Kết quả môn ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021–2025 cho thấy Hải Phòng và Hà Nội duy trì điểm khá cao, Huế tăng rõ rệt, TP.HCM và Cần Thơ biến động mạnh, trong khi Đà Nẵng thuộc nhóm cuối.
Kết quả đối sánh môn ngữ văn 6 thành phố trước sáp nhập
Trong nhiều năm, đánh giá chất lượng giáo dục Việt Nam chủ yếu dựa vào đối sánh kết quả thi THPT giữa các địa phương với so sánh chung toàn quốc. Cách làm này thiếu công bằng vì điều kiện kinh tế – xã hội, đầu vào học sinh rất khác nhau. Trong bối cảnh đó, đối sánh nhóm trở thành cách tiếp cận phù hợp. Đối sánh nhóm là so sánh kết quả học tập, thi cử giữa các đơn vị tương đồng về điều kiện. Chẳng hạn, với 6 thành phố trực thuộc T.Ư trước và sau khi sáp nhập.
Xét điểm trung bình môn ngữ văn giai đoạn 2021–2025, Hải Phòng dẫn đầu với hơn 7,44 điểm, tiếp đến là Hà Nội trên 7,14 điểm, đều cao hơn mức trung bình của nhóm khoảng 6,75 điểm. Hai địa phương này duy trì chất lượng khá ổn định. Huế đạt mức trung bình, có xu hướng cải thiện trong các năm 2024–2025 gần đây rõ rệt hơn.
Ngược lại, TP.HCM và Cần Thơ thuộc nhóm trung bình thấp, điểm số không quá yếu nhưng thứ hạng biến động mạnh. Đáng chú ý, Sóc Trăng có điểm ngữ văn cao hơn Cần Thơ và Hậu Giang. Điều này phản ánh đặc trưng đô thị lớn, nơi thí sinh đông, phân hóa cao và nhiều học sinh không đặt nặng kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Riêng Đà Nẵng (cũ), điểm trung bình 5 năm chỉ hơn 6 điểm, thấp nhất; thứ hạng hầu như luôn nằm ở nhóm cuối của cả nước, và năm 2025 rơi xuống vị trí 63/63.
Để đảm bảo tính so sánh tương đồng, giá trị trung bình của nhóm được xác định bằng trung bình cộng điểm trung bình môn ngữ văn của 12 địa phương theo từng năm; trong khi đó, trung bình cả nước được tính bằng trung bình cộng điểm trung bình của 63 tỉnh, thành. Dữ liệu điểm thi và thứ hạng môn ngữ văn 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Bức tranh điểm trung bình và xếp hạng môn ngữ văn năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư sau sáp nhập cho thấy sự phân hóa khá rõ.
Hà Nội giữ vị trí cao với 7,62 điểm, xếp 3/34, nhờ không thay đổi địa giới, bảo đảm sự ổn định về đội ngũ và cách đánh giá. Cần Thơ sau khi sáp nhập Hậu Giang và Sóc Trăng đạt 7,23 điểm, xếp 5/34; Huế với điểm trung bình 7,18 điểm, xếp 7/34, vẫn phát huy truyền thống dạy – học ngữ văn.
TP.HCM sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đạt 7,07 điểm, xếp 9/34; Hải Phòng sáp nhập Hải Dương đạt 7,03 điểm, xếp 10/34.
Riêng Đà Nẵng sau khi sáp nhập với Quảng Nam chỉ đạt 6,26 điểm, xếp 33/34. Kết quả này vừa phản ánh sự chênh lệch vùng miền, vừa gợi lại tranh luận về cách chấm ngữ văn ở Đà Nẵng vốn được cho là nghiêm và chặt.
Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến chất lượng ngữ văn ở các thành phố không cao nằm ở sự thay đổi trong việc ưu tiên trong học tập. Trong nhiều năm, các đô thị lớn tập trung mạnh vào ngành nghề STEM, công nghệ, ngoại ngữ, kỹ năng số và hội nhập quốc tế. Đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số nhưng hệ quả không mong muốn là ngữ văn dần bị đẩy xuống vị trí thứ yếu.
Với không ít học sinh thành phố, ngữ văn trở thành môn chỉ cần “đủ điểm tốt nghiệp”, không phải môn quyết định tương lai. Khi động lực học tập không cao, kết quả trung bình khó có thể bứt phá, đặc biệt trong một kỳ thi ngày càng coi trọng năng lực đọc hiểu và nghị luận xã hội, thể hiện ý kiến cá nhân về một vấn đề nào đó.
