong những năm tới, theo Bộ Ngoại giao.
Mục tiêu xuyên suốt của chuyến công tác là phát huy vai trò “cầu nối” của Việt Nam, thúc đẩy đồng thuận và đóng góp những định hướng thiết thực, tạo thêm động lực mới cho quan hệ ASEAN – Nga. Điều này càng có ý nghĩa khi Việt Nam sẽ đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN – Nga giai đoạn 2027-2030.
Trên tinh thần đó, Việt Nam sẽ tập trung vào một số ưu tiên lớn, trong đó có việc cùng các nước thúc đẩy cách tiếp cận thực chất, cân bằng và hướng tới kết quả cụ thể trong hợp tác ASEAN – Nga.
Trọng tâm là khơi thông các lĩnh vực có nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác đầy đủ như thương mại, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, an ninh phi truyền thống, giáo dục, đào tạo, du lịch, giao lưu nhân dân và đặc biệt là năng lượng. Việt Nam cũng sẽ thúc đẩy những sáng kiến có tính khả thi cao, phù hợp với nhu cầu của ASEAN, thế mạnh của Nga và đáp ứng yêu cầu của tình hình hiện nay.
Việt Nam mong muốn góp phần mở rộng không gian hợp tác giữa ASEAN với khu vực Á – Âu. Với việc ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU) năm 2015, Việt Nam là nước ASEAN đi đầu và có kinh nghiệm thực tiễn về thúc đẩy thương mại, đầu tư, logistics, chuỗi cung ứng và kết nối doanh nghiệp trong hợp tác với EAEU.
Đây là hướng hợp tác có ý nghĩa thiết thực, giúp quan hệ ASEAN – Nga không chỉ dừng ở trao đổi chính trị, mà còn tạo thêm lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp, địa phương và người dân hai bên.
Việt Nam sẽ cùng các nước trao đổi về tình hình khu vực và quốc tế, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp tới hòa bình, ổn định, an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và phát triển.
Với tinh thần đối thoại, xây dựng và tôn trọng luật pháp quốc tế, Việt Nam mong muốn góp phần tăng cường hiểu biết, thu hẹp khác biệt và củng cố lòng tin giữa ASEAN với Nga cũng như giữa các đối tác trong khu vực.
Trong chuyến công tác, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự kiến hội kiến với Tổng thống Nga Vladimir Putin và làm việc với người đứng đầu Cộng hòa Tatarstan, nhằm trao đổi các định hướng lớn mang tính đột phá, trọng tâm hợp tác và biện pháp tháo gỡ vướng mắc nhằm triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao đã đạt được.
Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang cho biết Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN – Nga thể hiện cam kết chính trị ở cấp cao nhất với mối quan hệ Đối tác Chiến lược giữa hai bên. Đây cũng là minh chứng cho đối thoại và hợp tác luôn là phương thức hữu hiệu nhất đóng góp vào kiến tạo môi trường hòa bình, an ninh và ổn định phục vụ cho phát triển.
Hội nghị sẽ đề xuất các định hướng mới, lĩnh vực trọng tâm, biện pháp đột phá để tăng cường hợp tác thực chất, cùng có lợi trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là an ninh năng lượng, cũng như khai thác các cơ hội tăng cường liên kết, hội nhập, tạo không gian phát triển mới giữa hai khu vực Á – Âu.
Các cuộc trao đổi sẽ giúp lãnh đạo ASEAN – Nga tăng cường hiểu biết, củng cố lòng tin chiến lược, cùng ứng phó với các thách thức chung trên cơ sở luật pháp quốc tế. Hội nghị dự kiến thông qua các văn kiện bản lề định hướng hợp tác ASEAN – Nga trong giai đoạn tới.
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ tiếp tục khẳng định hình ảnh một Việt Nam chủ động, trách nhiệm, là cầu nối tin cậy trong ASEAN và là đối tác thủy chung, chân thành của Nga.
