Vậy hỗn hợp dầu ô liu và nước cốt chanh có thực sự mang tác dụng tuyệt vời cho sức khỏe khi kết hợp với nhau?
Trên mạng xã hội, nhiều video ghi lại quá trình thực hiện thử thách này thu hút lượng tương tác lớn. Một tài khoản H. ở nước ngoài đăng tải video uống dầu ô liu và nước cốt chanh liên tục trong 7 ngày, thu hút hơn 8 triệu lượt xem, hàng ngàn bình luận.
Tại Việt Nam, không ít người dùng mạng xã hội, trong đó có cả người nổi tiếng và người mẫu cũng hưởng ứng trào lưu uống dầu ô liu pha nước cốt chanh vào buổi sáng và chia sẻ những trải nghiệm cá nhân sau một thời gian áp dụng.
Một tài khoản người nổi tiếng cho biết đã duy trì thói quen uống hỗn hợp dầu ô liu, nước cốt chanh trong hơn 30 ngày và đã cảm nhận sức khỏe “có thay đổi tích cực”, dù hỗn hợp rất khó uống, đặc biệt là những ngày đầu chưa quen.
Trao đổi vớiTuổi Trẻ Online, BSCKII Trần Ngọc Lưu Phương, chuyên khoa tiêu hóa – gan mật Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP.HCM), dầu ô liu và nước cốt chanh đều là những thực phẩm phổ biến được dùng trong bữa ăn hằng ngày.
Hỗn hợp dầu ô liu và nước cốt chanh uống mỗi sáng được hay không còn phụ thuộc vào khả năng dung nạp của từng người. Có người cảm thấy bình thường nhưng cũng có người buồn nôn, khó chịu.
Điều quan trọng là không nên cố ép bản thân uống chỉ vì kỳ vọng vào những công dụng của hỗn hợp này đang được lan truyền trên mạng xã hội như làm đẹp da, giảm cân, thải độc cơ thể hay cải thiện sức khỏe tiêu hóa.
“Uống thì có thể uống được, nhưng uống với hy vọng đạt được những tác dụng như đẹp da, giảm cân, cải thiện tiêu hóa… thì tôi không thấy có cơ sở thuyết phục. Nếu uống vào thấy khó chịu, buồn nôn thì nên ngừng, không có lý do gì phải cố uống bằng mọi giá”, BS Lưu Phương nhấn mạnh.
BSCKII Châu Thị Anh (khoa dinh dưỡng Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP.HCM) cho hay không có bằng chứng khoa học nào chứng minh việc uống dầu ô liu cùng với nước cốt chanh vào buổi sáng mang lại lợi ích sức khỏe như: giảm cân, thải độc gan…
Hầu hết các lợi ích thường được đề cập đến từ đặc tính riêng lẻ của từng thành phần trong hai thực phẩm này, chứ không phải từ sự tương tác của chúng.
Nếu phải cố uống hỗn hợp này đến mức buồn nôn, nôn ói, đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, nóng rát dạ dày, thì đó là dấu hiệu cơ thể đang không dung nạp tốt, chứ không phải “đang đào thải độc tố”.
“Quan niệm “khó chịu vài ngày đầu là cơ thể thích nghi” không có cơ sở mạnh trong trường hợp này. Đặc biệt khi xuất hiện các triệu chứng nôn ói lặp lại, đau bụng vùng trên bên phải, tiêu chảy kéo dài, đau quặn bụng, nên dừng và đánh giá lại, nhất là nếu có bệnh nền tiêu hóa”, BS Anh lưu ý.
Trước những công dụng như giảm cân, thải độc gan, làm sạch đường ruột hay cải thiện tiêu hóa được lan truyền trên mạng xã hội, cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy (khoa dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP.HCM) cho rằng phần lớn các lợi ích này chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định.
Theo đó, tác dụng giảm cân của hỗn hợp dầu ô liu và nước cốt chanh hiện vẫn có bằng chứng hạn chế. Nếu không kết hợp với chế độ ăn uống hợp lý và kiểm soát tổng năng lượng nạp vào, việc bổ sung dầu ô liu có thể làm tăng lượng calo tiêu thụ, từ đó dẫn đến tăng cân thay vì giảm cân.
Đối với quan niệm “thải độc gan”, chuyên gia nhận định gần như không có cơ sở khoa học. Theo y học hiện đại, gan và thận vốn đảm nhiệm chức năng đào thải các chất chuyển hóa của cơ thể, không cần đến các phương pháp “detox” bằng thực phẩm hay nước ép.
