Theo báo cáo kinh tế – xã hội quý 1/2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng sản phẩm trong nước (GDP) ước tăng 7,83% so với cùng kỳ năm trước (quý 1/2025 tăng 7,07%). Đây cũng là mức tăng GDP quý đầu năm cao nhất trong vòng 10 năm qua. Đáng chú ý, những lĩnh vực vốn được đánh giá sẽ chịu tác động trực tiếp ngay khi chiến sự tại Trung Đông nổ ra vẫn có sự bứt phá ngoạn mục. Trong đó, hoạt động xuất khẩu vẫn tăng cao bất chấp cước phí logistics nhảy vọt. Cụ thể, cước container đi Mỹ và EU tăng gấp 2 – 3 lần so với trước đó nhưng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 3 vẫn tăng đến 40,3% so với tháng 2 và tăng 20,1% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đưa xuất khẩu cả nước trong quý đầu năm đạt 122,93 tỉ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm trước.
Tương tự, thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã có sự đảo chiều ngoạn mục. Nếu như tháng đầu năm, vốn FDI đăng ký chỉ đạt khoảng 2,57 tỉ USD, giảm so với cùng kỳ năm trước và tổng cộng sau 2 tháng chỉ đạt hơn 6 tỉ USD thì bước sang tháng 3, vốn FDI nhảy vọt. Tổng cộng cả quý 1, VN thu hút vốn FDI đạt 15,2 tỉ USD, tăng 42,9% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với đà tăng của tổng số vốn đăng ký, vốn FDI thực hiện trong 3 tháng đầu năm đạt 5,41 tỉ USD, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm trước. Đây là số vốn FDI thực hiện cao nhất của 3 tháng đầu năm trong 5 năm qua, tiếp tục giữ vững mức đỉnh liên tục cao nhất trong 5 năm trở lại đây của vốn giải ngân. Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) nhận định trong bối cảnh bất ổn địa chính trị thế giới gia tăng, nhiều tập đoàn đa quốc gia có xu hướng điều chỉnh chiến lược đầu tư theo hướng thận trọng hơn, ưu tiên tối ưu hóa chuỗi cung ứng hiện hữu và đánh giá lại kế hoạch mở rộng đầu tư ra nước ngoài. Tuy nhiên, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực châu Á – Thái Bình Dương vẫn tiếp tục diễn ra, trong đó VN vẫn được đánh giá là điểm đến có sức hấp dẫn nhờ môi trường chính trị ổn định, mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng và vị trí thuận lợi trong chuỗi sản xuất khu vực.
Một lĩnh vực giữ vững phong độ dù bị tác động trực tiếp là du lịch. Số liệu công bố cho thấy trong tháng 3, VN đón gần 2,1 triệu lượt khách quốc tế, đánh dấu lần đầu tiên 3 tháng liên tiếp VN vượt mốc 2 triệu lượt khách quốc tế. Tổng cả quý 1, VN đón 6,76 triệu lượt khách quốc tế, tăng 12,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức cao nhất trong quý 1 từ trước đến nay. Tuy nhiên, nếu chỉ nói về mức tăng số lượng khách nước ngoài là chưa đủ bởi việc duy trì ở mức cao liên tục trong tháng 3 cho thấy trong mắt du khách, VN vẫn là điểm đến an toàn, hấp dẫn. Con số này càng trở nên ý nghĩa khi trong tháng 3, hàng loạt chuyến bay quốc tế bị hoãn, hủy cũng như giá vé máy bay nhảy vọt khiến nhiều người phải thay đổi kế hoạch du lịch. Thế nhưng, khách quốc tế đến VN vẫn tăng trưởng ổn định, góp phần thúc đẩy tăng trưởng của ngành thương mại và dịch vụ trong những tháng đầu năm…
Chuyên gia kinh tế, đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận định kết quả tăng trưởng ấn tượng quý 1/2026 của VN không đến một cách tự nhiên mà là kết quả của quá trình cải cách, chuẩn bị trong thời gian vừa qua. Đó là cải cách thể chế, thực hiện chính quyền theo mô hình 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho địa phương. “Xuất phát từ khát vọng, niềm tin của người dân từ các hoạt động kỷ niệm 50 năm ngày đất nước thống nhất, kỷ niệm 80 năm thành lập nước, thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và cả dân tộc bước vào kỷ nguyên mới cũng góp phần tạo nên tăng trưởng kinh tế cao. Hơn nữa, kết quả đó cũng thể hiện sự điều hành sát sao, kịp thời của Chính phủ, đặc biệt trong bối cảnh bất ổn địa chính trị thế giới lên cao trong đầu năm nay”, ông Trần Hoàng Ngân lý giải.
