Nhớ những đêm đi cạo mủ dưới ánh đèn leo lét. Nhớ những nồi cháo nấm thơm lừng sau buổi làm. Và nhớ cả những nghĩa tình công nhân đã nảy nở từ những mùa nấm đi qua.
Hồi những năm 1980 – 1990, những lô cao su già được trồng từ trước đó vẫn còn xanh tốt. Đất đai màu mỡ, thiên nhiên còn hào phóng ban tặng cho con người nhiều sản vật quý. Trong số đó có nấm mối, thứ lộc trời mà ngày nay nhiều người sẵn sàng bỏ ra cả triệu đồng để mua một ký về thưởng thức, nhưng có tiền cũng chưa chắc tìm được.
Mùa nấm mối thường xuất hiện hai đợt trong năm. Đợt lớn nhất vào khoảng tháng năm âm lịch, còn một đợt nữa vào tháng bảy nhưng ít hơn.
Cứ gần đến mùa nấm, anh em công nhân thấp thỏm chờ đợi. Không ai biết chính xác ngày nào nấm mọc. Chỉ cần vài cơn mưa đầu mùa đổ xuống, đất mềm ra, hơi nước quyện cùng mùi lá mục bốc lên là trong lòng đã thấy nao nao.
Đêm đi cạo mủ, ngoài đôi tay thoăn thoắt trên thân cây, chiếc mũi cũng làm một nhiệm vụ đặc biệt: ngửi mùi nấm.
Giữa không gian ẩm mát của rừng cao su, chỉ cần thoảng qua hương thơm đặc trưng ấy là ai cũng để ý. Khi di chuyển từ cây này sang cây khác, từ hàng này sang hàng khác, ánh đèn lại lia xuống mặt đất tìm kiếm.
Chỉ cần bắt gặp vài chấm trắng li ti nhô lên khỏi lớp lá mục là mừng quýnh. Có người còn la lớn gọi bạn làm chung đến xem. Những ngày nấm mọc rộ, từng ổ nấm đội đất bung dù, tỏa hương thơm ngát khắp lô.
Hên gặp ổ lớn thì vui không kể xiết. Nấm mọc thành từng cụm quanh gốc những cây cao su già. Người có xô thì bỏ vào xô, người có giỏ thì bỏ vào giỏ. Có khi gặp quá nhiều nấm, chẳng còn gì để đựng, phải tháo cả áo mưa hay áo choàng ra gói lại mang về. Cái cảm giác ấy vừa vui vừa hả hê như nhặt được món quà bất ngờ của đất trời.
Giữa những ngày lao động vất vả, được thiên nhiên ban tặng một món ngon như vậy thì còn gì quý hơn.
Nấm mối có vị ngon rất tuyệt, không giống bất kỳ loại nấm nào khác. Nấm vừa nhú, còn gọi là nấm búp, ăn giòn, ngọt và thơm ngạt ngào. Chỉ cần rửa sạch rồi xào với chút tỏi là đủ thơm cả căn bếp.
Đặc biệt nhất vẫn là cháo nấm mối. Gạo nấu nhừ, nấm xào sơ rồi cho vào nồi cháo đang sôi. Chẳng cần nhiều gia vị, vậy mà hương thơm bốc lên quyến rũ lạ thường. Sau một đêm cạo mủ, được ăn tô cháo nóng hổi là thấy khỏe khoắn hẳn ra.
Ngoài ra còn có canh nấm mối nấu lá bồ ngót. Vị ngọt thanh của lá hòa cùng vị ngọt tự nhiên của nấm tạo nên món ăn dân dã mà khó quên. Nhiều người còn lấy lá lốt cuộn nấm đem nướng trên bếp than hồng. Khi lá lốt cháy xém, mùi thơm quyện với vị ngọt của nấm tạo thành hương vị đậm đà của quê nhà.
Nấm mối mọc trong các lô cao su nên anh em công nhân thường gọi bằng cái tên thân thuộc là “nấm lô”. Nghe đơn giản vậy thôi nhưng chứa đựng biết bao kỷ niệm của một thời gian khó.
