ThS.BS Hồ Văn Hùng, Viện Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết chóng mặt thực chất là một rối loạn đa giác quan, liên quan đến sự phối hợp giữa hệ tiền đình, thị giác và cảm giác bản thể. Thống kê cho thấy cứ 10 người trên 60 tuổi thì có 3 người bị chóng mặt, tỷ lệ này tăng lên khoảng 50% ở nhóm trên 85 tuổi.
Bệnh nhân đến khám vì chóng mặt thường mô tả triệu chứng rất khác nhau. Người thấy mọi vật quay cuồng, đảo lộn; người có cảm giác bồng bềnh như đi trên mây; người lại chỉ đơn thuần là choáng váng, “xây xẩm mặt mày”.
Chóng mặt là bệnh phổ biến phổ biến song không hề “đơn giản”. Nguyên nhân có thể trải dài từ các rối loạn lành tính ở tai trong đến những tổn thương não bộ nguy hiểm. Việc phân loại nguyên nhân là yếu tố then chốt giúp xử trí đúng và kịp thời.
Nhóm nguyên nhân ngoại biên (thường lành tính nhưng gây khó chịu): Phổ biến nhất là sỏi tai (BPPV), khi các tinh thể nhỏ trong tai trong di chuyển bất thường, khiến người bệnh chóng mặt dữ dội khi thay đổi tư thế. Ngoài ra còn có bệnh Menière (kèm ù tai, giảm thính lực) và viêm dây thần kinh tiền đình sau nhiễm virus.
Nhóm nguyên nhân trung ương (cảnh báo nguy hiểm): Bao gồm các bệnh lý liên quan đến não như đột quỵ, thiếu máu não cục bộ, u não. Đáng lưu ý là migraine tiền đình – nguyên nhân gây chóng mặt kéo dài, thường gặp ở phụ nữ trung niên.
Bên cạnh đó, còn nhiều nguyên nhân dễ bị bỏ sót như rối loạn tuyến giáp, tác dụng phụ của thuốc ở người cao tuổi hoặc chóng mặt chức năng do căng thẳng, lo âu kéo dài.
PGS.TS Võ Hồng Khôi, Viện trưởng Viện Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai, cảnh báo tình trạng lạm dụng thuốc “hoạt huyết”, thuốc tuần hoàn não khi chưa rõ nguyên nhân. Nhiều người cứ chóng mặt là tự ý dùng thuốc. Điều này rất nguy hiểm vì có thể làm lu mờ triệu chứng của đột quỵ hoặc u não, khiến việc chẩn đoán bị chậm trễ.
Theo ông, chẩn đoán đúng là yếu tố quyết định. Hiện nay, với các công cụ sàng lọc như HINTS, bác sĩ có thể phân biệt chóng mặt lành tính với đột quỵ ngay từ giai đoạn sớm – “thời điểm vàng” để can thiệp và cứu sống người bệnh. Điều trị hiện đại cũng không chỉ dừng ở thuốc, mà cần kết hợp phục hồi chức năng tiền đình và hỗ trợ tâm lý để xử lý tận gốc nguyên nhân.
Các chuyên gia khuyến cáo không nên chủ quan với triệu chứng chóng mặt. Nếu chóng mặt đi kèm đau đầu dữ dội, đau cổ gáy, yếu tay chân, mất thăng bằng hoặc nói khó, cần đến ngay cơ sở y tế. Thay vì tự ý dùng thuốc theo kinh nghiệm, người bệnh nên được thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa để có chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp.
Bên cạnh việc phơi nắng buổi sáng, tắm nước ấm buổi tối, duy trì lịch trình ngủ cố định, thì nguyên tắc 3 - 2 - 1 - 0 nổi lên như một nguyên tắc "vàng" cực hay giúp bạn ngủ ngon.
Nguyên tắc này giúp bạn điều chỉnh thói quen hằng ngày để có giấc ngủ ngon hơn. Nó bắt nguồn từ một bài đăng trên mạng xã hội của bác sĩ y học thể thao người Mỹ, tiến sĩ Jess Andrade.
Nguyên tắc này chỉ rõ thời điểm nên ngừng ăn và xem màn hình để cải thiện chất lượng giấc ngủ, nêu bật những thói quen bạn có thể áp dụng trong ngày.
Bác sĩ nhấn mạnh 4 điều nên ngừng làm để ngủ ngon hơn như sau, theo tờ Hindustan Times.
