Các bệnh lý liên quan đến gan mật và tụy như sỏi mật, sỏi ống mật chủ, viêm đường mật, hẹp đường mật hay ung thư đường mật đang ngày càng được ghi nhận nhiều hơn.
Đây là chia sẻ của PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai tại hội thảo khoa học “Tiến bộ công nghệ nội soi đường mật trong nội soi mật tụy ngược dòng ERCP: Tối ưu chẩn đoán và điều trị”. Hội thảo được tổ chức tại Bệnh viện Bạch Mai ngày 19/6.
Đây là nhóm bệnh lý có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng đường mật, suy gan, viêm tụy cấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Theo PGS Cơ, trong nhiều năm qua, nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) đã trở thành tiêu chuẩn vàng trong điều trị nhiều bệnh lý đường mật và tụy.
Khác với phẫu thuật mở truyền thống, ERCP cho phép bác sĩ tiếp cận hệ thống đường mật thông qua đường tiêu hóa, không cần rạch bụng. Nhờ đó, người bệnh giảm đau, ít biến chứng hơn và thời gian hồi phục nhanh hơn đáng kể.
“ERCP đã tạo ra cuộc cách mạng trong điều trị các bệnh lý đường mật. Tuy nhiên, sự xuất hiện của công nghệ nội soi đường mật hiện đại trong những năm gần đây còn giúp nâng cao khả năng chẩn đoán và điều trị lên một bước mới”, PGS Cơ nhấn mạnh.
“Mắt thần” bên trong đường mật
Theo PGS.TS Nguyễn Công Long, Giám đốc Trung tâm Nội soi Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những hạn chế lớn nhất của ERCP trước đây là bác sĩ chủ yếu dựa vào hình ảnh X-quang cản quang để đánh giá tổn thương.
Trong khi đó, hệ thống nội soi đường mật hiện đại cho phép đưa một ống soi siêu nhỏ đi sâu vào bên trong hệ thống đường mật.
“Thay vì chỉ nhìn gián tiếp qua phim chụp, giờ đây chúng tôi có thể quan sát trực tiếp niêm mạc đường mật, xác định chính xác vị trí tổn thương, mức độ hẹp hay bản chất bất thường của khối u”, PGS Long cho biết.
Các hệ thống nội soi đường mật thế hệ mới như SpyGlass còn cho phép thực hiện sinh thiết dưới hướng dẫn trực tiếp. Điều này giúp nâng cao đáng kể tỷ lệ chẩn đoán xác định đối với các trường hợp nghi ngờ ung thư đường mật.
Theo các chuyên gia, ung thư đường mật là một trong những bệnh lý ác tính có tiên lượng xấu. Nguyên nhân là phần lớn bệnh nhân được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Triệu chứng của bệnh thường không đặc hiệu, chủ yếu là vàng da, ngứa, đau bụng hoặc sụt cân. Trong khi đó, việc lấy mẫu mô để xác định bản chất tổn thương lại gặp nhiều khó khăn.
“Nhiều trường hợp hẹp đường mật kéo dài nhưng chưa thể khẳng định là lành tính hay ác tính. Nội soi đường mật giúp bác sĩ tiếp cận trực tiếp tổn thương và lấy mẫu mô chính xác hơn rất nhiều so với trước đây”, PGS Long nói.
Những viên sỏi từng phải mổ nay được xử lý bằng laser
Một trong những ứng dụng được đánh giá nổi bật nhất của nội soi đường mật hiện nay là điều trị sỏi đường mật phức tạp.
Trước đây, với những viên sỏi lớn nằm trong ống mật chủ hoặc sỏi nằm sâu trong các nhánh đường mật trong gan, việc lấy sỏi thường gặp nhiều khó khăn. Không ít trường hợp phải trải qua phẫu thuật hoặc can thiệp nhiều lần.
Hiện nay, dưới sự quan sát trực tiếp của hệ thống nội soi đường mật, bác sĩ có thể đưa đầu phát laser tiếp cận chính xác viên sỏi.
