Nội dung thảo luận của thượng đỉnh G7 lần này tập trung vào các chủ đề: thách thức địa chính trị, cuộc xung đột Iran, cuộc chiến Ukraine cũng như quan hệ giữa nước này và châu Âu, tăng trưởng kinh tế toàn cầu, trí tuệ nhân tạo (AI).
Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đến với hội nghị sau thông báo đạt khung thỏa thuận hòa bình với Iran được xem là yếu tố tích cực cho thượng đỉnh G7 lần này khi các thành viên của nhóm tạm bớt lo về nguồn cung năng lượng. Qua đó, các thành viên còn lại của G7 đều lên tiếng ủng hộ Mỹ trong việc tiến hành các thỏa thuận với Iran, dù Tổng thống Trump vẫn chưa thông tin chi tiết nội dung thỏa thuận. Theo AP, tuyên bố chung của G7 hoan nghênh thỏa thuận Mỹ-Iran và ủng hộ một phái bộ quốc tế, do Anh và Pháp dẫn đầu, để bảo vệ tàu và tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại ở eo biển Hormuz.
Đặc biệt, một diễn biến bất ngờ là Tổng thống Trump đã cùng các nhà lãnh đạo còn lại trong nhóm đưa ra tuyên bố chung hứa hẹn tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine và tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với Nga. Cụ thể, tuyên bố nêu: “Chúng tôi, các nhà lãnh đạo của G7, đoàn kết ủng hộ Ukraine trong việc bảo vệ tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước này”. Qua đó, G7 “cam kết gia tăng áp lực lên nền kinh tế chiến tranh của Nga” và “tăng cường các biện pháp trừng phạt của chúng tôi, bao gồm cả các biện pháp trừng phạt đối với lĩnh vực dầu khí”.
Tuyên bố chung cũng đề cập Trung Quốc khi phản đối “bất kỳ nỗ lực đơn phương nào nhằm thay đổi hiện trạng, đặc biệt là bằng vũ lực hoặc cưỡng ép ở Biển Đông và biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan”.
Mặc dù đưa ra tuyên bố chung ủng hộ Kyiv, nhưng sự cam kết của Mỹ đối với vấn đề Ukraine vẫn bị lo ngại có thể đảo ngược, nhất là khi Tổng thống Trump vẫn tỏ ý thân thiện với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Lo ngại càng trở nên lớn hơn khi phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh G7, Tổng thống Trump đã báo hiệu Ukraine không phải ưu tiên của Washington. Ông nói rằng Mỹ “không liên quan gì” cuộc chiến Ukraine và cuộc chiến này cách Mỹ “hàng ngàn dặm”.
Không những vậy, ngay trước khi hội nghị diễn ra, Mỹ ngày 12.6 đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngăn chặn tất cả các quyền truy cập của người nước khác vào các mô hình Fable 5 và Mythos 5 của Claude – một ứng dụng AI được phát triển bởi Công ty Anthropic (Mỹ). Đây là các mô hình AI đột phá nhưng hiện Mỹ đã hạn chế sự tiếp cận của nước ngoài. Điều này nhấn mạnh sự thiếu hợp tác về vấn đề AI và chủ quyền công nghệ giữa Mỹ với các thành viên còn lại của G7.
Chính những sự chia rẽ vừa nêu cùng với việc Mỹ tồn tại nhiều bất đồng, nhất là về thương mại và chính sách thuế quan, với các thành viên còn lại khiến nhiều người cho rằng G7 đang dần trở thành G6+1 (tức Mỹ và nhóm 6 thành viên còn lại của G7).
Kịch bản chia rẽ càng lớn hơn khi Tổng thống Trump phát biểu với báo giới trong chuyến thăm Trung Quốc mới đây rằng hợp tác giữa Washington và Bắc Kinh là mô hình G2. Cụ thể, ông nói rằng: “Họ có G7, họ có G8, đây là G2”. Cách tiếp cận này làm suy yếu những nỗ lực của các đồng minh truyền thống của Mỹ, dẫn đầu là châu Âu, trong việc thể hiện một mặt trận thống nhất trước các tranh chấp thương mại với Trung Quốc. Gần đây, vị chủ nhân Nhà Trắng cũng thể hiện rõ việc hạn chế leo thang căng thẳng với Bắc Kinh.