Tháng năm có nấm trắng thì đến tháng bảy âm lịch lại xuất hiện một đợt nấm khác. Đợt này ít hơn, thân nấm sẫm màu nên mọi người gọi là nấm mối than. Dù là nấm trắng hay nấm than thì vị ngon vẫn đậm đà như nhau.
Nhưng điều đáng nhớ nhất không phải chỉ là những cây nấm.
Điều còn ở lại mãi chính là tình người.
Hồi đó công nhân cao su sống với nhau chân chất lắm. Người nhặt được nhiều nấm thì đem chia cho hàng xóm. Nhà nào nấu cháo ngon lại gọi anh em sang ăn cùng. Chẳng ai so đo thiệt hơn.
Những buổi chiều tan làm, vài người ngồi tụm dưới mái hiên. Giữa bàn là nồi cháo nấm nghi ngút khói cùng vài món cây nhà lá vườn như nấm xào tỏi hay lá lốt cuộn nấm nướng. Mọi người vừa ăn vừa kể chuyện cạo mủ, chuyện mùa màng, chuyện con cái học hành. Có khi trời tối hẳn mà câu chuyện vẫn chưa dứt.
Tôi vẫn nhớ những chiều mùa nấm năm ấy.
Khói bếp bay lên từ những mái nhà công nhân. Mùi cháo nấm theo gió lan khắp xóm. Trẻ con chạy đùa ngoài sân. Người lớn ngồi chuyện trò rôm rả. Cuộc sống tuy còn nhiều thiếu thốn nhưng lúc nào cũng đầm ấm, nghĩa tình.
Và cũng từ những mùa nấm ấy mà không ít mối tơ duyên đã nảy nở.
Có những chàng trai, cô gái cùng làm chung một tổ cạo mủ. Ban đầu chỉ là gặp nhau lúc tìm nấm trong lô. Rồi cùng mang nấm về, cùng ngồi ăn cháo với anh em sau giờ làm. Những lần gặp gỡ cứ nhiều dần. Những ánh mắt cũng trở nên thân quen hơn. Để rồi một ngày nào đó, họ nên vợ nên chồng.
Nhiều năm sau, tóc đã bạc, con cháu đã lớn, nhắc lại chuyện xưa họ vẫn cười bảo: “Hồi đó nhờ ổ nấm mối mà quen nhau đó!”.
Nghe đơn giản mà dễ thương biết bao.
Bây giờ nấm mối đã không còn nhiều như trước. Những ổ nấm trắng xóa cả một khoảng lô cao su ngày xưa hiếm khi còn bắt gặp. Đến mùa, người ta vẫn tìm về những nơi từng có nấm mọc, vẫn háo hức như ngày nào, nhưng cảm giác đã khác.
Có lẽ thiên nhiên đã đổi thay. Đất đai ngày càng bạc màu. Những điều kiện tự nhiên từng nuôi dưỡng nấm mối cũng dần mất đi. Hay còn những nguyên nhân nào khác nữa mà chúng ta chưa biết?
Dẫu vậy trong ký ức của những người công nhân cao su một thời, mùa nấm mối vẫn còn nguyên vẹn.
Mỗi mùa mưa về, người ta lại nhớ đến ánh đèn leo lét giữa lô cao su, nhớ những chiếc xô đầy nấm trắng, những chiếc nón lá đựng nấm nặng trĩu, nhớ nồi cháo nóng hổi giữa chiều mưa và nhớ tiếng cười giòn tan của anh em sau một ngày lao động.
Nấm mối không chỉ là món quà của đất rừng.
Nó còn là hương vị của tuổi trẻ, của tình người, của những mùa cao su xanh ngút ngàn đã đi qua mà suốt đời người công nhân vẫn luôn nâng niu, nhớ mãi.
UBND nhiều phường tại Hà Nội công khai danh sách các cơ sở vi phạm an toàn thực phẩm trong đợt kiểm tra cao điểm tháng 3 và tháng 4. Đáng chú ý, danh sách này xuất hiện nhiều thương hiệu lớn và các chuỗi đồ uống quen thuộc với giới trẻ.
Tại phường Láng, cơ quan chức năng đã ban hành 11 quyết định xử phạt. Trong đó, quán trà sữa Laboong (khu Nam Thành Công) bị phạt 4 triệu đồng do không có dụng cụ chứa rác đảm bảo vệ sinh. Cửa hàng Vườn Bia (Hoàng Ngọc Phách) nhận mức phạt cao nhất là 12 triệu đồng với các lỗi: khu chế biến có côn trùng, cống thoát nước ứ đọng và không được che kín.
