Trong cơn sốt giảm cân hiện nay, nhiều người mang tâm lý “sợ tinh bột”, coi cơm hay mì là “kẻ thù” gây béo phì và tăng đường huyết. Tuy nhiên, carbohydrate vốn là một trong ba dưỡng chất thiết yếu duy trì sự sống.
Thực tế, không phải mọi loại tinh bột đều giống nhau. Các nghiên cứu mới nhất chỉ ra rằng: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm chậm quá trình lão hóa và quản lý cân nặng. Tầm quan trọng của chúng vượt xa những gì bạn hằng tưởng tượng.
Ăn ít tinh bột khiến con người mau già
Mối liên hệ giữa chế độ ăn và tuổi tác là vô cùng mật thiết. Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng (The Journal of Nutrition) vào tháng 1/2025 cho thấy: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao giúp làm chậm quá trình lão hóa biểu quan (epigenetic aging) tới 1,2 năm.
Các chuyên gia giải thích, các dưỡng chất trong thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp giảm tình trạng căng thẳng oxy hóa và phản ứng viêm, từ đó tác động tích cực đến quá trình methyl hóa DNA.
Nhiều người lo ngại ăn tinh bột sẽ béo, nhưng sự thật ngược lại: Carb chất lượng cao hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Nghiên cứu trên Tạp chí Y khoa Anh (BMJ) năm 2023 khẳng định, việc hạn chế các loại “carb kém chất lượng” (đường tinh luyện, nước ngọt, ngũ cốc tinh chế) và tăng cường “carb chất lượng cao” (ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau không chứa tinh bột) giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.
Thế nào là “carbohydrate chất lượng cao”?
Để lựa chọn đúng, chúng ta cần phân biệt rõ hai nhóm tinh bột dựa trên giá trị dinh dưỡng:
Nhóm carb chất lượng cao (“carb tốt”)
Không chỉ cung cấp năng lượng, nhóm này còn dồi dào vitamin, khoáng chất và chất xơ. Theo chuyên gia dinh dưỡng Tưởng Văn Tĩnh (Bệnh viện Quảng An, Đại học Tứ Xuyên), nhóm này bao gồm:
Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, ngô, gạo đen, yến mạch, kiều mạch… giàu chất xơ.
Các loại củ: Khoai tây, khoai lang, khoai môn, củ từ… có hàm lượng chất xơ cao.
Các loại đậu: Đậu đỏ, đậu xanh, đậu nành, đậu gà… giàu protein và tạo cảm giác no lâu.
Rau củ giàu tinh bột: Bí đỏ, củ sen… chứa nhiều polysaccharide có lợi.
Trái cây: Chứa đường tự nhiên dễ hấp thụ kèm chất xơ, ít ảnh hưởng tiêu cực đến đường huyết nếu ăn lượng vừa phải.
Nhóm carb kém chất lượng (“carb xấu”)
Nhóm này chủ yếu cung cấp “calo rỗng”, thiếu hụt vi chất và thường đi kèm lượng dầu, muối, đường cao. Chuyên gia Lý Á Nhu (Bệnh viện Hữu nghị Bắc Kinh) liệt kê:
Vậy cơm trắng, mì trắng là “tốt” hay “xấu”?
Chuyên gia Lý Á Nhu cho biết không nên “dán nhãn” tiêu cực hoàn toàn cho tinh bột tinh chế. Chúng dễ tiêu hóa, phù hợp với người có hệ đường ruột yếu. Nếu chỉ ăn hoàn toàn ngũ cốc thô, bạn dễ bị đầy hơi, đau bụng. Chìa khóa nằm ở việc phối hợp giữa thô và tinh.
Ngày 2/7, Bệnh viện Việt Đức thông tin, các bác sĩ Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hóa và Bệnh lý sàn chậu vừa cấp cứu một ca dị vật tiêu hóa đặc biệt.
BSCKII Lê Nhật Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hoá và Bệnh lý sàn chậu cho biết, nam bệnh nhân mắc chứng tự kỷ từ nhỏ, nhập viện trong tình trạng đau bụng âm ỉ.
Người thân cho biết, trước đó bệnh nhân đã nuốt một chiếc bàn chải. Ngay lập tức, bác sĩ chỉ định chụp X-quang. Hình ảnh X-quang khiến cả ê-kíp ngỡ ngàng khi thấy không chỉ có 1 chiếc bàn chải mà có nhiều dị vật khác trong dạ dày, trong đó có một vật chuôi nhọn.