Tương tự, tác dụng “làm sạch đường ruột” cũng chưa có cơ chế sinh học đáng tin cậy để chứng minh. Một số người có thể đi ngoài nhiều hơn sau khi uống hỗn hợp này do dầu kích thích nhu động ruột, tính axit của chanh hoặc phản ứng của cơ thể với lượng chất béo được đưa vào khi bụng đói.
Riêng khả năng hỗ trợ tiêu hóa, bà Thùy cho biết bằng chứng hiện có chỉ ở mức trung bình và hiệu quả có thể khác nhau tùy từng người.
Đáng lưu ý, những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm hoặc đang mắc các bệnh lý như trào ngược dạ dày – thực quản, viêm dạ dày, viêm loét dạ dày – tá tràng hay viêm tụy cấp cần đặc biệt thận trọng vì hỗn hợp này có thể khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.
“Sức khỏe là một quá trình chăm sóc lâu dài và toàn diện, không thể dựa vào một phương pháp đơn lẻ được thổi phồng chưa rõ căn cứ trên mạng xã hội. Thay vì chạy theo những trào lưu thiếu căn cứ khoa học, mỗi người nên trang bị cho mình kiến thức y tế đúng đắn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế”, bà Thùy nhấn mạnh.
Theo BBC ngày 11/5, quân đội Anh đã điều động máy bay vận tải A400M của Không quân Hoàng gia (RAF) thả 3,3 tấn vật tư y tế cùng nhóm 8 người xuống đảo Tristan da Cunha. Lực lượng bao gồm 6 lính dù thuộc Lữ đoàn Tấn công Đường không số 16 và hai chuyên gia y tế quân sự. Một bác sĩ hồi sức cấp cứu cùng một điều dưỡng thực hiện nhảy dù đôi cùng các binh sĩ nhằm nhanh chóng bổ sung nhân lực cho trạm y tế chỉ có hai người của địa phương. Trước đó, người bệnh rời tàu biển vào ngày 14/4 để lên đảo, bắt đầu tiêu chảy vào ngày 28/4 và lên cơn sốt hai ngày sau đó.
Lính Anh nhảy dù xuống đảo Tristan da Cunha để cứu chữa ca nghi nhiễm Hantavirus. Video: Minstry of Defence/The Guardian
Tướng Ed Cartwright, chỉ huy Lữ đoàn 16 kiêm người điều phối chiến dịch, quyết định loại bỏ phương án cứu hộ đường thủy do chuyến đi thường kéo dài hơn một tuần, trong khi bệnh nhân đang cạn kiệt nguồn oxy. Ông cho biết toàn bộ quá trình từ lúc nhận yêu cầu đến khi đội ngũ y tế tiếp đất kéo dài khoảng 56 giờ. Vận tải cơ A400M xuất phát từ căn cứ Brize Norton ở Oxfordshire, nhận tiếp nhiên liệu trên không từ máy bay Voyager, bay qua đảo Ascension trước khi tiến thẳng đến Tristan da Cunha.
Quá trình tiếp đất đòi hỏi kỹ thuật phức tạp do hòn đảo núi lửa ở Nam Đại Tây Dương này có diện tích nhỏ, không sở hữu đường băng và sức gió thường xuyên vượt 40 km/h. Từ độ cao 5 km trên đại dương, các binh sĩ bung dù, cẩn trọng điều khiển cánh dù ngược chiều gió để lùi dần vào đất liền và hạ cánh sát rìa đảo. Chuẩn tướng Cartwright nhấn mạnh bất kỳ sai sót tính toán nào cũng khiến lính dù rơi thẳng xuống biển.
Đây là lần đầu tiên quân đội Anh thả nhân viên y tế bằng dù để thực hiện nhiệm vụ nhân đạo. Nhóm chuyên gia không chỉ điều trị ca bệnh mà còn hỗ trợ y tế cho toàn bộ 221 cư dân trên đảo, đặc biệt là những người từng tiếp xúc với ca nghi nhiễm. Hiện tại, giới chức quân đội điều động một số tàu biển và chuẩn bị các biện pháp y tế bổ sung để đón đội cứu hộ trở về an toàn.
