PGS.TS Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), nhận định Việt Nam đang bước vào giai đoạn triển khai hạ tầng giao thông, năng lượng, công nghiệp chế biến chế tạo với tổng nhu cầu đầu tư đến năm 2045 ước tính lên tới 1.000 tỷ USD.
Trong số đó, đường sắt tốc độ cao được xem là một trong những dự án có sức lan tỏa lớn nhất đối với công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo. Dự án còn tạo ra nhu cầu rất lớn đối với thép chất lượng cao, kết cấu thép đặc chủng, đầu máy, toa xe, hệ thống tín hiệu, thiết bị điện khí hóa, hệ thống điều khiển tự động và hàng loạt sản phẩm cơ khí công nghệ cao khác.
Trong tham luận tham gia hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới” do Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức sáng 15/6, PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng chỉ ra thực tế nhiều năm qua, ngành cơ khí Việt Nam vẫn chủ yếu hoạt động ở các khâu gia công và lắp ráp. Năng lực thiết kế tổng thể, thiết kế hệ thống, làm chủ công nghệ lõi và chế tạo thiết bị công nghệ cao còn hạn chế.
Điều này dẫn tới thực trạng nhiều dự án công nghiệp quy mô lớn vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhà thầu nước ngoài. Khi không làm chủ được vật liệu và công nghệ chế tạo, doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị, tỷ lệ nội địa hóa thấp và giá trị gia tăng phần lớn nằm ngoài nền kinh tế.
Nếu tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu vật liệu và thiết bị, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro như tăng chi phí đầu tư, phụ thuộc vào tiến độ cung ứng từ bên ngoài và giảm khả năng chủ động trong vận hành, bảo trì, nâng cấp hệ thống sau này. Nhà nước không tự chủ được trong đầu tư, xây dựng và còn chịu giá thành đắt nhiều lần khi khai thác, vận hành.
“Phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí trong nước phải được xem là điều kiện tiên quyết để làm chủ các dự án hạ tầng chiến lược”, ông Sáng khẳng định.
Tham luận của Tập đoàn Hòa Phát cũng chỉ ra thực tế dù Việt Nam đã hình thành ngành thép quy mô lớn, phần lớn sản lượng vẫn tập trung ở thép xây dựng và các sản phẩm phổ thông. Trong khi đó, các loại thép có yêu cầu kỹ thuật cao phục vụ công nghiệp chế tạo, đặc biệt là thép ray đường sắt tốc độ cao, vẫn chưa được sản xuất ở quy mô tương xứng.
Ray đường sắt tốc độ cao không chỉ là sản phẩm thép thông thường mà thuộc nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật rất cao về độ bền, khả năng chịu tải, khả năng chống mài mòn và tuổi thọ vận hành. Việc làm chủ công nghệ sản xuất thép ray không chỉ có ý nghĩa đối với riêng ngành đường sắt mà còn phản ánh trình độ phát triển của toàn bộ ngành luyện kim và cơ khí chế tạo.
Phải có doanh nghiệp đầu tàu trong lĩnh vực đường sắt
Để giải bài toán nêu trên, PGS.TS Nguyễn Chỉ Sáng cho rằng phát triển công nghiệp cơ khí và vật liệu không chỉ giúp giảm giá thành đầu tư mà còn tạo nền tảng để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển doanh nghiệp công nghiệp đầu tàu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nếu tận dụng tốt cơ hội từ các dự án đường sắt, doanh nghiệp Việt Nam có thể phát triển năng lực trong nhiều lĩnh vực từ sản xuất thép chất lượng cao, chế tạo kết cấu thép, thiết bị điện, thiết bị điều khiển cho tới các sản phẩm cơ khí chính xác. Đây cũng là cơ sở để hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới thay vì chỉ dừng ở vai trò nhà thầu phụ hoặc đơn vị gia công đơn giản.
Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường cũng nhìn nhận cần coi các dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao là động lực thúc đẩy phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí trong nước. Thông qua các dự án này, Việt Nam có thể từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, năng lực thiết kế, năng lực chế tạo và làm chủ công nghệ.
Tại hội thảo, các đại biểu đều thống nhất Quốc hội, Chính phủ cần nghiên cứu xây dựng cơ chế đặc thù đối với các sản phẩm cơ khí trọng điểm và dự án vật liệu chiến lược phục vụ các công trình quốc gia.
Trong đó, các chuyên gia nhìn nhận cần chính sách thúc đẩy sử dụng vật liệu và thiết bị sản xuất trong nước trong các dự án đầu tư công và công trình trọng điểm quốc gia. Đây được xem là giải pháp quan trọng để tạo thị trường đủ lớn cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng kiến nghị hình thành doanh nghiệp đầu đàn trong lĩnh vực luyện kim, vật liệu chiến lược, cơ khí chính xác và thiết bị đường sắt tốc độ cao. Những doanh nghiệp này cần được tạo điều kiện đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng đồng thời đề xuất thúc đẩy các cụm liên kết ngành giữa doanh nghiệp vật liệu, cơ khí và công nghệ. Chỉ khi hình thành được hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, Việt Nam mới có thể giảm chi phí đầu tư, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và xây dựng được các chuỗi cung ứng nội địa đủ sức cạnh tranh.