Tương tự, tại phường Kim Liên, nhà hàng Dooki (Phạm Ngọc Thạch) cũng bị phạt 8 triệu đồng vì lỗi cống rãnh khu vực bếp không đảm bảo vệ sinh. Nhà hàng đồ Hàn Quốc Han Kim Chi bị phạt 4 triệu đồng do dụng cụ chứa đựng thực phẩm không đạt chuẩn. Một cơ sở đồ chín khác là Bảo Hòa cũng bị phạt 1,5 triệu đồng vì nhân viên dùng tay trần bốc thức ăn.
Chiến dịch kiểm tra lần này nằm trong khuôn khổ "Tháng hành động vì an toàn thực phẩm" năm 2026, được UBND thành phố Hà Nội triển khai từ giữa tháng 4 đến 15/5. Với chủ đề trọng tâm là bảo đảm vệ sinh và phòng ngừa ngộ độc trong dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố, đợt cao điểm được thực hiện đồng loạt trên toàn thành phố nhằm siết quản lý đầu vào và quy trình chế biến thực phẩm.
Qua kiểm tra, cơ quan chức năng chỉ ra những lỗi vi phạm phổ biến mà các cơ sở thường mắc phải là tình trạng hạ tầng vệ sinh xuống cấp với hệ thống cống thoát nước thải bị ứ đọng, thiếu nắp đậy ngay tại khu vực chế biến. Điều này dẫn đến việc xuất hiện các loại côn trùng gây hại xâm nhập vào không gian nấu nướng, đe dọa trực tiếp đến chất lượng món ăn.
Bên cạnh đó, nhiều nơi vẫn sử dụng dụng cụ chứa rác và lưu trữ thực phẩm không đúng quy định, nhân viên trực tiếp đứng bếp thường xuyên lơ là việc đeo găng tay khi tiếp xúc với đồ ăn chín.
Vấn đề vệ sinh tại các cơ sở ăn uống ở Hà Nội từng trở thành tâm điểm chú ý sau sự việc một quán bún riêu nổi tiếng trên phố Hàng Lược bị đình chỉ hoạt động hồi đầu tháng 3. Sự việc khởi nguồn từ phản ánh "quán ăn bẩn như tra tấn" của một du khách Trung Quốc trước tình trạng thực phẩm không được che đậy, khu vực chế biến ẩm ướt và có côn trùng xâm nhập.
Kết quả kiểm tra liên ngành sau đó xác nhận cơ sở này vi phạm nghiêm trọng quy định an toàn thực phẩm, nhân viên không sử dụng bảo hộ lao động khi làm việc. Chủ quán đã bị xử phạt 4,5 triệu đồng và buộc phải đóng cửa cho đến khi khắc phục toàn bộ sai phạm. Giữa tháng 3, quán được mở trở lại tại một địa điểm mới, được nhiều thực khách nhận xét tích cực về tình trạng vệ sinh.
Làng cổ Lộc Yên, xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng (trước đây thuộc xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam) được công nhận là di tích cấp quốc gia, trong đó có 8 ngôi nhà cổ có niên đại từ 80 - 150 năm.
Các ngôi nhà cổ ở đây được đánh giá là quần thể có giá trị cao về mặt kiến trúc, kỹ xảo và mỹ thuật.
Lộc Yên là một làng cổ, hình thành từ thế kỷ 15 - 16. Làng Lộc Yên ngày trước cho đến hôm nay vẫn ở trong một thung lũng bao quanh là những đồi cây chen với đá.
Kiến trúc nhà cổ mang đặc trưng của vùng trung du, tọa lạc trong một không gian xanh, hay đúng hơn hòa hợp trong cây xanh của vườn - rừng được bao quanh bởi những khu vườn đồi có bờ ngăn bằng đá.
Các lối dẫn vào cổng nhà đều xếp bằng đá, các bậc lên xuống thấp cao cũng được xếp từ đá tạo thành ngõ đá, bờ đá cổ kính.
Làng Lộc Yên là một trong những điển hình về văn hóa làng của vùng quê Quảng Nam.