"Tây Ban Nha là một thành viên đáng tin cậy trong NATO", Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez trả lời báo giới tại Cyprus ngày 24/4, thêm rằng Madrid đang hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ của mình. "Do đó, tôi hoàn toàn không lo ngại gì cả".
Ông Sanchez bình luận không lâu sau khi hãng tin Reuters dẫn nguồn một quan chức Mỹ nói rằng Lầu Năm Góc có một email nội bộ phác thảo những biện pháp có thể áp dụng đối với những đồng minh không ủng hộ các hoạt động quân sự của Mỹ, trong đó có nhắm vào Tây Ban Nha.
"Chúng tôi không hành động dựa trên email, mà bằng văn bản chính thức và lập trường của chính phủ, trong trường hợp này là Mỹ", Thủ tướng Sanchez tiếp tục. Ông thêm rằng Madrid giữ lập trường "hợp tác tuyệt đối với các đồng minh, nhưng luôn trong khuôn khổ luật pháp quốc tế".
Theo quan chức Mỹ giấu tên, email của Lầu Năm Góc có nội dung bày tỏ sự thất vọng trước việc một số đồng minh NATO từ chối hoặc do dự khi cấp "quyền tiếp cận, sử dụng căn cứ và bay qua không phận" cho nước này trong cuộc chiến với Iran.
Một phương án đề cập việc đình chỉ các quốc gia "khó hợp tác" khỏi những vị trí quan trọng hoặc có uy tín trong NATO. Tuy nhiên, một quan chức NATO cho biết hiệp ước sáng lập liên minh "không có bất kỳ điều khoản nào về việc đình chỉ tư cách thành viên".
"Như Tổng thống Donald Trump nói, các đồng minh NATO không ở bên chúng tôi bất chấp tất cả những gì Mỹ đã làm cho họ", thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson bình luận về thông tin. "Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ đảm bảo Tổng thống có những lựa chọn đáng tin cậy để các đồng minh không còn là 'hổ giấy' mà phải thực hiện phần trách nhiệm của họ".
Mỹ và Israel ngày 28/2 mở chiến dịch không kích Iran, khiến Tehran phóng tên lửa và máy bay không người lái vào Tel Aviv cùng các căn cứ của Washington, hạ tầng ở nhiều nước vùng Vịnh để đáp trả. Tây Ban Nha sau đó tuyên bố đóng không phận với mọi máy bay Mỹ tham gia chiến dịch nhằm vào Iran, duy trì lệnh cấm dùng căn cứ cho xung đột. Italy và Pháp cũng hành động tương tự.
Tổng thống Trump lập tức bày tỏ bất bình, chế giễu các đồng minh châu Âu là "những kẻ hèn nhát". Lãnh đạo Mỹ còn gọi NATO là "hổ giấy" vì liên minh không tham gia nỗ lực mở cửa eo biển Hormuz.
Ngày 11-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Mỹ vẫn chưa đánh Iran đủ mạnh và nói về việc chiếm cơ sở dầu mỏ quan trọng của Tehran ở đảo Kharg.
"Mỹ sẽ giáng một đòn rất mạnh vào Iran (hải quân, không quân, radar, phòng không và tất cả các hình thức phòng thủ khác, cùng với hầu hết khả năng tấn công của nước này, đều đã bị phá hủy), vào tối nay.
Vào một thời điểm nào đó trong tương lai không xa, chúng ta sẽ chiếm đảo Kharg và các điểm cơ sở hạ tầng dầu mỏ khác, và nắm quyền kiểm soát hoàn toàn thị trường dầu khí của họ, giống như chúng ta đã làm với Venezuela, điều này đang mang lại lợi ích to lớn cho cả Venezuela và Mỹ", ông Trump viết trên nền tảng Truth Social.
Đảo Kharg ở vịnh Ba Tư là huyết mạch kinh tế của Iran, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này.