Đáng chú ý, trong bối cảnh nhiều quốc gia Đông Nam Á lao đao vì cú sốc năng lượng khi chiến sự tại Trung Đông bùng nổ từ cuối tháng 2, VN nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi giữa cơn khủng hoảng được đánh giá là nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên khi giữ ổn định thị trường xăng dầu, duy trì nguồn cung năng lượng cho các hoạt động kinh tế – xã hội…
Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, từ đầu tháng 3 đến nay, tình hình thế giới bắt đầu có những biến động lớn. Căng thẳng tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là xung đột giữa Iran và Mỹ – Israel đã tạo ra nguy cơ khủng hoảng năng lượng. Giá dầu thô tăng cực mạnh, chi phí logistics, phí bảo hiểm hàng hóa và chi phí vận chuyển đều tăng vọt. Nhờ Chính phủ có những chính sách kịp thời như giảm thuế, phí liên quan đến xăng dầu, sử dụng Quỹ bình ổn để bình ổn giá nhiên liệu, kịp thời cắt đứt tâm lý kỳ vọng lạm phát và tình trạng đầu cơ, tích trữ. “Chính sách phản ứng linh hoạt, đồng bộ đã giúp kinh tế trong nước vượt qua cú sốc lớn từ thế giới. Đồng thời, việc tiếp tục triển khai tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, các dự án tồn đọng hay giải ngân đầu tư công đã mang lại kết quả rõ nét. Cùng với sự điều hành linh hoạt của Chính phủ và sự đồng lòng của các địa phương, nhất là những đầu tàu kinh tế như TP.HCM, Hà Nội… chúng ta đã đạt được kết quả tích cực. Nếu không có cú sốc từ chiến sự ở khu vực Trung Đông, tăng trưởng kinh tế VN trong quý đầu năm nay có thể còn tăng cao hơn, vượt 8%”, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế quốc dân) cũng đánh giá rất cao quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số của Bộ Chính trị. Bởi VN đã trải qua 40 năm đổi mới với nhiều thành tựu quan trọng nhưng vẫn thiếu những đột phá mang tính bước ngoặt, khiến nền kinh tế chưa thể vượt khỏi bẫy thu nhập trung bình. Nếu tiếp tục duy trì tốc độ phát triển như hiện nay, phải cần thêm hàng chục năm để hình thành nền công nghiệp hiện đại. Chưa kể, các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” đang hội tụ, nếu không kịp nắm bắt, cơ hội này sẽ khó lặp lại.
Với tinh thần đó, Chính phủ đã có ứng biến rất nhanh, rất linh hoạt trước cơn bão giá nhiên liệu bất ngờ ập tới. Mặc dù đã tích lũy được sức mạnh nội sinh vững chắc, song, với đặc thù phụ thuộc một phần vào năng lượng nhập khẩu, VN khó tránh khỏi những tác động lan tỏa từ thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, nguồn cung xăng dầu trong nước vẫn cơ bản được bảo đảm, chuỗi cung ứng duy trì thông suốt, góp phần giảm áp lực lên sản xuất, kinh doanh và chi phí sinh hoạt của người dân. Một loạt quyết sách thuế mang tính “phòng thủ” và “trợ lực” rất mạnh mẽ, thậm chí hiếm thấy, như rút ngắn chu kỳ điều hành giá xăng dầu, đã được ban hành thần tốc, không chỉ giúp bình ổn tâm lý thị trường mà còn trực tiếp kiềm chế lạm phát trong bối cảnh áp lực chi phí đầu vào tăng cao. Đặc biệt, Chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện được PGS-TS Nguyễn Thường Lạng ví như “cơn mưa đúng lúc”, giúp định hướng rõ ràng cho các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong việc ứng phó thách thức trước mắt, đồng thời chuẩn bị cho chiến lược dài hạn.