Với trường hợp Đà Nẵng, thành phố này không chỉ được biết đến với sự quan tâm cho giáo dục mà còn nổi bật bởi văn hóa thi cử nghiêm túc, kỷ cương. Tuy nhiên, điểm thi môn ngữ văn thấp gần đây làm dấy lên nhiều tranh luận. Một số ý kiến cho rằng cách chấm thi còn chặt, thiên về “ý chuẩn”, ít linh hoạt với bài viết sáng tạo. Ý kiến khác lại nhìn nhận học sinh chưa đầu tư đúng mức cho môn văn khi xu hướng lựa chọn các ngành STEM ngày càng mạnh.
Những nhận định này cần được nhìn nhận thận trọng nhưng có cơ sở. Đà Nẵng vốn đề cao sự chuẩn mực, rõ ràng trong quản lý – điều phù hợp với các lĩnh vực khoa học, công nghệ. Nhưng với ngữ văn, môn học đòi hỏi tư duy mở và cá tính, cách chấm quá khuôn mẫu có thể khiến những bài viết sáng tạo bị đánh giá thấp.
Từ năm 2025, khi đề thi ngữ văn không còn bám sách giáo khoa, tăng yêu cầu đọc hiểu và bày tỏ chính kiến, hạn chế này càng bộc lộ rõ. Chấm mở không đồng nghĩa với chấm dễ, mà đòi hỏi bản lĩnh nghề nghiệp và sự đổi mới tư duy của giáo viên.
Cũng cần nhấn mạnh rằng điểm thi thấp không đồng nghĩa học sinh Đà Nẵng yếu. Đây là địa phương có tỷ lệ học sinh theo học chương trình chất lượng cao, quốc tế khá lớn, nên ít tập trung vào bài thi ngữ văn theo chuẩn quốc gia. Dù vậy, trong bối cảnh hội nhập, năng lực ngôn ngữ và viết vẫn là nền tảng quan trọng cho học tập và phát triển lâu dài.
Trong khi đó, Hà Nội và Hải Phòng, cũng là những đô thị lớn, nhưng vẫn duy trì được chất lượng ngữ văn khá ổn định.
Huế là ví dụ điển hình cho sự trở lại của “văn hóa học văn”. Khi đề thi chuyển sang đánh giá năng lực đọc hiểu, Huế – với truyền thống nhân văn và chiều sâu văn hóa – đã cải thiện thứ hạng rõ rệt năm 2024, 2025. Điều này cho thấy đề thi mới không bất lợi cho đô thị, mà bất lợi cho nơi chưa coi trọng năng lực ngôn ngữ đúng mức.
Để nâng cao chất lượng môn ngữ văn, các thành phố cần thay đổi từ gốc, chứ không chỉ điều chỉnh kỹ thuật ôn thi hay chấm thi.
Trước hết, cần khẳng định ngữ văn là môn học công cụ, nền tảng cho tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và sáng tạo – những năng lực cốt lõi của công dân toàn cầu. Ngữ văn không đối lập với STEM mà là môi trường để STEM vận hành hiệu quả. Ngữ văn cùng với toán là 2 trụ cột chính trong các tổ hợp tuyển sinh ĐH.
Thứ hai, cần đổi mới cách dạy theo hướng phát triển năng lực đọc – viết – nói – nghe, gắn với các vấn đề đương đại, liên ngành, toàn cầu. Học sinh phải được tranh luận, phản biện, trình bày chính kiến, thay vì chỉ học thuộc văn mẫu và phân tích tác phẩm.
Thứ ba, đổi mới cách chấm và đánh giá. Chấp nhận sự khác biệt có lý lẽ, khuyến khích lập luận độc lập, coi trọng cách diễn đạt sáng tạo. Đây là khâu khó nhất nhưng quyết định thành công của đề thi mở. Riêng Đà Nẵng, giải pháp then chốt là chuyển từ kỷ cương cứng sang kỷ cương mềm trong môn ngữ văn. Nghiêm túc không đồng nghĩa với khép chặt. Thành phố cần đầu tư bồi dưỡng giáo viên ngữ văn theo hướng giáo dục ngôn ngữ hiện đại, giúp họ tự tin đánh giá bài viết sáng tạo mà vẫn công bằng.