Năng lượng laser sẽ phá vỡ sỏi thành những mảnh nhỏ, sau đó các mảnh sỏi được lấy ra ngoài bằng các dụng cụ chuyên dụng.
Theo các chuyên gia, ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là khả năng xử lý triệt để những viên sỏi phức tạp mà vẫn bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu của đường mật.
Toàn bộ thủ thuật được thực hiện qua đường miệng. Người bệnh không cần mổ mở, không để lại sẹo, giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng và thời gian nằm viện.
“Rất nhiều trường hợp trước đây phải chuyển phẫu thuật thì nay có thể giải quyết hoàn toàn bằng nội soi. Người bệnh thường hồi phục nhanh và có thể xuất viện sau 1-2 ngày nếu diễn biến thuận lợi”, PGS Long cho biết.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng được nghe những chia sẻ chuyên môn từ các chuyên gia trong nước và quốc tế về kinh nghiệm triển khai nội soi đường mật SpyGlass trong điều trị các bệnh lý đường mật phức tạp.
Nhiều báo cáo tập trung vào các kỹ thuật tiên tiến như nội soi đường mật chẩn đoán các tổn thương hẹp không rõ nguyên nhân, tán sỏi laser dưới hướng dẫn trực tiếp, sinh thiết mục tiêu hay đặt stent điều trị các trường hợp hẹp đường mật ác tính.
Theo các chuyên gia, dù đã chứng minh được hiệu quả trên thế giới, nhưng tại Việt Nam, số lượng cơ sở y tế làm chủ hoàn toàn kỹ thuật này vẫn còn hạn chế.
Nguyên nhân đến từ yêu cầu cao về trang thiết bị, chi phí đầu tư cũng như quá trình đào tạo chuyên sâu cho bác sĩ nội soi can thiệp.
Các chuyên gia kỳ vọng việc mở rộng đào tạo và chuyển giao công nghệ trong thời gian tới sẽ giúp nhiều bệnh viện triển khai được kỹ thuật nội soi đường mật hiện đại.
Điều này không chỉ giúp giảm số ca phải phẫu thuật mà còn nâng cao khả năng phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm như ung thư đường mật, từ đó cải thiện cơ hội điều trị và chất lượng sống cho người bệnh.
Chiều 18/4, Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu cho biết đang điều trị cho hơn 20 bệnh nhân tuổi từ 4-85, có biểu hiện ngộ độc thực phẩm. Họ trú ở xã Diễn Ngọc, Diễn Thọ, Diễn Bích, Diễn Hoa (huyện Diễn Châu cũ). Các ca nhập viện bắt đầu từ sáng 17/4 và tăng nhanh vào buổi tối cùng ngày, đến sáng hôm nay vẫn có thêm người đến khám.
Bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, một số trường hợp kèm sốt cao.
Theo lãnh đạo bệnh viện, các bệnh nhân đang được theo dõi, điều trị tích cực. Một số trường hợp sức khỏe đã ổn định, song vẫn cần tiếp tục giám sát do các triệu chứng tiêu hóa còn nặng.
Cơ quan chức năng đã kiểm tra cơ sở kinh doanh liên quan, đồng thời lấy mẫu thực phẩm và bệnh phẩm để xét nghiệm, làm rõ nguyên nhân.
Gần đây, các tỉnh phía Nam liên tiếp ghi nhận hàng trăm người nhập viện sau khi ăn món này. Ngày 3 và 4/3, cơ quan y tế tiếp nhận79 bệnh nhân tại phường Vũng Tàudo ăn bánh mì vỉa hè đường Đồ Chiểu. Trước đó vài ngày, 22 người ở TP HCM và hơn70 người tại cơ sở Hồng Ngọc 12 (Đồng Tháp) cũng gặp triệu chứng tương tự. Mới nhất là hàng trăm học sinh tiểu học tại TP HCM. Năm ngoái, hàng loạt sự cố với quy mô hàng trăm nạn nhân cũng xuất hiện tại nhiều địa phương.