“Việc tăng cường tiết kiệm năng lượng được xem là giải pháp “hai trong một” khi vừa giúp giảm áp lực lên nguồn cung, vừa trực tiếp cắt giảm chi phí cho nền kinh tế. Có thể thấy, từ các biện pháp ngắn hạn đến định hướng dài hạn về cung ứng, dự trữ nguyên, nhiên liệu, các quyết định đều được đưa ra rất nhanh, linh hoạt, bám sát thực tiễn. Các quyết sách không chỉ hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô trong biến động ngắn hạn của thị trường năng lượng mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của những người lãnh đạo đất nước tiến tới một mô hình tăng trưởng bền vững hơn trong tương lai”, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhận xét.
Kết quả tăng trưởng quý 1 khả quan nhưng các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng trong quý 2/2026, kinh tế – xã hội nước ta tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, nhất là tác động từ các biến động địa chính trị thế giới, dịch bệnh, thiên tai khó dự báo. Với sự kiên định từ Đảng và Chính phủ về việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên thì nhiệm vụ của các quý còn lại trong năm rất nặng nề. PGS-TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, chính sách tài khóa và tiền tệ cần phải phối hợp nhịp nhàng, vừa định hướng, vừa khuyến khích phát triển, phù hợp chiến lược tăng trưởng của đất nước. Cách triển khai cũng phải linh hoạt, nới lỏng có kiểm soát để vừa thúc đẩy sản xuất và đầu tư, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Cụ thể, cần tập trung thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khuyến khích đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Các công cụ như thuế, chi tiêu công, đặc biệt là đầu tư công, phải được sử dụng hiệu quả, có trọng tâm, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm và hình thành các ngành kinh tế mũi nhọn.
Quan trọng hơn, cần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, nhất là về công nghệ; nếu phụ thuộc vào bên ngoài sẽ khó đạt tốc độ phát triển nhanh và bền vững. Chính sách tài khóa, tiền tệ cần hướng tới xây dựng năng lực nội sinh vững mạnh, từ công nghệ, mô hình phát triển đến nguồn lực và phương thức tổ chức. Nhà nước cần nhanh chóng đầu tư mạnh mẽ vào khoa học, công nghệ, tập trung giải quyết những vấn đề then chốt, đặc biệt là 11 công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ trọng điểm. Sau đó, ứng dụng rộng rãi trong sản xuất, dịch vụ và đời sống. Đây là nền tảng để nâng cao năng suất, hiệu quả và xây dựng mô hình phát triển thông minh, bền vững. Bên cạnh đó, cần tập trung vào “đại dự án”, “đại tập đoàn” và “đại vùng kinh tế” có sức lan tỏa lớn, khả năng kết nối mạng lưới rộng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu và cập nhật xu hướng công nghệ, phát triển toàn cầu. Những dự án trọng điểm sẽ trở thành hạt nhân dẫn dắt, tạo mô hình phát triển thông minh, sáng tạo và nâng cao chất lượng tăng trưởng. PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh: “Đây sẽ là những “động lực của động lực”, dẫn dắt VN bước vào kỷ nguyên tăng trưởng mới với tốc độ và hiệu quả chưa từng có”.
Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân cho rằng để đảm bảo đạt mục tiêu tăng trưởng cao đã đề ra, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác phân cấp phân quyền cho các địa phương. Chính phủ phải có niềm tin và để địa phương quyết, địa phương làm và địa phương tự chịu trách nhiệm. Việc này song hành với hoàn thiện thể chế sẽ tháo gỡ được các điểm nghẽn lâu nay của nền kinh tế. Từ đó giúp các bộ ngành hay tỉnh, thành tránh được tình trạng có tiền nhưng không tiêu được, các dự án đầu tư công sẽ được triển khai kịp thời, đúng tiến độ. Đặc biệt, Chính phủ cần triển khai kịp thời 3 đột phá chiến lược đã đề ra tại Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Đó là đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, đột phá về nguồn nhân lực và đột phá về hạ tầng. Đồng thời, phát triển khoa học – công nghệ, chuyển đổi số vẫn là chiến lược xuyên suốt để tạo động lực cho các ngành kinh tế tăng tốc đi lên. Song song đó, Chính phủ cũng cần bám sát các nghị quyết của Bộ Chính trị ban hành trong điều hành kinh tế – xã hội. Tất cả những hoạt động cần phải được thực hiện nhanh hơn, thực chất hơn để tạo ra sự đồng lòng của cả nước. Từ đó có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng cao, thực chất và bền vững mà Đảng đã đề ra.