Cùng đó, đưa ngữ văn trở lại đúng vị thế trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực: coi năng lực diễn đạt, thuyết phục, phản biện là kỹ năng sống còn của công dân toàn cầu và trái tim bản sắc dân tộc Việt Nam.
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (HNUE) sẽ tổ chức lễ bế giảng và trao bằng cử nhân cho hơn 3.200 sinh viên khóa 72 của trường vào ngày 30/6. Trong số này, 694 em tốt nghiệp loại xuất sắc, chiếm khoảng 21,6%.
Phùng Nguyễn Ngọc Anh, 22 tuổi, quê Phú Thọ, sinh viên lớp Sư phạm Toán chất lượng cao là thủ khoa đầu ra với điểm tổng kết GPA 3.98/4. Điểm các môn chuyên ngành của Ngọc Anh hầu hết trên 9, nhiều môn đạt tuyệt đối.
Bốn sinh viên khác của lớp nằm trong top 8 về điểm GPA đợt tốt nghiệp này, gồm: Bùi Minh Nguyệt và Bùi Đăng Quang (cùng đạt 3.94/4), Vương Thị Tâm (3.95) và Nguyễn Thu Hương (3.96).
Ngoài ra, tập thể này còn có 18 sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc (GPA từ 3.6/4 trở lên), 4 người còn lại đạt loại giỏi (từ 3.2 đến dưới 3.6).
Ngọc Anh cho biết không khí học tập tại lớp tạo động lực để sinh viên cùng nỗ lực đạt thành tích cao.
"Lớp có nhiều bạn từ các trường THPT chuyên, lực học tốt. Các bạn đều có tinh thần xây dựng nên lớp học thường rất sôi nổi", Ngọc Anh nói.
Nhiều năm qua, Sư phạm Toán chất lượng cao luôn trong top đầu về điểm chuẩn ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Lứa sinh viên tốt nghiệp năm nay từng đạt ít nhất 26,25 điểm ở tổ hợp A00 (Toán, Lý, Hóa) để trúng tuyển. Sau khi vào trường, họ còn phải vượt qua kỳ thi tuyển sinh riêng cho lớp này, trừ nhóm được tuyển thẳng với giải quốc gia.
Theo Ngọc Anh, các bạn trong lớp thường chia thành các nhóm học tập, hỗ trợ, giảng bài cho nhau. Nhờ đó, tất cả "cùng tiến".
Bùi Minh Nguyệt cũng cho rằng cách này hiệu quả, bên cạnh sự phấn đấu, tự học của mỗi cá nhân.
"Em được học hỏi từ các bạn rất nhiều điều", Nguyệt nói. "Em vui vì bản thân và tập thể lớp đạt thành tích cao sau 4 năm học dưới mái trường Sư phạm Hà Nội".
Ba sinh viên còn lại trong top 8 tân cử nhân có điểm cao nhất là Nguyễn Thị Hoàng Anh (Sư phạm Tiếng Anh chất lượng cao), Nguyễn Thị Hằng (Sư phạm Ngữ văn chất lượng cao) và Nguyễn Thị Hòa Thái (Sư phạm Toán dạy bằng tiếng Anh). Trong đó, Thái đạt GPA 3.95, còn lại đạt 3.96.
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là cơ sở giáo dục đại học hàng đầu cả nước về đào tạo giáo viên. Điểm chuẩn các ngành Sư phạm hàng năm luôn dẫn đầu, có ngành trên 29 điểm. Riêng ngành Sư phạm Toán thường lấy trên 26 điểm, riêng năm ngoái lên tới 28,27.
Trường Y và Khoa học sức khỏe của HUTECH được thành lập với định hướng phát huy thế mạnh về công nghệ, chú trọng chất lượng đào tạo và gắn trách nhiệm của cơ sở giáo dục với người học, người bệnh và xã hội.
Các ngành thực hiện tuyển sinh và đào tạo năm 2026 thuộc Trường Y và Khoa học sức khỏe của HUTECH gồm có y khoa (mới mở), dược học, điều dưỡng và kỹ thuật xét nghiệm y học.
Thời gian tới, trường sẽ tiếp tục chuẩn bị đầy đủ điều kiện bảo đảm chất lượng để mở các ngành y học cổ truyền và răng hàm mặt.