Mỹ và Iran tiếp tục tấn công lẫn nhau trong ngày 11-6, ngày thứ hai liên tiếp, làm leo thang căng thẳng và làm suy yếu triển vọng chấm dứt chiến tranh nhanh chóng.
Sau hơn ba tháng chiến tranh, Iran vẫn đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu khí quan trọng, và vẫn giữ nguyên kho dự trữ uranium làm giàu.
Trả lời phỏng vấn kênh Fox News sau bài đăng trên mạng xã hội, lãnh đạo Mỹ khoe Mỹ đã thả số bom trị giá 250 triệu USD xuống Iran đêm qua, cho rằng Washington vẫn chưa tấn công Tehran đủ mạnh. "Họ thực sự đang khuất phục. Họ chỉ chưa biết điều đó mà thôi", ông nói.
Ông Trump không giải thích kế hoạch chiếm đảo Kharg, nhưng việc này sẽ cần phải triển khai bộ binh Mỹ. "Tôi không muốn đưa quân bộ binh vào" nhưng "nếu muốn, chúng ta có thể đưa một nhóm nhỏ binh lính đến và chiếm toàn bộ khu vực", ông nói.
Dù vậy, nhà lãnh đạo Mỹ cho biết Washington vẫn đang đàm phán với Iran để đạt được một thỏa thuận. Các nguồn tin Iran và các quan chức phương Tây cho biết các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran về một thỏa thuận hòa bình sơ bộ đã được đẩy mạnh.
Sau tuyên bố của ông Trump, Nhà Trắng không trả lời ngay lập tức câu hỏi về việc liệu thỏa thuận ngừng bắn đạt được hồi tháng 4-2026 có còn hiệu lực hay không, theo Hãng tin AFP.
Theo một tuyên bố trên kênh Telegram, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc tấn công mới của Mỹ nhằm vào Iran "đã khiến thỏa thuận ngừng bắn trở nên vô hiệu".
Tương tự, Bộ Ngoại giao Iran cũng đổ trách nhiệm cho Mỹ khiến thỏa thuận ngừng bắn trở nên "gần như vô nghĩa".
"Các cuộc tấn công bất hợp pháp và tội ác của Mỹ trong những giờ gần đây không chỉ là sự vi phạm trắng trợn Hiến chương Liên hợp quốc và các quy tắc cơ bản của luật pháp quốc tế về tôn trọng chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, mà còn khiến thỏa thuận ngừng bắn gần như vô nghĩa", tuyên bố viết.
Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng đặt cược rằng chiến dịch không kích dữ dội kéo dài 40 ngày, bắt đầu từ ngày 28/2, sẽ làm lung lay chính quyền Iran hoặc ít nhất buộc Tehran phải nhượng bộ đáng kể.
Nhưng điều đó đã không xảy ra, bất chấp việc phần lớn lãnh đạo cấp cao của Iran, bao gồm cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, thiệt mạng, trong khi không quân cùng nhiều năng lực quân sự khác của Tehran bị tàn phá nặng nề.
Thay vào đó, chính quyền Iran vẫn tồn tại và thậm chí có thể còn cứng rắn hơn. Iran cũng có thêm một công cụ gây ảnh hưởng mang tầm toàn cầu thông qua quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Ông Meir Javedanfar, chuyên gia về Iran tại Đại học Reichman của Israel, nhận định, Iran đã tạm dừng cuộc chiến dường như với suy nghĩ rằng họ đã đạt được vị thế mới trên bàn đàm phán. Họ phong tỏa một cách hiệu quả Hormuz và coi đây là lá bài khiến "không ai có thể buộc họ phải lùi bước về mặt quân sự".
Theo chuyên gia Dania Thafer, Giám đốc tổ chức nghiên cứu Gulf International Forum, điều này có thể làm giảm đòn bẩy của Mỹ trong việc buộc Tehran phải nhượng bộ thêm nữa trong các cuộc đàm phán tương lai. Iran đã đạt được mục tiêu của họ là tồn tại, bất chấp những thiệt hại nặng nề mà họ phải đối mặt.