Ngoại trưởng Yvette Cooper khẳng định sự an toàn của "mọi thành viên trong cộng đồng Anh" là ưu tiên hàng đầu. Bà cho biết: "Chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quốc tế và chính quyền đảo Tristan da Cunha để cập nhật thông tin cho những người bị ảnh hưởng, đồng thời đảm bảo các biện pháp hỗ trợ phù hợp được duy trì tại Anh cũng như trên khắp các lãnh thổ hải ngoại".
Gần một tháng sau ca tử vong đầu tiên trên tàu MV Hondius, con tàu này đã đến cảng Tenerife, Tây Ban Nha hôm 10/5. Tại đây, giới chức trách đang hỗ trợ hơn 100 hành khách rời tàu để hồi hương. Đợt bùng phát dịch khiến ba người tử vong. Hantavirus là nhóm virus lây truyền qua các loài gặm nhấm. Phần lớn chủng virus này không lây từ người sang người, tuy nhiên chủng Andes, vốn được phát hiện ở một số người trên tàu MV Hondius, lại có khả năng lây nhiễm trực tiếp giữa người với người.
Hiện hai công dân Anh đã được xác nhận nhiễm virus đang điều trị tại Hà Lan và Nam Phi. Cơ quan An ninh Y tế Anh (UKHSA) cho biết không có công dân Anh nào khác trên tàu Hondius báo cáo triệu chứng nhưng tất cả đều đang được giám sát chặt chẽ. Ngoài ra, hai người khác từng rời tàu tại đảo St Helena vào ngày 24/4 cũng đang tự nguyện cách ly tại nhà ở Anh.
22 hành khách người Anh còn lại dự kiến bay từ Tenerife về nước trên một chuyến bay thuê riêng. Họ sẽ được đưa đến bệnh viện Arrowe Park tại Wirral để cách ly trong vòng 72 giờ, sau đó tiếp tục tự cách ly tại nhà thêm 42 ngày để dự phòng. Bộ Quốc phòng khẳng định rủi ro đối với cộng đồng rộng rãi hiện vẫn ở mức rất thấp.
Trong cơn sốt giảm cân hiện nay, nhiều người mang tâm lý "sợ tinh bột", coi cơm hay mì là "kẻ thù" gây béo phì và tăng đường huyết. Tuy nhiên, carbohydrate vốn là một trong ba dưỡng chất thiết yếu duy trì sự sống.
Thực tế, không phải mọi loại tinh bột đều giống nhau. Các nghiên cứu mới nhất chỉ ra rằng: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm chậm quá trình lão hóa và quản lý cân nặng. Tầm quan trọng của chúng vượt xa những gì bạn hằng tưởng tượng.
Ăn ít tinh bột khiến con người mau già
Mối liên hệ giữa chế độ ăn và tuổi tác là vô cùng mật thiết. Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng (The Journal of Nutrition) vào tháng 1/2025 cho thấy: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao giúp làm chậm quá trình lão hóa biểu quan (epigenetic aging) tới 1,2 năm.
Các chuyên gia giải thích, các dưỡng chất trong thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp giảm tình trạng căng thẳng oxy hóa và phản ứng viêm, từ đó tác động tích cực đến quá trình methyl hóa DNA.
Nhiều người lo ngại ăn tinh bột sẽ béo, nhưng sự thật ngược lại: Carb chất lượng cao hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Nghiên cứu trên Tạp chí Y khoa Anh (BMJ) năm 2023 khẳng định, việc hạn chế các loại "carb kém chất lượng" (đường tinh luyện, nước ngọt, ngũ cốc tinh chế) và tăng cường "carb chất lượng cao" (ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau không chứa tinh bột) giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.
Thế nào là "carbohydrate chất lượng cao"?
Để lựa chọn đúng, chúng ta cần phân biệt rõ hai nhóm tinh bột dựa trên giá trị dinh dưỡng:
Nhóm carb chất lượng cao ("carb tốt")
Không chỉ cung cấp năng lượng, nhóm này còn dồi dào vitamin, khoáng chất và chất xơ. Theo chuyên gia dinh dưỡng Tưởng Văn Tĩnh (Bệnh viện Quảng An, Đại học Tứ Xuyên), nhóm này bao gồm:
Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, ngô, gạo đen, yến mạch, kiều mạch... giàu chất xơ.
Các loại củ: Khoai tây, khoai lang, khoai môn, củ từ... có hàm lượng chất xơ cao.