PGS-TS-BS Nguyễn Thanh Hiệp, cố vấn cao cấp của Chủ tịch Hội đồng trường HUTECH, đồng thời là Hiệu trưởng Trường Y và Khoa học sức khỏe HUTECH, cho biết: “Với Trường Y và Khoa học sức khỏe, HUTECH bước vào một giai đoạn phát triển mới trong chiến lược đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực. Đây cũng là cam kết dài hạn, nghiêm túc của nhà trường trong việc đóng góp vào sự phát triển nguồn nhân lực y tế có chuyên môn vững vàng, giàu y đức, và năng lực công nghệ và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của y học tương lai”.
Được biết, năm 2026, các ngành y khoa, dược học, điều dưỡng, kỹ thuật xét nghiệm y học của Trường Y và Khoa học sức khỏe HUTECH tuyển sinh theo các phương thức xét kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, học bạ, điểm thi V-SAT và điểm đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM.
Đồng thời thực hiện xét tuyển thẳng, ưu tiên xét tuyển theo quy định của Bộ GD-ĐT và xét tuyển theo các chứng chỉ quốc tế như SAT, ACT, A-Level, IB theo quy định của trường.
Đối với nhóm ngành khoa học sức khỏe, thí sinh cần đáp ứng thêm các điều kiện theo quy định hiện hành. Riêng các ngành y khoa và dược học, thí sinh cần có học lực cả năm lớp 12 đạt loại tốt/giỏi trở lên hoặc điểm xét tốt nghiệp THPT từ 8,0 trở lên.
Thí sinh trúng tuyển các ngành học này của trường năm 2026 được nhận học bổng 30% học phí toàn khóa.
Đó là những chia sẻ của tiến sĩ Lê Nguyên Phương tại Parenting Summit 2026 (PS26) - Diễn đàn về làm cha mẹ, với chủ đề "Làm cha mẹ trắc ẩn trong thế giới biến động" vừa diễn ra tại TP.HCM, nhân dịp Ngày gia đình Việt Nam 28.6.
Trong phần phát biểu khai mạc, tiến sĩ Lê Nguyên Phương chia sẻ, chúng ta không đến đây chỉ để trao đổi một vài phương pháp nuôi dạy con, mà để cùng nhau suy nghĩ về nền văn hóa làm cha mẹ của chính mình. Ông mong một nền văn hóa trong đó cha mẹ không bị bỏ mặc trong cô đơn và áp lực; trẻ em không bị giản lược thành những thành tích, hành vi và kỳ vọng của người lớn; trẻ em không phải đắp bù cho những giấc mơ còn dang dở của chúng ta và nhà trường không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần hình thành năng lực sống, năng lực quan hệ, năng lực đạo đức và năng lực điều hòa cảm xúc cho trẻ...
Tiến sĩ Lê Nguyên Phương thẳng thắn thừa nhận một giới hạn: cha mẹ không thể hứa với trẻ rằng cuộc đời sẽ không có khổ đau, thất bại, xung đột hay mất mát, bởi một lời hứa như vậy không thật. Nhưng chúng ta có thể trao cho con cái một điều sâu sắc hơn, đó là những người lớn biết hiện diện nhiều hơn và có trách nhiệm hơn trong việc xây dựng môi trường sống. Từ đó, trẻ em sẽ thấy rằng cảm xúc khó không nhất thiết phải biến thành bạo lực, sai lầm không nhất thiết phải biến thành xấu hổ, khác biệt không nhất thiết phải biến thành chia ly và đứt gãy, và kỷ luật không nhất thiết phải đánh mất phẩm giá con người.
Tiến sĩ Lê Nguyên Phương gửi gắm tới các cha mẹ những thông điệp về sự chuyển hóa chính mình để giáo dục trẻ thơ. Hành trình này không đòi hỏi cha mẹ phải trở thành những con người lý tưởng, mà hãy trở thành những con người đang học: học để hiểu cảm xúc của mình, học để hiểu lại con mình, học để sửa chữa các mối quan hệ, học để xây dựng một gia đình có khả năng nâng đỡ sự trưởng thành của từng thành viên. Khi cha mẹ học như vậy thì trẻ cũng học; khi người lớn chuyển hóa thì không khí giáo dục trong nhà thay đổi; và khi cả gia đình chuyển hóa thì đứa trẻ không chỉ được dạy phải vâng lời, mà được sống trong một môi trường đang thực hành chính điều mình tin tưởng.