Nếu làm được điều đó, đường sắt sẽ trở thành động lực thúc đẩy ngành luyện kim, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao cùng phát triển. Ngược lại, nếu phần lớn thị trường vật liệu và thiết bị tiếp tục thuộc về các nhà thầu nước ngoài, cơ hội hình thành ngành công nghiệp đường sắt tự chủ có thể sẽ tiếp tục bị bỏ lỡ trong nhiều thập niên tới.
Ngày 25/5, Văn phòng UBND tỉnh Thanh Hóa cho biết Chủ tịch tỉnh Nguyễn Hoài Anh chỉ đạo sau khi tạm dừng hoạt động, lãnh đạo doanh nghiệp phải phối hợp với Công an tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường và các đơn vị liên quan xác minh nguyên nhân tai nạn.
Ngoài ra, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra toàn diện việc chấp hành quy định về khai thác khoáng sản, an toàn lao động và bảo vệ môi trường tại mỏ đá này.
Sau khi có kết luận điều tra và kết quả kiểm tra, doanh nghiệp phải khắc phục các vi phạm trước khi được xem xét cho phép hoạt động trở lại. UBND tỉnh cũng giao UBND xã Cẩm Tú giám sát việc tạm dừng khai thác, đảm bảo an ninh trật tự và ngăn chặn hoạt động khai thác trái phép tại khu vực mỏ.
Gần 17h ngày 20/5, mỏ đá của Công ty TNHH Anh Tuấn ở thôn Quý Long, xã Cẩm Tú xảy ra vụ sạt lở núi đá khiến ba công nhân bị vùi lấp.
Thời điểm tai nạn, khu vực khai trường có 8 lao động đang làm việc gần chân núi. Ba nạn nhân quê tại xã Gia Hội, tỉnh Lào Cai đều tử nạn.
Chủ tịch UBND xã Cẩm Tú Phạm Minh Vũ cho hay nguyên nhân ban đầu được xác định mưa lớn kéo dài từ đêm trước khiến kết cấu địa chất khu vực dạng đá lớp mất ổn định, dẫn tới sạt lở từ trên cao xuống nơi công nhân đang làm việc.
Mỏ đá của Công ty TNHH Anh Tuấn tại xã Cẩm Tú được cấp giấy chứng nhận đầu tư lần đầu năm 2014 cho doanh nghiệp tư nhân Anh Tuấn, sau chuyển đổi thành Công ty TNHH Anh Tuấn, có trụ sở tại phường Đông Quang, Thanh Hóa.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết ngày 13/5, khu vực từ Nghệ An đến Đà Nẵng, phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk và Nam Bộ xảy ra nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C, một số nơi trên 37 độ C.
Nhiệt độ cao nhất ghi nhận tại một số điểm như: Hương Sơn (Hà Tĩnh) 37,3 độ C; Tuyên Hóa và Đông Hà (Quảng Trị) 37,3-37,7 độ C; Trà My (Đà Nẵng) 37,8 độ C; Ba Tơ (Quảng Ngãi) 38 độ C; Sơn Hòa (Đắk Lắk) 38,2 độ C; Tà Lài (Đồng Nai) 37,5 độ C. Độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến 50-55%.
Theo dự báo, ngày 14-16/5, Bắc Bộ xuất hiện nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C, có nơi trên 37 độ C.
Độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến 45-50%. Khu vực từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk tiếp tục có nắng nóng và nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ cao nhất phổ biến 36-38 độ C, có nơi trên 38 độ C.
Tại Nam Bộ, nắng nóng duy trì diện rộng, miền Đông có nơi nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-36 độ C, có nơi trên 37 độ C; độ ẩm thấp nhất phổ biến 50-55%.
Cơ quan khí tượng nhận định, nắng nóng tại Bắc Bộ và Nam Bộ có khả năng kết thúc từ sau 16/5. Trong khi đó, nắng nóng ở Trung Bộ có thể kéo dài đến khoảng ngày 16-17/5.
Thời tiết oi bức kéo dài có thể gây mất nước, kiệt sức nếu người dân tiếp xúc lâu ngoài trời. Ngoài ra, nhiệt độ thực tế ngoài trời có thể cao hơn từ 2-4 độ C so với dự báo, thậm chí cao hơn tại các khu vực có bề mặt hấp thụ nhiệt mạnh như bê tông, đường nhựa.