Theo BS Huy, với kích thước lớn và số lượng dị vật nhiều trong dạ dày người bệnh, hơn nữa bệnh nhân cũng không nhớ rõ đã nuốt những vật gì nên việc nội soi lấy dị vật sẽ rất nguy hiểm, có thể gây rách thực quản.
Các bác sĩ buộc phải phẫu thuật mở dạ dày để lấy dị vật. Khi mở dạ dày, bác sĩ lấy ra không chỉ một chiếc bàn chải mà bệnh nhân mới nuốt, mà còn có một chiếc bàn chải cũ, dài, chuôi nhọn và một chiếc thìa inox.
Theo BS Huy, nhiều người đặt câu hỏi, vì sao một người có thể nuốt những vật dụng to, dài như vậy. Chuyên gia đánh giá, người bệnh mắc hội chứng Pica - một rối loạn ăn uống khiến người bệnh thèm ăn những thứ không phải là thực phẩm.
Bệnh được nhắc tới từ thế kỷ 14, đến thế kỷ 18 được mô tả đầy đủ hơn và được đặt tên chính thức: hội chứng Pica.
Ở người tự kỷ (ASD), Pica không phải là sự nghịch ngợm. Nó xuất phát từ những nguyên nhân sâu xa hơn:
- Rối loạn xử lý cảm giác: Nhiều người tự kỷ tìm kiếm sự kích thích mãnh liệt ở vùng miệng. Cảm giác cứng của inox hay độ nhám của bàn chải mang lại cho họ sự "thỏa mãn" về cảm giác mà thực phẩm thông thường không có.
- Sự thiếu hụt vi chất: Cơ thể thiếu sắt hoặc kẽm đôi khi kích thích não bộ tạo ra những cơn thèm ăn vật lạ (như đất, đá, kim loại).
- Cơ chế tự xoa dịu: Khi gặp căng thẳng hoặc thay đổi môi trường, hành vi nhai nuốt dị vật giúp họ giảm bớt lo âu.
Chuyên gia cảnh báo, mọi vật dụng trong nhà đều có thể trở thành mối nguy với người tự kỷ mắc hội chứng Pica.
Trong đó, mối nguy lớn nhất là người tự kỷ thường có ngưỡng chịu đau rất cao hoặc khó khăn trong việc diễn đạt. Vì thế, họ có thể đã nuốt dị vật từ nhiều ngày trước mà không hề kêu đau, cho đến khi xuất hiện biến chứng.
Khi nuốt các dị vật sắc nhọn, bệnh nhân có nguy cơ bị thủng tạng, tắc ruột; nguy cơ ngộ độc nếu nuốt pin điện tử hoặc đồ chơi có chứa chì.
Vì thế, để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân tự kỷ, gia đình cần rà soát môi trường sống an toàn, cất kỹ các vật nhỏ như pin, đồng xu, kim khâu trong tủ có khóa; sử dụng bàn chải đánh răng loại silicon mềm hoặc loại có tay cầm to, ngắn, khó nuốt.
Trong bữa ăn, ưu tiên dùng thìa nhựa dẻo loại tốt (khó bẻ gãy), thu dọn ngay sau khi sử dụng.
Nếu người bệnh có nhu cầu nhai, hãy trang bị các loại "đồ chơi nhai" (chewelry) bằng silicon y tế chuyên dụng. Đây là cách an toàn để họ thỏa mãn cảm giác mà không gây hại.
Ngoài ra, bệnh nhân tự kỷ nên được kiểm tra sức khỏe định kỳ, kịp thời bổ sung nếu bệnh nhân thiếu sắt hoặc kẽm.
"Nếu thấy người bệnh bỗng dưng bỏ ăn, nôn, bụng chướng hoặc có hành vi kích động bất thường, hãy đưa người bệnh khám để được chẩn đoán. Gia đình cũng cần lưu ý, phẫu thuật lấy dị vật chỉ giải quyết được phần ngọn, quan trọng nhất là sự giám sát kiên trì của người thân", BS Huy cho biết.