Nói như tiến sĩ Lê Nguyên Phương, giáo dục, ở tầng sâu nhất, không phải chỉ để trẻ thành công hơn, "ngoan" hơn theo nghĩa phục tùng, giỏi hơn khi đem so với con nhà hàng xóm, hay thích nghi khéo hơn với một môi trường độc hại. Ở tầng sâu nhất, giáo dục giúp con người trở nên tự do hơn trong lựa chọn, có trách nhiệm hơn trong hành vi, nhân ái hơn trong các mối quan hệ và sáng suốt hơn trước đời sống.
Như vậy, tiến sĩ Lê Nguyên Phương khuyên mỗi người, hãy xem việc làm cha mẹ, làm thầy cô, làm chuyên gia, làm người lớn bên cạnh trẻ không chỉ như một vai trò, mà như một con đường học hỏi, hoàn thiện chính mình. Trên con đường ấy, mọi khó khăn với trẻ không chỉ là một vấn đề cần giải quyết, mà còn là tấm gương cho ta thấy điều gì trong mình cần được nhận biết, điều gì cần được điều chỉnh và điều gì cần được tích hợp sâu hơn.
Khi ta dám đi trên con đường đó, giáo dục không còn chỉ là việc dạy trẻ nên người, mà trở thành một tiến trình trong đó cả người lớn lẫn trẻ thơ cùng được mời gọi để có thể trở nên người hơn.
Parenting Summit 2026 được sáng kiến, tổ chức bởi Parenting Hub tại TP.HCM, đồng tổ chức và bảo trợ chuyên môn bởi WISEDUCATION, được diễn ra trong 2 ngày 26 và 27.6, thu hút hơn 1.000 phụ huynh tham dự trực tuyến và 200 phụ huynh tham dự trực tiếp hôm 27.6 tại Hệ thống giáo dục ATY, phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM.
Chương trình với sự tham gia của nhiều diễn giả như GS-TS Trương Nguyện Thành; GS-TS Đặng Hoàng Minh; tiến sĩ Lê Nguyên Phương; tiến sĩ Bùi Trân Phượng; tiến sĩ Quang Thục Hảo; thạc sĩ, nghiên cứu sinh Lương Dũng Nhân; thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Thành...
Các bài chia sẻ, phiên thảo luận của diễn giả đặt trọng tâm vào việc cha mẹ thực hành chuyển hóa chính mình, không phải vào việc định hình con theo một bản thiết kế định sẵn. Tức là chú trọng việc làm cha mẹ, không phải là nuôi dạy con - vốn chỉ tập trung vào kỹ năng, mẹo ứng xử bề mặt.
Ở phần chia sẻ về "Cha mẹ kêu cứu - Dấu hiệu khi cha mẹ kiệt sức" của thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Thành, ông đề cập đến điều mà nhiều phụ huynh lần đầu dám thừa nhận: sự cạn kiệt trong chính vai trò cha mẹ, vốn thường bị che khuất dưới danh nghĩa tình yêu thương và trách nhiệm.
Tiến sĩ Quang Thục Hảo nói về nguồn vốn não bộ (brain capital), mở ra một góc nhìn ít cha mẹ được nghe: những gì người lớn đang tích lũy hay để tàn lụi trong não bộ mình hôm nay chính là tài sản mà thế hệ con thừa hưởng, không chỉ qua di truyền gien (genetics) mà còn qua cơ chế biểu sinh (epigenetics) và đồng bộ hóa não bộ (brain-to-brain synchrony) trong môi trường gia đình.
Đáng chú ý, sự kiện cũng có phần chia sẻ của tiến sĩ Bùi Trân Phượng về gia phong trong thời hiện đại. Từ góc nhìn của một nhà sử học và nhà giáo dục, tiến sĩ Bùi Trân Phượng mời người nghe nhìn lại những chuẩn mực cha mẹ đang mang theo từ lịch sử và văn hóa: giữ lại những gì nuôi dưỡng tình nghĩa, sự tử tế và sự kết nối giữa các thành viên gia đình; đồng thời soi xét những gì đang làm trẻ mất tiếng nói, không được bày tỏ cảm xúc và nhu cầu riêng. Một câu hỏi bà đặt ra: nếp nhà được xây dựng vì ai - vì con, vì cha mẹ, vì thể diện gia đình, hay vì từng thành viên trong nhà?