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia vừa công bố thông tin chính thức về việc xử lý vụ việc cạnh tranh đối với Công ty TNHH Shopee (Mã số doanh nghiệp: 0106773786).
Theo Quyết định số 95/QĐ-CT do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ban hành, Shopee bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh với số tiền 200.000.000 đồng.
Cơ quan quản lý xác định Shopee đã có hành vi vi phạm quy định tại điểm a khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh. Cụ thể, doanh nghiệp này đã đưa thông tin gây nhầm lẫn cho khách hàng về chương trình khuyến mại áp dụng cho ngày 8/8/2025. Đây là một trong những chiến dịch siêu sale lớn trong năm của sàn thương mại điện tử này, thu hút lượng lớn người tiêu dùng tham gia mua sắm.
Bên cạnh hình thức phạt tiền, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo đó, Công ty TNHH Shopee bị buộc phải cải chính công khai các thông tin gây nhầm lẫn của chương trình khuyến mại ngày 8/8/2025.
Việc cải chính phải được thực hiện đồng bộ trên tất cả các kênh thông tin, truyền thông trực thuộc quản lý của công ty, bao gồm:
Hệ thống cốt lõi: Website thương mại điện tử chính thức (https://shopee.vn) và ứng dụng di động Shopee. Các trang mạng xã hội: Fanpage Facebook (ShopeeVN), tài khoản Instagram (@shopee_vn) và kênh YouTube (Shopee Vietnam).
Theo thông tin từ Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong suốt quá trình cơ quan chức năng tiến hành điều tra, phía Công ty TNHH Shopee đã thể hiện thái độ nghiêm túc, tích cực phối hợp và cung cấp đầy đủ các thông tin, tài liệu liên quan theo yêu cầu để phục vụ công tác làm rõ vi phạm.
Việc xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo, khuyến mại mập mờ trên các sàn thương mại điện tử lớn là bước đi cần thiết của cơ quan quản lý nhằm duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch, đồng thời bảo vệ niềm tin và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng trong bối cảnh mua sắm trực tuyến bùng nổ hiện nay.
Sau thông báo xử phạt của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia công bố, Shopee đã có thông báo cải chính thông tin về nội dung chương trình khuyến mại, ưu đãi miễn phí vận chuyển trong khuôn khổ chương trình khuyến mại ngày 8/8/2025.
Theo nội dung cải chính thông tin, Shopee cho biết, khi quảng bá cho chương trình khuyến mại ngày 8/8/2025 cùng ưu đãi miễn phí vận chuyển, Shopee đã sử dụng các nội dung "Freeship 0Đ mọi đơn", "Gì cũng Freeship", "Giao tới đâu Freeship 0Đ mọi đơn tới đó" nhằm truyền tải thông điệp về trải nghiệm mua sắm thuận tiện, nhiều giá trị và tiết kiệm hơn cho người dùng.
Trong phần lớn các tài liệu truyền thông về chương trình này, Shopee có gắn biểu tượng "*" để lưu ý Người dùng về các điều kiện loại trừ, và hướng dẫn Người dùng tham khảo chi tiết trong trang Miễn Phí Vận Chuyển tại Ứng dụng và Website Shopee. Tuy nhiên, tại một số vị trí truyền thông bị hạn chế bởi không gian hiển thị/kích thước, các chỉ dẫn về các điều kiện loại trừ miễn phí vận chuyển không được thể hiện rõ, từ đó có thể gây nhầm lẫn cho Người dùng về phạm vi áp dụng và điều kiện hưởng ưu đãi của chương trình.
Nhằm để làm rõ các thông điệp quảng cáo tránh gây nhầm lẫn kể từ ngày 29/9/2025, Shopee đã ngừng truyền thông những nội dung được đề cập bên trên, đồng thời thực hiện điều chỉnh tên của chương trình thành "Miễn phí vận chuyển 0Đ" và cập nhật chi tiết điều khoản và điều kiện chương trình.
Nội dung cập nhật của chương trình "Miễn phí vận chuyển 0Đ" đã được đăng tải công khai.