“Chiếc hộp Pandora đã bị mở ra, mọi thứ đã được thử nghiệm và Iran cảm thấy họ không còn nhiều thứ để mất hay phải sợ hãi nữa. Điều tồi tệ nhất đã xảy ra theo góc nhìn của Iran, và họ vẫn sống sót", bà Thafer cho biết.
Ông Daniel Shapiro, cựu Đại sứ Mỹ tại Israel giai đoạn 2011-2017, cho rằng Iran hiểu rằng họ đã chịu đựng được những cuộc tập kích mạnh hàng đầu của Mỹ và Israel, trong khi vẫn gây ra tác động đủ lớn tới toàn cầu, bao gồm cả Mỹ.
Sau "cây gậy" là "củ cà rốt"?
Dù Iran có thể không còn e ngại “cây gậy” của Mỹ, nhưng “củ cà rốt” từ Washington vẫn hấp dẫn với Tehran.
Nền kinh tế Iran gặp khó khăn từ trước vòng giao tranh mới nhất. Chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel, vốn phá hủy nhiều cơ sở công nghiệp quan trọng nhất của Iran, càng làm tình hình thêm phức tạp.
“Iran vẫn ở trong tình thế dễ tổn thương vì áp lực kinh tế mà đất nước sẽ phải đối mặt, cũng như chi phí khổng lồ cho công cuộc tái thiết sau chiến tranh”, ông Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành Quỹ Bourse & Bazaar, nhận định.
“Thỏa thuận cuối cùng chỉ đưa họ trở lại hiện trạng trước chiến sự, nhưng trong khoảng thời gian đó đất nước đã phải gánh chịu những tổn thất lớn. Iran khó có thể tái thiết hoàn toàn sau cuộc chiến này nếu không được nới lỏng đáng kể các lệnh trừng phạt. Vì thế động lực để đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn nguyên", ông giải thích.
Cho đến nay, cả Mỹ lẫn Iran đều chưa công bố bản ghi nhớ được đàm phán với sự trung gian của Pakistan và Qatar.
Các thông tin trái chiều vẫn xuất hiện về nhiều vấn đề then chốt. Chưa rõ Iran sẽ nhận được bao nhiêu tiền, vào thời điểm nào và với điều kiện gì. Cũng chưa rõ liệu Tehran có được phép thu phí đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz hay không.
Do gắn liền với các cuộc đàm phán hạt nhân, bản ghi nhớ dự kiến ký kết vốn khá mong manh, khi 2 bên vẫn đưa ra những quan điểm khác nhau và cứng rắn với suy nghĩ của mình.
Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết, Iran sẽ được tiếp cận một quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD nếu từ bỏ kho dự trữ uranium của mình.
Mặt khác, Reuters dẫn một nguồn tin cho hay, một quỹ đầu tư tư nhân trị giá 300 tỷ USD nhằm thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào Iran dường như đã xuất hiện trong thỏa thuận khung Mỹ - Iran.
Các công ty có trụ sở tại Mỹ, các nước Ả rập vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã cam kết tham gia tài trợ. Các khoản đầu tư được cam kết trải rộng trong các lĩnh vực năng lượng, logistics, sản xuất công nghiệp và vận tải, theo nguồn tin. Đây được xem là một trong những động lực khiến Iran quyết định đồng ý với thỏa thuận khung để trở lại bàn đàm phán.
Đó cũng là điều thu hút Iran hơn vào lúc này, nhưng theo các chuyên gia, sẽ có sự hoài nghi trong nội bộ Iran rằng liệu Mỹ có đưa ra "củ cà rốt" thực sự hay không. Đó sẽ là điều mà các bên cần làm rõ trên bàn đàm phán trong giai đoạn kế tiếp.