Việc ăn cơm chan canh hay ăn cơm khô rồi mới uống nước canh ở cuối bữa hoàn toàn là thói quen và sở thích của mỗi người. Về cơ bản, chức năng chính của dạ dày là nhào trộn thức ăn và tiết dịch vị để làm mềm thực phẩm. Sau đó, thức ăn mới được chuyển xuống ruột non để tiêu hóa và hấp thu các chất dinh dưỡng nuôi cơ thể.
Do đó, những người cao tuổi, người có vấn đề răng miệng, khó nhai nuốt có thể ăn cơm chan canh để dễ nhai và dễ nuốt hơn.
Trường hợp ăn cơm trước thường phải nhai kỹ, để nghiền nát và làm mềm thức ăn, kích thích tuyến nước bọt tiết ra các enzyme tiêu hóa, giúp phân hủy thức ăn ngay từ khoang miệng. Từ đó, giảm tải áp lực co bóp cho dạ dày, giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng tối đa và có cảm giác no lâu hơn.
Cách tốt nhất là nên nhai trước khi đưa thức ăn xuống dạ dày, kể cả ăn cơm canh. Ăn chậm, nhai kỹ giúp no lâu, đồng thời cảm nhận vị ngon món ăn. Nếu bạn cảm thấy khó nuốt khi ăn cơm khô, hoàn toàn có thể chan thêm một ít nước canh hoặc nước thịt để dễ nhai hơn, miễn nhai kỹ.
Khi ăn, bạn nên tập trung, ăn không quá lâu, không xem tivi để bữa ăn hiệu quả hơn.
Ngày 16/4, các bác sĩ Bệnh viện Phụ sản Hà Nội nói sản phụ mang thai lần đầu, thai thụ tinh nhân tạo, một trai và một gái. Trong thai kỳ, bệnh nhân có tiền sử sinh non, từ tuần 20 bắt đầu có dấu hiệu cổ tử cung ngắn.
Từ tuần 22, bệnh nhân xuất hiện đau bụng, ra dịch, cơn co tử cung, cổ tử cung mở. Khoảng một tuần sau, bệnh nhân cấp cứu tại Khoa sản bệnh A4, cổ tử cung mở 2-3 cm.
"Lúc này, thai thứ nhất tụt thấp, chân thò ra ngoài trong bọc ối, tiên lượng rất nặng, nguy cơ sinh non và nhiễm trùng cao", bác sĩ Trương Minh Phương, người điều trị chính, nói.
TS.BS Mai Trọng Hưng, Giám đốc Bệnh viện và bác sĩ Phương nhận định khả năng giữ thai khó, nguy cơ nhiễm trùng đe dọa mẹ và thai còn lại. Tuần 26, sản phụ chuyển dạ, bé gái sinh non, nặng 650g, chuyển Bệnh viện Nhi Trung ương điều trị. Trẻ bị biến chứng chảy máu não, nhiễm trùng.
Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng giữa nguy cơ của mẹ, thai còn lại và cơ hội sống của thai nếu nuôi thêm trong bụng, các bác sĩ đã quyết định điều trị cắt cơn chuyển dạ để giữ lại thai nhi thứ hai trong tử cung mẹ.
"Thông thường, thai thứ hai sẽ sinh ngay sau thai một. Đây là lựa chọn mang tính bước ngoặt, mở ra cơ hội sống cao hơn cho em bé", bác sĩ Hưng nói.
Quá trình giữ thai 12 tuần với phác đồ điều trị nghiêm ngặt, điều chỉnh liên tục. Bệnh nhân phải kiểm soát nhiễm trùng chặt chẽ. Thai phát triển, tăng cân đều nhưng chậm.
Sáng 15/4, thai được 38 tuần, bác sĩ hội chẩn quyết định mổ lấy thai. Bé trai chào đời nặng 2,4 kg. Tình trạng ổn định. Bé gái nặng 1,8 kg, tự thở, tự ăn, phản xạ tốt.
Theo bác sĩ, thai thứ hai được giữ thêm 12 tuần sau khi thai một đã sinh là khoảng thời gian rất dài, hiếm gặp, bước tiến quan trọng trong sản khoa, mở ra cơ hội cho các ca song thai nguy cơ cao.
Bác sĩ khuyến cáo sản phụ cần theo dõi thai kỳ chặt chẽ bằng siêu âm 4D, doppler màu, đo tim thai... để phát hiện sớm bất thường. Nhờ đó, bác sĩ khám, siêu âm thai định kỳ mới đưa ra hướng xử trí phù hợp, an toàn cho mẹ và bé.