Ở đó có thể tìm thấy được "hồn Việt" thông qua những hình ảnh rất giản dị với những ngôi nhà cổ, những ngõ đá đẹp và kỹ xảo, giếng nước trong vắt, những hàng chè tàu thẳng tắp, xanh mướt, cánh đồng lúa bậc thang quyến rũ.
Bức tranh quê vừa tĩnh vừa động, cùng với những phong tục, tập quán, ẩm thực, lối sống thuần Việt, phong cách ứng xử ấm áp, chu đáo, tận tình, rất đặc trưng "Quảng Nam" của người dân địa phương đã làm nên không gian văn hóa nhà vườn đặc sắc và thú vị.
Trong làng những cổng, ngõ và bờ rào đá được xếp đặt thủ công, tạo nên diện mạo riêng của một không gian làng truyền thống.
Ngoài chức năng che chắn, tường đá còn ngăn đất đá từ sườn đồi sạt xuống, bảo vệ nhà, ruộng vườn phía dưới. Người dân tận dụng những phiến đá phẳng, vuông vức để xếp thành tường, cổng, ngõ mà không cần vôi vữa kết dính.
Ngôi nhà cổ của ông Đồng Viết Mão (88 tuổi) hơn 150 năm, tọa lạc trên một đồi thấp với hệ thống ngõ, bờ rào đều làm bằng đá xếp chồng lên nhau, được trồng chè tàu xanh ngắt.
Những viên đá rất cổ xếp chồng lên nhau, qua thời gian hơn trăm năm hiện lên vẻ cổ kính, rêu mọc nhiều, trước sân là cây mai cổ thụ rất to.
Ông Mão kể hệ thống ngõ, tường rào bằng đá được cha ông làm từ thuở xưa, chọn những viên đá vuông vức, bằng phẳng xếp chồng lên nhau, không dùng vữa, xi măng mà chỉ là đất và đá.
Bà Nguyễn Thị Minh Toán, chuyên viên Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Thạnh Bình, cho biết khi đến làng cổ Lộc Yên thì hình ảnh đầu tiên bắt gặp là những ngõ đá có tuổi đời 100-150 năm, xây dựng chỉ đơn giản là đá được người dân sắp xếp thành những tầng, lớp, không có vật liệu kết dính nào.
"Họ đã khéo léo tận dụng các góc cạnh phiến đá, sắp xếp thành những những ngõ, bờ tường thẳng tắp. Cùng với hàng chè tàu, hàng cau điểm xuyết thêm cho những ngôi nhà cổ ở đây càng thêm thơ mộng", bà Toán nói thêm.
Ông Dương Đức Lin, Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, cho biết qua thời gian, những cấu kiện kiến trúc gỗ ở các ngôi nhà cổ bị mối mọt, xuống cấp rất nhiều.
Trước đây HĐND tỉnh Quảng Nam có nghị quyết về trùng tu các di tích, huyện Tiên Phước lúc đó cũng xin hỗ trợ trùng tu một số nhà cổ.
Hiện nay sau khi vận hành chính quyền 2 cấp, việc hỗ trợ các hộ dân trùng tu gặp nhiều khó khăn do cần nguồn lực lớn, mà nguồn lực của xã thì không có để hỗ trợ cho người dân.
Vừa qua người dân kiến nghị, xã đã làm tờ trình gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề xuất thành phố hỗ trợ tu bổ cấp thiết các ngôi nhà cổ ở Lộc Yên. Trong thời gian tới xã cũng sẽ vận động người dân giữ được nét truyền thống của các nhà cổ và mong muốn thành phố quan tâm hỗ trợ kinh phí, kỹ thuật tiếp tục trùng tu các nhà cổ ở đây.
Ông Lin cho hay hiện nay trong đề án phát triển du lịch của xã cũng đã xây dựng các phương án bảo tồn, phát huy giá trị các di tích, di sản, cảnh quan thiên nhiên trong quần thể làng cổ Lộc Yên, nhà cổ, ngõ đá.
Trong chuyến thám hiểm biển sâu do Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ dẫn đầu tại khu vực vịnh Alaska, một vật thể lạ nằm ở độ sâu hơn 3.200m được phát hiện vào năm 2023.