Trong thời điểm kỷ niệm 51 năm ngày đất nước thống nhất - 50 năm thành phố mang tên Bác, TP.HCM tràn ngập không khí hứng khởi khi đồng loạt khởi công hàng loạt siêu dự án hạ tầng trọng điểm. Chỉ riêng trong ngày 29.4, đã có 4 dự án với tổng vốn 142.000 tỉ đồng chính thức được "bấm nút" thi công, trong đó nổi bật là dự án Quảng trường Trung tâm TP và Trung tâm Hành chính tại Thủ Thiêm với tổng mức đầu tư lên tới 29.600 tỉ đồng. Đây là tổ hợp biểu tượng do Tập đoàn Sun Group làm nhà đầu tư với mục tiêu: TP.HCM sẽ có một trung tâm chính trị - hành chính tập trung, hiện đại và xứng tầm vị thế đầu tàu kinh tế.
Ngay sát đó, tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm do Công ty Đại Quang Minh là nhà đầu tư đã được nhấn nút triển khai, tạo nên một cú hích đồng bộ cho hạ tầng kết nối. Bên kia bờ sông, dự án chỉnh trang Bảo tàng Hồ Chí Minh quy mô hơn 20.000 tỉ đồng chính thức chuyển động cùng ngày, kỳ vọng biến Bến Nhà Rồng thành công viên văn hóa ven sông đẳng cấp. Ở cửa ngõ Tây Bắc, Sun Group cũng chủ trì dự án Khu đô thị Đại học Quốc tế Berjaya có diện tích khoảng 880 ha, được định hướng phát triển là đô thị tổng hợp gắn với chức năng đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Điểm chung của cả 4 đại công trình góp phần thay đổi diện mạo TP.HCM này là đều được triển khai theo mô hình đối tác công - tư, hợp đồng BT. Trước đó, dự án đầu tư xây dựng cầu Cần Giờ, Dự án đầu tư xây dựng Cầu Phú Mỹ 2 và Dự án Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc cũng đã được triển khai theo hợp đồng BT với tổng mức đầu tư khoảng 182.016 tỉ đồng.
Chỉ trong vòng 1 năm qua, đã có một làn sóng các doanh nghiệp (DN) tư nhân đăng ký và tham gia các dự án hạ tầng lớn tại TP.HCM theo hình thức nói trên. Đặc biệt, sau khi HĐND TP.HCM thông qua danh mục 33 khu "đất vàng" để thanh toán cho các hợp đồng BT, xu hướng này càng bùng nổ mạnh mẽ. Hiện có ít nhất 5 "đại bàng" đang đề xuất đầu tư cùng lúc 6 tuyến metro tại TP.HCM theo hình thức BT và PPP, chưa kể hàng loạt các dự án xây cao tốc, mở rộng quốc lộ…
Luật sư Trương Thanh Đức (Công ty Luật ANVI) cho rằng sự bùng nổ của các dự án BT trong thời gian qua là "lẽ tất yếu", bởi đây là mô hình hiệu quả nhất, mang tính đột phá nhất nếu muốn phát triển hạ tầng thần tốc. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đòi hỏi nguồn lực rất lớn để hoàn thiện mạng lưới giao thông, thay đổi bộ mặt đô thị mạnh mẽ, mở băng thông phát triển kinh tế 2 con số nhưng nguồn lực ngân sách còn hạn hẹp, việc khôi phục và khuyến khích các dự án BT được xem là giải pháp then chốt.
Theo luật sư Trương Thanh Đức, hợp đồng BT không chỉ giúp nhà nước có được một con đường, một cây cầu, một công trình mà còn giúp xã hội hưởng lợi lớn từ sự năng động của DN khi phát triển quỹ đất thành những khu nhà ở, khu thương mại, dịch vụ… Mô hình này giúp nhanh chóng huy động nguồn lực khổng lồ từ tư nhân để xây dựng công trình giao thông song song với tận dụng, khai thác tối đa giá trị của quỹ đất để thay đổi bộ mặt đô thị.