Dự báo thời tiết ngày 14/5, các vùng trên cả nước:
Hà Nội: Có mây, đêm không mưa; ngày nắng nóng. Gió nam cấp 2-3. Nhiệt độ thấp nhất 27-29 độ C. Nhiệt độ cao nhất 34-36 độ C.
Tây Bắc Bộ: Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào, dông vài nơi; ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Gió nhẹ. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nhiệt độ thấp nhất 23-26 độ C, có nơi dưới 22 độ C. Nhiệt độ cao nhất 34-37 độ C, có nơi trên 37 độ C.
Đông Bắc Bộ: Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào, dông vài nơi; ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Gió nam cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nhiệt độ thấp nhất 24-27 độ C, vùng núi có nơi dưới 24 độ C. Nhiệt độ cao nhất 34-37 độ C, có nơi trên 37 độ C.
Thanh Hóa - Huế: Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào, dông vài nơi; ngày nắng nóng và nắng nóng gay gắt. Gió tây nam cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nhiệt độ thấp nhất 25-28 độ C. Nhiệt độ cao nhất 35-38 độ C, có nơi trên 38 độ C.
Duyên hải Nam Trung Bộ: Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào, dông vài nơi; phía Bắc ngày nắng nóng và nắng nóng gay gắt, phía Nam ngày nắng, có nơi nắng nóng. Gió tây nam cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nhiệt độ thấp nhất 25-28 độ C. Nhiệt độ cao nhất 34-36 độ C, riêng phía Bắc có nơi trên 37 độ C.
Cao nguyên Trung Bộ: Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào, dông vài nơi; ngày nắng, có nơi nắng nóng. Gió nhẹ. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nhiệt độ thấp nhất 21-24 độ C. Nhiệt độ cao nhất 32-35 độ C, có nơi trên 35 độ C.
Nam Bộ: Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào, dông vài nơi; ngày nắng nóng, miền Đông có nơi nắng nóng gay gắt. Gió nhẹ. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nhiệt độ thấp nhất 25-28 độ C. Nhiệt độ cao nhất 35-37 độ C, riêng miền Đông có nơi trên 37 độ C.
TPHCM: Có mây, đêm không mưa; ngày nắng nóng. Gió nhẹ. Nhiệt độ thấp nhất 26-28 độ C. Nhiệt độ cao nhất 35-37 độ C.
Thông tin tại cuộc họp báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Mai Văn Phấn, Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai, cho biết đến thời điểm hiện tại chưa có địa phương nào hoàn thành xong xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đảm bảo đúng tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống" thống nhất để dùng chung.
Tuy nhiên theo ông, qua quá trình triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai thực tế cho thấy một số địa phương khối lượng, nhiệm vụ phải thực hiện còn lớn như: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Phú Thọ, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An, Lâm Đồng.
Ông Phấn cho biết qua công tác giám sát và hướng dẫn các địa phương, Cục Quản lý đất đai nhận thấy có ba nguyên nhân chính dẫn đến khối lượng, nhiệm vụ phải thực hiện còn lớn.
Thứ nhất, quyết tâm chính trị của các địa phương, cùng một nhiệm vụ nhưng có nơi thực hiện rất tốt, tiến độ nhanh nhưng cũng có nơi rất chậm. Cục Quản lý đất đai nhận diện đánh giá do công tác chỉ đạo, điều hành chưa thực sự quyết liệt.
Thứ hai, nguồn lực triển khai, một số địa phương tiềm năng nguồn thu từ đất lớn tuy nhiên phân bổ nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu rất hạn chế đã dẫn đến không có kinh phí. Trong khi đó một số địa phương nguồn thu từ đất thấp nên cũng không bố trí được tiền để triển khai.
Thứ ba, công tác phối hợp, trong quá trình triển khai chiến dịch 90 ngày đêm làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai những địa phương có sự phối hợp giữa các sở, ngành, xã, phường thì tiến độ rất nhanh, còn những nơi nào công tác phối hợp độc lập thì tiến độ rất chậm.
Để tháo gỡ những vướng mắc trên, ngay sau khi kết thúc chiến dịch 90 ngày đêm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản chỉ đạo các địa phương tiếp tục hướng dẫn hoàn thiện khối lượng, nhiệm vụ mà chiến dịch đang triển khai.
"Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Chính phủ ban hành Chỉ thị số 05 đẩy nhanh đo đạc bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, xây dựng cơ sở dữ liệu. Xác định các nhiệm vụ, làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương để triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Bộ đã ký ban hành thông tư số 19 hướng dẫn chi tiết các nội dung lồng ghép từ khâu đo đạc đến xây dựng cơ sở dữ liệu để hạn chế độ trễ giữa công đoạn này với công đoạn kia, đáp ứng mục tiêu của Bộ Chính trị đã đề ra đến năm 2026 hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai", ông Phấn cho biết thêm.