Vật thể có hình dạng như một quả trứng với kích thước khoảng 10cm, bề mặt trơn nhẵn, ánh vàng, có lỗ lớn phía trước. Khi được phát hiện qua robot điều khiển từ xa Deep Discoverer, vật thể khiến nhóm chuyên gia bối rối.
Một số người cho rằng, có thể đây là loài bọt biển mới. Số khác lại nghi ngờ về túi trứng của loài sinh vật chưa từng được biết tới.
Trong đoạn video chia sẻ, nhóm chuyên gia còn nói đùa rằng, cảnh tượng khi phát hiện thấy vật thể lạ như phần mở đầu của bộ phim kinh dị. Sau khi vật thể được đưa lên tàu nghiên cứu Okeanos Explorer, các phân tích ban đầu chỉ xác định nó có nguồn gốc sinh học.
Thông tin nhanh chóng kéo theo nhiều giả thuyết, trong đó có cả giả định về sinh vật ngoài hành tinh. Một số ý kiến thận trọng hơn cho rằng, có thể đây chỉ là trứng của một sinh vật đại dương bởi phần lớn hệ sinh thái biển vẫn chưa được khám phá.
Sau đó, mẫu vật tiếp tục được gửi tới bảo tàng lịch sử tự nhiên quốc gia Smithsonian để nghiên cứu chuyên sâu.
Tiến sĩ Allen Collins - Giám đốc phòng thí nghiệm phân loại quốc gia thuộc NOAA Fisheries - cho biết, các chuyên gia đã xử lý hàng trăm mẫu vật khác nhau theo đúng quy trình thông thường để giải đáp bí ẩn.
Tuy nhiên đây lại là trường hợp đặc biệt, đòi hỏi sự tập trung và chuyên môn của nhiều nhà nghiên cứu.
"Một bí ẩn phức tạp, cần sự kết hợp của các chuyên ngành như hình thái học, di truyền học, nghiên cứu biển sâu và tin sinh học để giải quyết", Tiến sĩ Allen nói.
Manh mối đầu tiên, vật thể không có cấu trúc giải phẫu điển hình của động vật. Ngoài ra, không có lớp màng bao quanh nên khó có thể là trứng.
Khi quan sát dưới kính hiển vi, các chuyên gia phát hiện đây là vật liệu dạng sợi, được bao phủ bởi lớp tế bào có khả năng gây chích. Những đặc điểm này là đặc trưng của nhóm sinh vật bao gồm san hô và hải quỳ (loài động vật biển không xương sống, có xúc tu chứa nọc độc).
Phần còn lại của hải quỳ khổng lồ
Sau 3 năm kể từ khi được phát hiện, mới đây bí mật về quả trứng vàng của "người ngoài hành tinh" mới được giải đáp.
Theo các phân tích sâu hơn bao gồm giải mã bộ gene, các chuyên gia xác định, vật thể có nguồn gốc từ loài hải quỳ khổng lồ mang tên Relicanthus daphneae.
Đây là một trong những loài hải quỳ lớn nhất từng được biết. Chúng có thể dài tới 2m.
Hải quỳ thường sống bám vào đáy biển, có thể mang màu sắc rất đa dạng. Loài hải quỳ sử dụng các xúc tu có độc để bắt sinh vật nhỏ trôi theo dòng nước. Đây là loài hải quỳ lớn nhất trong nhóm ruột khoang, thường sống gần các miệng phun thủy nhiệt dưới đáy đại dương - nơi cung cấp nguồn dinh dưỡng dồi dào.
“Loài này xứng đáng trở thành biểu tượng cho khám phá biển sâu, bởi nó cho thấy sự thú vị của các sinh vật sống trong môi trường khắc nghiệt và khó tiếp cận. Đồng thời việc phát hiện ra cho thấy, chúng ta vẫn còn hiểu biết rất hạn chế về chúng", bà Charlotte Benedict, tác giả trong nhóm nghiên cứu, chia sẻ.
Dù danh tính đã được xác định, một số câu hỏi vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Theo bà Benedict, nếu khối vật chất này là phần còn lại sau quá trình sinh sản vô tính, thì phần còn lại của hải quỳ ở đâu và bằng cách nào nó bị tách ra.