Đây cũng loại hình mà cơ hội cực cao nhưng rủi ro cũng cực lớn nên đặc biệt phù hợp với tư duy nhạy bén của khối DN tư nhân. Sau giai đoạn BT bị "đóng băng" vì những bất cập liên quan tới quy định quản lý, cơ chế mới của Bộ Chính trị thông qua hàng loạt nghị quyết, chính sách cởi mở khuyến khích huy động nguồn vốn xã hội hóa đã "mở chốt" cho nguồn lực lớn này được tái khởi động.
Hàng chục tỉ USD vốn tư nhân được thu hút vào hạ tầng mang lại sự sôi động cho toàn nền kinh tế nhưng đồng thời cũng có không ít ý kiến lo ngại việc hồi sinh mô hình BT sẽ đi vào "vết xe đổ" của quá khứ. Nhìn lại nửa thập niên kể từ sau giai đoạn 2019-2023, BT bị coi là "vết đen" của ngành xây dựng khi nhiều dự án bị biến tướng thành cuộc đổi đất lấy hạ tầng không ngang giá. Trong đó, nhà đầu tư thường bị nghi ngờ trục lợi khi nhận được các khu đất đối ứng với giá rẻ, trong khi giá trị thực tế sau khi có hạ tầng lại tăng vọt. Thậm chí, mô hình này đã bị tạm dừng trên cả nước theo luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư - PPP năm 2020. Phải đến tháng 7.2023 khi Quốc hội thông qua Nghị quyết 98/2023 cho phép TP.HCM thí điểm thực hiện lại dự án BT thanh toán bằng ngân sách nhà nước, mô hình này mới được tái sinh. Sau đó, luật Thủ đô (có hiệu lực từ 1.1.2025) cũng đã cho phép Hà Nội thực hiện dự án BT trong một số lĩnh vực hạ tầng trọng điểm.
Luật sư Trương Thanh Đức phân tích: Mô hình BT từng bị "khai tử" trên cả nước do những e ngại bất hợp lý về rủi ro với nhà nước liên quan tới định giá đất. Thực chất, chính nhà đầu tư khi tham gia một dự án mô hình BT mới phải gánh chịu rủi ro kép. Một mặt là rủi ro khi thi công dự án hạ tầng, mặt khác là khi khai thác quỹ đất đối ứng. Nếu gặp thời, tư duy tốt, quỹ đất rơi vào tay các nhà đầu tư lớn, có năng lực và kinh nghiệm dày thì còn có khả năng khai thác hiệu quả, thắng lớn. Nếu rơi vào lúc suy thoái hoặc nhà đầu tư còn non, quản trị yếu, định hướng phát triển sai lầm thì rất dễ rơi vào tình cảnh "chết sặc gạch".
"Đã có rất nhiều ví dụ điển hình trong thời gian qua rồi. Tôi đang di chuyển trên một con đường nổi tiếng ở Hà Nội làm theo BT đây, nhà đầu tư cũng "sập" rồi. Hay nhìn vào dự án chống ngập 10.000 tỉ đồng tại TP.HCM sẽ thấy DN mất bao nhiêu năm khốn khổ, mắc kẹt và chịu tổn thất khủng khiếp như thế nào khi cơ chế bị khóa. Vì thế, đừng nghĩ DN làm BT là đang hời quá, vơ vét được đất giá rẻ. Mà chắc gì đã được rẻ? Đất định giá theo giá thị trường, DN có khi còn phải bồi thường giải phóng mặt bằng, bỏ thêm đống tiền đầu tư hạ tầng kỹ thuật vì đất nhận về thường là đất thô, rồi còn thuế, còn nghĩa vụ tài chính… đủ thứ tiền hết. Thực ra bản thân DN làm BT cũng là đang đánh cược lớn", ông Đức nói thẳng.