Một trong những vai trò chuyển hóa chính của gan là giúp điều chỉnh lượng đường trong máu bằng cách lưu trữ, giải phóng hoặc sản xuất glucose khi cần thiết. Theo Eating Well, thói quen ăn khuya có thể dẫn đến lượng đường trong máu cao hơn vì gan xử lý glucose kém hiệu quả vào ban đêm. Theo thời gian, điều này góp phần làm suy giảm khả năng điều hòa đường huyết, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).
Gây viêm
Ăn khuya thường xuyên, nhất là các thực phẩm nhiều chất béo và đường, có thể làm mỡ tích tụ trong gan. Khi lượng mỡ này tăng lên quá mức, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm nhằm đối phó với tình trạng tổn thương. Viêm kéo dài có thể làm hư hại tế bào gan, suy giảm khả năng thải độc và chuyển hóa chất dinh dưỡng.
Theo thời gian, gan nhiễm mỡ kèm viêm còn có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh gan mạn tính.
Làm rối loạn nhịp sinh học
Gan có nhịp sinh học riêng, tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa, dự trữ năng lượng và phục hồi tế bào. Khi ăn khuya, đặc biệt là ăn nhiều sát giờ ngủ, cơ thể phải tiếp tục xử lý dinh dưỡng vào thời điểm các hoạt động chuyển hóa tự nhiên có xu hướng giảm. Thói quen này kéo dài có thể làm rối loạn nhịp sinh học chuyển hóa, ảnh hưởng đến khả năng xử lý chất béo và tích tụ mỡ trong gan, theo Times of India
Mỗi người nên hoàn thành bữa tối trước giờ ngủ khoảng 2-3 tiếng để cơ thể có thời gian tiêu hóa thức ăn, đồng thời giảm nguy cơ trào ngược dạ dày ở một số người. Nếu cần ăn nhẹ vào buổi tối, nên chọn những món dễ tiêu với lượng vừa phải như sữa chua, sữa, các loại hạt hoặc trái cây phù hợp, tránh ăn quá nhiều để hạn chế ảnh hưởng đến giấc ngủ và hệ tiêu hóa.
Để bảo vệ gan khỏe mạnh, mỗi người cần kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý, lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ. Nên hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ ngọt, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá. Cồn trong rượu bia được chuyển hóa chủ yếu tại gan, tạo ra acetaldehyde - chất có thể gây tổn thương tế bào gan và thúc đẩy stress oxy hóa. Duy trì khoảng 150 phút vận động mỗi tuần giúp kiểm soát cân nặng, hỗ trợ phòng ngừa gan nhiễm mỡ.
“Gặp tình huống hoảng loạn, các cháu ôm, níu nhau nên không thể thoát ra”
Sáng 19/5, đoàn công tác của Bộ Y tế, gồm đại diện Cục Bà mẹ và Trẻ em, Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam cùng lãnh đạo địa phương đã tới thăm hỏi, động viên gia đình các nạn nhân trong vụ đuối nước thương tâm khiến 5 học sinh tử vong ở Phú Thọ.
Tại buổi làm việc với chính quyền địa phương, đại diện đoàn công tác đánh giá đây là vụ tai nạn rất thương tâm, xảy ra vào thời điểm học sinh nghỉ hè nên nguy cơ đuối nước ở trẻ em gia tăng cao.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Chủ tịch xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ, cho biết, theo thông tin ban đầu, chiều hôm xảy ra vụ việc, do được nghỉ học sớm (vì chỉ học một buổi), các cháu học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 8 rủ nhau ra khu vực bãi sông chơi và tắm. Thời điểm này nước sông không lớn, xuất hiện bãi cát rộng nên các cháu thường ra vui chơi.