Ra đời vào đầu thập niên 1970 giữa cuộc khủng hoảng dầu mỏ và hệ thống tiền tệ Bretton Wood trên đà sụp đổ, G7 là tập hợp các nền dân chủ công nghiệp trên thế giới để kiểm soát các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Trong những thập niên tiếp theo, G7 đã phối hợp ứng phó với những thách thức như kết thúc Chiến tranh Lạnh, khủng bố, biến đổi khí hậu, đại dịch Covid-19 và cuộc chiến ở Ukraine. Thế nhưng, các nước G7 vào năm 1980 chiếm hơn 60% GDP toàn cầu và gần 14% dân số thế giới, thì giờ đây chỉ còn chiếm 44% GDP và chưa đến 10% dân số toàn cầu. Sự bứt phá của nền kinh tế Trung Quốc, tăng trưởng ở Ấn Độ và sự trỗi dậy của các cường quốc kinh tế như Hàn Quốc hay một số quốc gia ở Đông Nam Á đang khiến cho ảnh hưởng kinh tế của nhiều thành viên G7 ở châu Âu ngày càng giảm sút. Chính thực tế vừa nêu đang khiến cho vai trò của G7 cũng giảm đi trên trường quốc tế.
Hãng thông tấn Pháp AFP dẫn lời một quan chức an ninh Iraq cho biết lực lượng nước này ngày 28/6 "mở cuộc đột kích theo lệnh của tòa án nhằm vào một số chính trị gia nghi phạm tội tham nhũng". Hoạt động này có sự tham gia của quân đội và đơn vị chống khủng bố Iraq.
Video và ảnh được chia sẻ trên mạng xã hội cho thấy lực lượng an ninh Iraq xuất hiện tại Vùng Xanh, khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt tại thủ đô Baghdad, với phương tiện hạng nặng như xe tăng M1 Abrams và thiết giáp.
Theo AFP, lực lượng an ninh được triển khai tại những lối vào Vùng Xanh. Các cuộc đột kích quy mô lớn nhằm bắt các quan chức và chính trị gia cấp cao còn diễn ra tại một số khu vực khác ở Baghdad.
Hãng Thông tấn Iraq (INA) dẫn lời một quan chức cấp cao cho biết "một số nghi phạm bị cáo buộc tham nhũng dựa trên lời khai tháng trước của Adnan al-Jumaili", cựu thứ trưởng dầu mỏ Iraq bị bắt tháng trước. Những nghị sĩ bị bắt không còn được hưởng quyền miễn trừ, quan chức này nói.
Thủ tướng Ali al-Zaidi cam kết chống tham nhũng và quản lý yếu kém hoành hành tại Iraq trong nhiều năm. Giới chức Iraq đầu tháng này tịch thu 85 triệu USD trong vụ án liên quan tới ông Jumaili, một phần tiền mặt trong số này được giấu dưới lòng đất.
Thủ tướng Zaidi dự kiến sang thăm Mỹ vào cuối tháng này. Một quan chức ngoại giao ở Baghdad nói chiến dịch đột kích ngày 28/6 "là một phần công tác chuẩn bị cho chuyến thăm, nhằm thể hiện cam kết của ông Zaidi với lời hứa của mình".
Ông Zaidi cũng cam kết đảm bảo việc nhà nước Iraq kiểm soát độc quyền vũ khí, khi nước này chịu áp lực ngày càng tăng từ Mỹ đối với việc giải tán các nhóm vũ trang mà Iran hậu thuẫn. Các nhóm này từng tấn công cơ sở của Mỹ tại Iraq và các mục tiêu khác ở vùng Vịnh trong xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran.
Vùng Xanh rộng khoảng 10 km2, là khu vực được bảo vệ cẩn mật ở thủ đô Baghdad. Đây là nơi tập trung các trụ sở quan trọng của chính quyền Iraq và nhiều cơ sở ngoại giao, trong đó có đại sứ quán Mỹ.
"Tôi nghe nói cuộc đàm phán đang diễn ra rất tốt", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với phóng viên tại Nhà Trắng ngày 3/6, thêm rằng một thỏa thuận tiềm năng "có thể đạt được vào cuối tuần này".
Ông Trump cũng cho biết muốn tách biệt các cuộc đàm phán Mỹ - Iran khỏi cuộc đối thoại nhằm chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah ở Lebanon.
Lãnh đạo Mỹ thêm rằng "chúng tôi đã lần đầu nói chuyện với Hezbollah. Hôm qua họ đồng ý sẽ ngừng bắn, Israel cũng sẽ làm điều tương tự. Chúng ta chỉ cần chờ xem", ông nói.