Bên cạnh đó, theo luật sư Trương Thanh Đức, các dự án BT cũng được định giá đất theo luật và các quy trình hiện hành như hàng nghìn dự án khác. Quy trình mới rất chặt chẽ với "hằng hà sa số" lớp kiểm soát an toàn. Đơn cử, cơ chế hợp đồng nêu rõ thanh toán gắn với chất lượng, tiến độ và giá trị quyết toán. Nếu nhà đầu tư làm không đạt thì không được thanh toán tương xứng, thậm chí phải chịu rủi ro tài chính. Toàn bộ vòng đời dự án cũng đã được "khóa" bằng quy trình kiểm soát nhiều lớp - từ khâu đề xuất, lựa chọn nhà đầu tư theo nguyên tắc đấu thầu cạnh tranh với tiêu chí rõ ràng về kỹ thuật và tài chính đến khi thanh toán; rồi ký hợp đồng "đóng khung" nghĩa vụ hai bên, ràng buộc trách nhiệm thực tế; cho tới thi công, nghiệm thu, hậu kiểm…
Đồng quan điểm, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ TN-MT cũ, chia sẻ: Từ năm 2020, khi Quốc hội ban hành luật luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư - PPP và quyết định dừng mô hình BT, ông đã nhấn mạnh đây là quyết định chưa hợp lý, mang tư duy "không quản được thì cấm". "Chúng ta cứ lo giao đất giá rẻ cho DN, nhưng hiện nay, việc định giá đất trong các dự án BT không phải là một cơ chế riêng biệt, mà áp dụng chung theo quy định pháp luật và cơ chế chung như các dự án khác", theo ông Đặng Hùng Võ.
Đặc biệt, nguyên tắc "ngang giá" đã được quy định rất rõ trong Nghị định 257/2025. Theo đó, giá trị quỹ đất thanh toán phải tương đương với giá trị công trình sau quyết toán. Việc định giá phải qua thẩm định, có dữ liệu so sánh, không phải tùy ý. Các cơ chế kiểm soát cũng đã quá rõ ràng, minh bạch, hạn chế tối đa các rủi ro từng tồn tại trước đây.
"Nếu nhìn sâu hơn, hành lang pháp lý hiện còn tồn tại bất cập gây nhiều rủi ro cho DN. Chẳng hạn như chuyện tính giá: Giá công trình được xác định tại thời điểm ký hợp đồng nhưng giá đất lại xác định sau khi giải phóng mặt bằng và có quyết định giao đất, có thể 3 - 5 năm sau, thì rõ ràng có sự không tương xứng. Trong khoảng thời gian đó, chi phí xây dựng, lãi vay, chi phí cơ hội đều tăng. Chưa kể, nhà đầu tư công trình BT bỏ vốn đầu tư nhưng chậm lấy lại vốn vì chưa được giao đất. Như vậy chẳng khác nào nhà đầu tư phải "cầm dao đằng lưỡi". Họ đổ tiền ra họ còn chưa kêu thì mình lo cái gì?", GS Đặng Hùng Võ nói thẳng.
"Cần nhớ kỹ "nguyên tắc động" khi triển khai dự án BT. Nguyên tắc này có thể hiểu là cần bám sát chất lượng công trình, quá trình định giá, từ đó có các quy định chi tiết phù hợp với thực tiễn, thay vì "chốt cứng" một cách thiếu thực tế. Với cơ chế hiện nay và tư duy linh động như vậy thì BT sẽ là bệ phóng cho hạ tầng đất nước trong kỷ nguyên mới", nguyên Thứ trưởng Bộ TN-MT cũ phân tích thêm.
Không lo lắng về hành lang pháp lý, song, GS Đặng Hùng Võ bày tỏ quan ngại khi có nhiều nhà đầu tư quan tâm, địa phương sẽ có tâm lý định giá đất cao lên để "chắc chắn không thất thoát", đồng thời đúng với giá trị của quỹ đất khi các dự án hoàn thiện. Ông cho rằng đây là cách làm "bế tắc" vì nếu định giá đất quá cao sẽ góp phần đẩy mặt bằng giá đất trên thị trường lên. Khi đó, người dân là đối tượng chịu tác động đầu tiên do khả năng tiếp cận nhà ở sẽ khó khăn hơn.
Thực tế, trên thế giới cũng đã có rất nhiều bài học đẩy giá đất trong các quỹ đất đối ứng BT lên quá cao, "bóp nghẹt" nhà đầu tư và kéo theo những hệ lụy dây chuyền nặng nề cho nền kinh tế.
Điển hình là dự án hệ thống đường sắt và đường bộ trên cao Hopewell của Thái Lan. Nhà nước kỳ vọng quá cao vào giá trị quỹ đất dọc tuyến đường, trong khi nhà đầu tư phải tự bỏ vốn 100%. Khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997 ập đến, chi phí lãi vay tăng vọt trong khi giá trị quỹ đất đối ứng đóng băng, không thể khai thác để bù đắp dòng tiền. Hậu quả là dự án bị hủy khi mới hoàn thành chưa tới 15%, rồi đình trệ suốt hơn 20 năm, nhà đầu tư kiệt quệ, còn giá bất động sản bị đẩy lên mức phi lý.