Nhóm đi chơi có tổng cộng 9 cháu. Khi sự việc xảy ra, các cháu còn lại hoảng loạn chạy lên khu vực quán gần đó kêu cứu. Tuy nhiên, khoảng cách từ bãi sông lên khu dân cư khá xa nên việc tiếp cận cứu hộ gặp khó khăn. Người dân xuống hiện trường chỉ kịp đưa được một cháu lên bờ nhưng không thể cứu sống.
"Các nạn nhân chủ yếu là học sinh lớp 6, 7, 8, dù phần lớn biết bơi nhưng chỉ ở mức tự phát, chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng an toàn dưới nước. Khi gặp tình huống hoảng loạn, các cháu ôm, níu nhau nên không thể thoát ra", ông Dũng cho biết.
Khu vực xảy ra vụ việc là một nhánh lạch thông ra sông, có nhiều hố sâu do hoạt động khai thác cát trước đây để lại. Theo chính quyền địa phương, đây không phải lạch tự nhiên mà hình thành sau quá trình khai thác cát, làm thay đổi dòng chảy và địa hình lòng sông. Trước đây khu vực này từng xảy ra nhiều vụ đuối nước.
Lãnh đạo địa phương cho biết, xã có khoảng 34.000 dân, nhiều sông hồ và gần 10km sông chảy qua. Hằng năm địa phương đều xây dựng kế hoạch phòng chống tai nạn đuối nước, chỉ đạo các trường học ký cam kết với phụ huynh, cắm biển cảnh báo tại khu vực nguy hiểm.
Tuy nhiên, do chiều dài tuyến sông lớn nên chưa thể bố trí đầy đủ thiết bị cứu hộ ở tất cả các điểm nguy hiểm.
Rà soát và xóa bỏ "điểm đen" nguy hiểm
Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) chia sẻ với mất mát của các gia đình nạn nhân.
Ông cho rằng không chỉ gây nguy hiểm cho trẻ em, việc thiếu các biện pháp an toàn tại khu vực sông, suối, ao hồ còn tiềm ẩn rủi ro đối với cả người dân và những người tham gia cứu hộ.
Vì vậy, địa phương cần khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp như cắm biển cảnh báo, bố trí sẵn thiết bị cứu hộ, đồng thời tăng cường dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn trong môi trường nước, kỹ năng cứu hộ và sơ cấp cứu cho trẻ em.
"Không phải ai biết bơi cũng có thể an toàn tuyệt đối, nhưng nếu được trang bị kỹ năng an toàn dưới nước thì khả năng bảo vệ tính mạng sẽ cao hơn rất nhiều. Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế đã ban hành các hướng dẫn, giáo trình liên quan đến dạy bơi và kỹ năng an toàn trong môi trường nước.
Tuy nhiên, việc triển khai cần được đẩy mạnh hơn nữa trên phạm vi cả nước", ông Đinh Anh Tuấn nói.
Dù số vụ đuối nước trẻ em năm 2025 đã giảm xuống còn 1.512 trường hợp, tuy nhiên đây vẫn tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trẻ em tại Việt Nam.
Thời gian qua, công tác tuyên truyền, giáo dục dù được triển khai thường xuyên nhưng các vụ việc đau lòng vẫn liên tiếp xảy ra, đặc biệt vào mùa hè và mùa mưa bão. Thực trạng này đòi hỏi các giải pháp phòng, chống đuối nước phải được triển khai quyết liệt, đồng bộ và đi vào thực chất hơn.
Để chủ động bảo vệ tính mạng trẻ em, các cấp bộ, ngành và địa phương cần tập trung thực hiện đồng bộ các nhóm như đổi mới truyền thông đến từng hộ gia đình, chủ động rà soát và xóa bỏ "điểm đen" nguy hiểm, xã hội hóa và phổ cập bơi an toàn, chuẩn hóa tiêu chí an toàn tại cơ sở, tạo không gian sinh hoạt hè lành mạnh, đồng thời số hóa dữ liệu và phản ứng nhanh.