Các loại đậu: Đậu đỏ, đậu xanh, đậu nành, đậu gà... giàu protein và tạo cảm giác no lâu.
Rau củ giàu tinh bột: Bí đỏ, củ sen... chứa nhiều polysaccharide có lợi.
Trái cây: Chứa đường tự nhiên dễ hấp thụ kèm chất xơ, ít ảnh hưởng tiêu cực đến đường huyết nếu ăn lượng vừa phải.
Nhóm carb kém chất lượng ("carb xấu")
Nhóm này chủ yếu cung cấp "calo rỗng", thiếu hụt vi chất và thường đi kèm lượng dầu, muối, đường cao. Chuyên gia Lý Á Nhu (Bệnh viện Hữu nghị Bắc Kinh) liệt kê:
Vậy cơm trắng, mì trắng là "tốt" hay "xấu"?
Chuyên gia Lý Á Nhu cho biết không nên "dán nhãn" tiêu cực hoàn toàn cho tinh bột tinh chế. Chúng dễ tiêu hóa, phù hợp với người có hệ đường ruột yếu. Nếu chỉ ăn hoàn toàn ngũ cốc thô, bạn dễ bị đầy hơi, đau bụng. Chìa khóa nằm ở việc phối hợp giữa thô và tinh.
Công thức ăn tinh bột chuẩn để khỏe mạnh nhất
Dựa trên hướng dẫn của WHO năm 2023 và Tháp dinh dưỡng cư dân Trung Quốc (2022), lộ trình ăn tinh bột lý tưởng mỗi ngày như sau:
Ngũ cốc nguyên hạt: Nên chiếm 1/4-1/3 tổng lượng tinh bột hàng ngày (khoảng 50-150 g). Tổng lượng ngũ cốc cho người trưởng thành là 200-300 g/ngày.
Rau xanh: Đảm bảo ít nhất 300 g rau tươi mỗi ngày, trong đó rau màu đậm (xanh thẫm, đỏ, tím) chiếm một nửa.
Trái cây: Ăn trực tiếp 200-350 g mỗi ngày, ưu tiên trái cây theo mùa. Lưu ý: Nước ép không thể thay thế trái cây tươi.
Các loại đậu: Kết hợp đậu cùng cơm hoặc làm nhân bánh để bổ sung vitamin nhóm B, kali, magie và tăng hiệu quả sử dụng protein.
6 tiếng nữa, chàng trai phải có mặt ở văn phòng, nhưng lúc này, anh không nghĩ đến điều đó. Suốt 13 tiếng trước, chuyên viên truyền thông tại một công ty ở TP HCM bị cuốn vào các cuộc họp, tin nhắn khách hàng, KPI và những tình huống cần xử lý khủng hoảng liên tục.
Bữa trưa, anh vừa ăn vừa nhìn màn hình. Về đến nhà lúc 9h tối, tắm rửa và ăn uống qua loa xong đã hơn 10 giờ rưỡi. Cơ thể rệu rã, mắt díu lại vì mệt, nhưng anh không đi ngủ. "Chẳng lẽ cả ngày mệt mỏi thế này, chút thời gian cho riêng mình cũng không có sao?" anh tự nhủ, rồi bật máy tính lên.
Minh Anh không đơn độc trong cái vòng lặp đó. Mai, 32 tuổi, ở Tây Ninh, bắt đầu "sống cho bản thân" lúc 9h30 tối, khi hai đứa con nhỏ và chồng đã ngủ. Người phụ nữ ở nhà nội trợ quay cuồng từ 6h sáng đến 19h tối với bỉm sữa, dọn dẹp, nấu nướng và dỗ con.
Đến tối, Mai ngồi co ro ở góc sofa, tự thưởng cho mình một cốc trà sữa, lướt sàn thương mại điện tử hoặc xem phim truyền hình dài tập đến tận 1h30 sáng. "Lúc này thế giới chỉ thuộc về mình, không ai làm phiền, không ai đòi hỏi", chị nói.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi tên tình huống của Mai và Minh Anh là "Revenge Bedtime Procrastination" hay RBP, trì hoãn giấc ngủ để "trả thù" hoặc "sống bù".