Hay với Trung Quốc - quốc gia từng nổi tiếng áp dụng mạnh mẽ nhất mô hình đổi đất lấy hạ tầng (tương tự BT) khi dồn lực thúc đẩy hạ tầng. Giai đoạn sau năm 2010, khi chính quyền các địa phương cố gắng đẩy giá đất lên cao để giảm bớt diện tích đất phải giao cho DN, hàng loạt nhà đầu tư đã phải "bỏ của chạy lấy người". Giá đất bị thổi lên quá cao ngay từ khâu định giá, làm vỡ phương án tài chính của DN. Kết quả là hàng loạt dự án hạ tầng tại các thành phố cấp 2, cấp 3 bị bỏ hoang hoặc chậm tiến độ hàng thập niên. Chưa kể, việc nhà nước đẩy giá đất đầu vào lên cao đã trực tiếp tạo ra "bong bóng" bất động sản. Tại các thành phố lớn như Thâm Quyến, Thượng Hải, giá nhà tăng phi mã gấp 20 - 30 lần thu nhập trung bình, khiến tầng lớp trẻ không thể mua nhà, kéo theo những bất ổn về xã hội và tiêu dùng.
Để giải quyết bài toán hài hòa lợi ích giữa nhà nước, DN và người dân, GS Đặng Hùng Võ kiến nghị: Nhà nước cần tạo cơ chế minh bạch, ổn định và nhất quán để nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn dài hạn. Không thể để nhà đầu tư phải gánh rủi ro quá lớn từ những yếu tố ngoài khả năng kiểm soát như chậm giải phóng mặt bằng hay biến động chi phí mà không có cơ chế điều chỉnh. Ngược lại, nhà đầu tư cũng phải tuân thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn về chất lượng, tiến độ và nghĩa vụ tài chính.
"Tôi tin rằng với khung pháp lý hiện nay và cách tiếp cận ngày càng rõ ràng, BT sẽ tạo ra lực đẩy quan trọng cho phát triển hạ tầng trong thời gian tới, góp phần mở rộng dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế", GS Đặng Hùng Võ kỳ vọng.
Tại khu vực trung tâm TP.HCM, tới 17 giờ nắng vẫn chói chang nhưng mây giông phát triển gây mưa lớn. Trời vừa mưa vừa nắng gây ra cảnh tượng khiến nhiều người bất ngờ.
Tại khu vực trung tâm TP.HCM, 17 giờ chiều nhưng trời vẫn nắng chói chang, bất ngờ xuất hiện cơn mưa nặng hạt
ẢNH: CHÍ NHÂN
Theo Đài Khí tượng thủy văn Nam bộ, hình thế gây mưa giông do hội tụ gió trên cao và gió tây nam có cường độ yếu đến trung bình trên các vùng biển Nam bộ. Trên ảnh mây vệ tinh, ảnh ra đa thời tiết và định vị sét cho thấy vùng mây đối lưu đang phát triển và gây mưa kèm giông, sét trên các phường xã như: Tân Định, Bến Thành, Cầu Ông Lãnh, Chợ Quán, Bình Tiên, Tân Mỹ, Phú Định, Hòa Hưng, Bình Thạnh… Mây đối lưu tiếp tục phát triển, gây mưa rào, kèm theo giông, sét ở các khu vực trên, sau mở rộng ra các khu vực lân cận khác. Lượng mưa phổ biến từ 10 - 50 mm, có nơi trên 60 mm. Trong cơn giông đề phòng lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, mưa lớn gây ngập úng cục bộ.
Ngoài ra, mây giông cũng phát triển gây mưa cho nhiều khu vực trên địa bàn các tỉnh thành như Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Tây Ninh, Đồng Nai và Lâm Đồng.
Dự báo đợt nắng nóng hiện tại ở TP.HCM và Nam bộ tiếp tục kéo dài đến ngày 27.5; thời tiết phổ biến có nắng nóng vào buổi trưa, mưa giông phổ biến xuất hiện vào chiều tối.