3 giờ trước khi đi ngủ: Ngừng ăn uống hoặc uống rượu bia
Nên ăn bữa cuối cùng ít nhất 3 giờ trước khi ngủ. Ăn gần giờ ngủ có thể khiến bạn thức giấc thường xuyên trong đêm. Rượu có thể giúp buồn ngủ lúc đầu, nhưng làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ và làm giảm giấc ngủ sâu rất quan trọng đối với chức năng não. Tránh ăn trước khi đi ngủ cũng có thể giúp điều chỉnh theo nhịp sinh học.
2 giờ trước khi đi ngủ: Ngừng làm việc
Hãy ngừng làm việc 2 giờ trước khi đi ngủ. Các hoạt động kích thích tinh thần có thể khiến bạn tỉnh táo hơn, gây khó ngủ và khó duy trì giấc ngủ. Sử dụng điện thoại làm việc vào ban đêm - như gửi email hoặc tương tác với đồng nghiệp, có thể làm gián đoạn giấc ngủ nhiều hơn so với các hoạt động giải trí trên màn hình vào ban đêm, như xem tivi.
1 giờ trước khi ngủ: Ngừng xem màn hình
Bước cuối cùng trước khi đi ngủ là tắt màn hình điện thoại, tivi và máy tính 1 giờ trước khi ngủ. Sử dụng thiết bị phát ra ánh sáng xanh, như điện thoại thông minh, trước khi ngủ có thể ức chế sự giải phóng hoóc môn ngủ melatonin. Giờ cuối cùng trước khi ngủ nên là thời gian yên tĩnh, không có ánh sáng nhân tạo mạnh gây kích thích cơ thể tỉnh táo.
0: Tuyệt đối không nhấn nút báo lại vào buổi sáng
Việc thường xuyên nhấn nút báo lại sau khi chuông báo thức vang lên có thể khiến giấc ngủ bị ngắt quãng và làm cơ thể mệt mỏi hơn sau khi thức dậy. Theo các chuyên gia, đây đôi khi còn là dấu hiệu cảnh báo tình trạng thiếu ngủ kéo dài hoặc rối loạn giấc ngủ.
Tóm lại, quy tắc này cấm ăn uống trước 3 tiếng để dạ dày không quá tải, cấm làm việc trước 2 tiếng để đầu óc thư giãn, cấm nhìn màn hình trước 1 tiếng để não tiết chất gây buồn ngủ, cấm bấm hoãn báo thức vào buổi sáng để không phá vỡ chu kỳ giấc ngủ, theo Hindustan Times.
Khó ngủ, trằn trọc hoặc thường xuyên thức giấc giữa đêm có thể liên quan đến những thói quen trước giờ đi ngủ. Theo các chuyên gia, dành khoảng 30-60 phút để thư giãn và duy trì một số hoạt động buổi tối đơn giản có thể giúp cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, cải thiện khả năng đi vào giấc ngủ cũng như chất lượng giấc ngủ.
Tắt điện thoại và giảm ánh sáng
Theo Healthline, ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị điện tử có thể ức chế quá trình tiết melatonin - hormone giúp điều hòa chu kỳ ngủ - thức, khiến bạn khó buồn ngủ hơn. Tiếp xúc với màn hình ngay trước khi đi ngủ có thể làm tăng nguy cơ mất ngủ.
Thay vì bật đèn trắng hoặc ánh sáng mạnh, hãy chuyển sang ánh sáng vàng dịu trong khoảng 30 phút đến một giờ trước khi ngủ. Điều này giúp não bộ nhận biết đã đến thời điểm nghỉ ngơi và chuẩn bị cho giấc ngủ.
Theo Phòng khám Cleveland, nhiều người thường bận rộn cả ngày rồi mong có thể ngủ ngay khi đặt lưng xuống giường. Tuy nhiên, cơ thể cần một khoảng thời gian chuyển tiếp để thư giãn cả về thể chất lẫn tinh thần trước khi đi ngủ.
Bạn có thể dành 5-10 phút để hít thở sâu, thiền hoặc thực hiện vài động tác kéo giãn nhẹ. Những hoạt động này giúp giảm nhịp tim, giảm căng thẳng và đưa cơ thể vào trạng thái thư giãn, từ đó dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Tắm nước ấm hoặc ngâm chân
Tắm nước ấm hoặc ngâm chân trước khi ngủ có thể giúp thư giãn hệ thần kinh, giảm căng cơ và tạo điều kiện để cơ thể ngủ nhanh hơn.
Theo Verywell Health, sau khi tắm nước ấm, nhiệt độ cơ thể giảm dần, mô phỏng quá trình hạ thân nhiệt tự nhiên trước giờ ngủ. Đây là tín hiệu giúp não bộ khởi động quá trình buồn ngủ. Nếu không có thời gian tắm mỗi tối, bạn cũng có thể ngâm chân bằng nước ấm trong khoảng 10-15 phút.