Thuật ngữ này mô tả việc cố tình hy sinh giấc ngủ để giành lại thời gian cá nhân sau một ngày bị ngoại cảnh chi phối hoàn toàn. Điểm cốt lõi khiến RBP khác biệt với thói quen thức khuya thông thường là người mắc nhận thức rõ tác hại của việc thiếu ngủ nhưng vẫn tiếp tục, bởi nhu cầu tâm lý được kiểm soát cuộc sống của chính mình lấn át cả nhu cầu sinh học cơ bản.
Dù chưa được WHO hay DSM-5-TR xếp vào nhóm rối loạn tâm thần chính thức, RBP đang lan rộng theo quy mô đáng lo ngại. Một khảo sát trên nhóm trẻ tuổi và sinh viên cho thấy khoảng 40 đến 50% người tham gia có chỉ số RBP cao, với mối liên hệ rõ ràng đến mức độ căng thẳng ban ngày và thói quen sử dụng công nghệ.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí International Journal of Environmental Research and Public Health chỉ ra rằng những người có khả năng tự kiểm soát thấp vào cuối ngày, đặc biệt khi cảm thấy ban ngày "không thuộc về mình", dễ rơi vào bẫy trì hoãn giấc ngủ hơn hẳn. Hiện tượng này tập trung ở nhóm từ 16 đến 40 tuổi, tức thế hệ Gen Z và Millennials, những người chịu áp lực kép về hiệu suất công việc và kết nối xã hội liên tục.
Ông Thiện cho rằng gốc rễ của RBP nằm ở sự thiếu hụt khả năng tự điều chỉnh, không phải ý chí yếu kém. Ở người trẻ và sinh viên, cảm giác thiếu kiểm soát xuất phát từ áp lực học tập và lịch trình dày đặc. Ở người trưởng thành như Minh Anh hay chị Mai, nguyên nhân là gánh nặng công việc và trách nhiệm gia đình tích lũy suốt cả ngày khiến buổi tối trở thành mảnh đất duy nhất họ có thể khai hoang cho bản thân.
Cái bẫy nguy hiểm ở chỗ hành động "giành lại tự do" đó lại chính xác là thứ đang tước đoạt tự do của họ vào ngày hôm sau. Mỗi đêm chỉ ngủ 4 tiếng, Minh Anh dậy trễ, làm việc kém hiệu quả và phải tăng ca để bù đắp, rồi tối về lại thức khuya để "bù đắp" cho cái mà anh đã mất. Chị Mai thiếu ngủ kinh niên đến mức trở nên dễ cáu gắt, thường xuyên quên trước quên sau và nhận ra làn da mình sạm đi trông thấy. Chị biết rõ những điều đó. Nhưng đêm hôm sau người phụ nữ vẫn không cưỡng lại được.
Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews cho thấy thiếu ngủ kinh niên dưới 6 tiếng mỗi đêm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 48%, tăng nguy cơ trầm cảm lên 35% so với người ngủ đủ giấc. Não bộ mất đi sự linh hoạt nhận thức, phản xạ chậm lại và ngưỡng kiểm soát cảm xúc bị hạ thấp, khiến người thiếu ngủ dễ cáu kỉnh hơn vào chính ngày hôm sau, đúng vào lúc họ cần tỉnh táo nhất.
Thạc sĩ Thiện cho rằng lối thoát không nằm ở việc ép bản thân đi ngủ sớm hơn theo ý chí thuần túy, mà ở chỗ phải giải quyết trực tiếp nguyên nhân gốc rễ: sự thiếu hụt thời gian tự chủ trong ban ngày.
Điều này đòi hỏi phải thiết lập ranh giới cứng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, học cách nói không để bảo vệ quỹ thời gian ban ngày, đồng thời lên kế hoạch cụ thể cho các hoạt động thư giãn trong khung giờ hợp lý trước khi đêm muộn, thay vì để chúng "chảy" vào giờ ngủ.
Về vệ sinh giấc ngủ, ông khuyên tránh xa thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ, duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định kể cả cuối tuần để củng cố nhịp sinh học của cơ thể.
Minh Anh nói anh biết mình cần thay đổi. Anh chỉ chưa biết bắt đầu từ đâu khi ngày làm việc vẫn kéo dài đến 8 giờ tối và khoảng duy nhất còn lại cho chàng trai vẫn là màn hình máy tính lúc nửa đêm. Đó chính xác là mâu thuẫn mà thạc sĩ Thiện mô tả: "Người mắc RBP không thức khuya vì họ không muốn ngủ. Họ thức khuya vì họ chưa thực sự được sống trong ngày hôm đó".