Tuy nhiên, những bình luận mới của ông Trump trái ngược với tuyên bố cùng ngày của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, người cho biết các kênh liên lạc với Mỹ vẫn mở nhưng "không có tiến triển cụ thể" nào trong quá trình đàm phán chấm dứt xung đột.
Ông Araghchi cảnh báo nếu Israel phát động cuộc tấn công vào thủ đô Beirut của Lebanon để chống lại Hezbollah, xung đột có thể sẽ "tái bùng phát toàn diện".
"Lực lượng vũ trang của chúng tôi sẵn sàng tấn công Israel nếu họ tấn công Beirut", ông nói.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran là trọng tâm của các cuộc thảo luận với Tehran. Đồng thời ông bày tỏ hy vọng rằng vòng đàm phán mới nhất tại Washington giữa Israel và Lebanon sẽ mở ra một lộ trình an ninh mới.
Washington nhấn mạnh rằng Tehran cần giao nộp kho uranium đã làm giàu gần cấp độ vũ khí, đồng ý hạn chế hoạt động hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển quan trọng cho dầu khí vùng Vịnh như điều kiện để thỏa thuận hòa bình có hiệu lực.
Mỹ - Iran đạt lệnh ngừng bắn từ đầu tháng 4 và vẫn duy trì tới nay. Nhiều cuộc đấu hỏa lực đã xảy ra kể từ đó, nhưng không leo thang thành xung đột toàn diện.
"Còn nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để đạt được thỏa thuận hoặc mở eo biển Hormuz không?" - Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 4-4.
"Thời gian đang cạn dần. Còn 48 giờ trước khi mọi hậu quả khủng khiếp sẽ giáng xuống họ" - nhà lãnh đạo Mỹ nêu cảnh báo.
Theo Hãng tin AFP, ban đầu, vào ngày 21-3, ông Trump đã đe dọa sẽ "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran, bắt đầu với nhà máy điện lớn nhất của nước này, "nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ".
Tuy nhiên, hai ngày sau, ông cho biết "các cuộc nói chuyện rất tốt đẹp và hiệu quả" đang được tổ chức với phía Iran. Ông đã hoãn mọi cuộc tấn công vào các nhà máy điện Iran trong vòng 5 ngày.
Sau đó ông tiếp tục gia hạn, kéo dài đến 20h tối 6-4 theo giờ Mỹ (tức 7h sáng 7-4 theo giờ Việt Nam).
"Quân đội của chúng tôi, lực lượng vĩ đại và hùng mạnh nhất ở bất cứ đâu trên thế giới, thậm chí còn chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại ở Iran. Tiếp theo sẽ là các cây cầu, rồi đến các nhà máy điện!" - ông Trump viết trên Truth Social hôm 2-4.
Những ngày qua ông Trump liên tục dọa sẽ giáng đòn mạnh vào Iran. Các chuyên gia cho rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự có thể cấu thành "tội ác chiến tranh", theo AFP.
Ngày 4-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đang hướng tới việc đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel theo hướng "toàn diện và lâu dài".
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định lập trường của Iran đang bị một số phương tiện truyền thông Mỹ "diễn giải sai lệch", đồng thời nhấn mạnh Tehran không từ chối tham gia các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan) như một số thông tin trước đó.
Ông Araghchi nêu rõ điều quan trọng đối với Iran không phải là địa điểm đàm phán mà là các điều kiện bảo đảm chấm dứt "cuộc chiến phi pháp" một cách dứt điểm và bền vững.
Trong diễn biến khác, Nga đã bắt đầu đợt sơ tán theo kế hoạch đối với 198 công nhân khỏi nhà máy điện hạt nhân Bushehr ở Iran, ngay sau khi một quả đạn do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel rơi xuống gần cơ sở này.
"Đúng như kế hoạch, chúng tôi đã bắt đầu giai đoạn chính của cuộc sơ tán hôm nay (4-4)" - Hãng thông tấn Tass của Nga dẫn lời ông Alexey Likhachev, tổng giám đốc Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom của Nga.
Đây là đợt sơ tán thứ ba khỏi cơ sở này và hiện vẫn còn khoảng 100 nhân viên Nga ở lại đây.
Nằm gần thành phố Bushehr trên bờ tây nam Vịnh Ba Tư, nhà máy điện hạt nhân Bushehr là cơ sở điện hạt nhân duy nhất của Iran đang hoạt động và đóng vai trò trung tâm trong chương trình năng lượng dân sự của nước này.