Đọc vài trang sách
Đọc sách là một trong những thói quen buổi tối được nhiều chuyên gia về giấc ngủ khuyến khích. Điều này có thể giúp não bộ chuyển sự tập trung khỏi những lo toan trong ngày và tạo cảm giác thư thái.
Dành vài phút đọc sách trước khi ngủ cũng có thể giúp giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, nên ưu tiên sách giấy thay vì đọc trên điện thoại hoặc máy tính bảng để tránh ánh sáng xanh từ màn hình.
Viết ra những việc cần làm cho ngày mai
Nếu thường xuyên nằm trên giường nhưng đầu óc vẫn nghĩ về công việc hoặc những việc chưa hoàn thành, hãy thử dành vài phút viết chúng ra giấy.
Trang Healthline gọi đây là phương pháp "brain dump" - ghi lại các suy nghĩ hoặc danh sách việc cần làm để giải phóng tâm trí. Cách này có thể giúp giảm lo âu, hạn chế tình trạng suy nghĩ miên man và giúp bạn thư giãn hơn trước khi ngủ.
Ngoài các thói quen trên, nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để đồng hồ sinh học hoạt động ổn định. Nếu nằm trên giường khoảng 20 phút mà vẫn chưa ngủ được, hãy rời phòng ngủ và thực hiện một hoạt động thư giãn như đọc sách hoặc nghe nhạc nhẹ trước khi quay lại giường.
Tại hội thảo khoa học Lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Bạch Mai - chặng đường 54 năm phát triển và định hướng cho tương lai, ngày 19/6, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu, cho biết đơn vị ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ mắc bệnh thận mạn, trong đó lối sống hiện đại là một yếu tố đáng lo ngại.
"Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn mặn, ít vận động, thức khuya và sinh hoạt thiếu điều độ làm gia tăng béo phì, rối loạn chuyển hóa từ sớm, kéo theo nguy cơ tổn thương thận", ông Dũng nói.
Tại Việt Nam, bệnh cầu thận và các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, thừa cân, béo phì là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Cùng với sự gia tăng của béo phì và tiểu đường ở người trẻ, bệnh suy thận cũng có xu hướng xuất hiện ở độ tuổi ngày càng thấp hơn.
Một trong những thách thức lớn nhất của bệnh thận mạn là diễn biến âm thầm trong thời gian dài. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng. Theo TS Dũng, các dấu hiệu sớm thường rất dễ bị bỏ qua, như nước tiểu có bọt kéo dài, tiểu ra máu, thay đổi lượng nước tiểu hoặc tiểu đêm nhiều lần. Khi xuất hiện phù, tăng huyết áp khó kiểm soát, suy tim, thiếu máu, buồn nôn hoặc nôn, bệnh thường đã ở giai đoạn nặng.
Tại hội thảo, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nhìn nhận bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng y tế ngày càng lớn khi phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Hiện bệnh viện quản lý khoảng 300 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Trước đây, số lượng bệnh nhân từng lên tới gần 700 người. Việc chuyển giao kỹ thuật lọc máu cho các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện đã góp phần giảm tải đáng kể cho bệnh viện tuyến cuối.
Theo PGS Cơ, các phương pháp điều trị thay thế thận, đặc biệt là lọc máu, đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong điều trị suy thận giai đoạn cuối ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Mục tiêu của lọc máu không chỉ là để loại bỏ các chất độc hại tích tụ trong cơ thể, duy trì cân bằng nội môi, kéo dài sự sống mà còn phải quan tâm tới vấn đề chất lượng cuộc sống ở người bệnh.
Hiện, bệnh viện triển khai đầy đủ các phương pháp điều trị thay thế thận hiện đại như ghép thận, lọc máu HDF Online, lọc máu hấp phụ, lọc máu bằng quả lọc hiệu năng cao và lọc màng bụng tự động. Nhờ tiến bộ y học, nhiều bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối vẫn duy trì cuộc sống ổn định sau 25-30 năm lọc máu chu kỳ.
"Trước đây, suy thận giai đoạn cuối được xem là bản án nặng nề. Hiện nay, với các kỹ thuật điều trị hiện đại, người bệnh có thể kéo dài tuổi thọ và duy trì chất lượng sống tốt hơn", TS Dũng nói.
Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Những xét nghiệm đơn giản như xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra chức năng thận có thể giúp phát hiện sớm tổn thương thận trước khi bệnh tiến triển nặng. Đặc biệt, những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được tầm soát định kỳ để phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm.
Để phòng bệnh, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhiều muối, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, đồng thời tránh tự ý sử dụng thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
