Những thói quen sống lành mạnh giúp kéo dài tuổi thọ đã được khoa học chứng minh trong nhiều năm qua gồm tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và đặc biệt là duy trì chế độ ăn uống khoa học.
Mới đây, các nhà nghiên cứu tiết lộ 4 nhóm thực phẩm bạn nên ưu tiên nếu muốn sống lâu và khỏe mạnh.
Để xác định những loại thực phẩm có lợi cho tuổi thọ, các nhà nghiên cứu ở Tây Ban Nha đã xem xét hai chế độ ăn uống được lấy cảm hứng từ các vùng xanh trên thế giới, những khu vực được cho là có tỷ lệ người sống thọ cao nhất. Hai chế độ được xem xét gồm chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ ăn Sức khỏe hành tinh (Planetary Health Diet).
Cả hai chế độ đều khuyến khích sử dụng nhiều trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt, đồng thời tiêu thụ vừa phải các sản phẩm từ sữa và thịt. Trong đó, chế độ ăn Sức khỏe hành tinh (được các nhà khoa học xây dựng năm 2019 nhằm hướng tới sự bền vững môi trường) ưu tiên nguồn đạm thực vật như các loại đậu thay vì thịt.
Việc tuân thủ cả hai chế độ ăn đều liên quan đến tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn, đồng thời tác động tương đương thấp đến môi trường.
Nghiên cứu đã theo dõi gần 11.500 người được tuyển chọn trong giai đoạn 2008-2010 và đánh giá sau khoảng 14 năm về mối quan hệ giữa chế độ ăn uống và khả năng sống sót.
Kết quả cho thấy 4 nhóm thực phẩm dưới đây – vốn là nền tảng của hai chế độ ăn trên – đóng vai trò quan trọng nhất trong việc hỗ trợ tuổi thọ và sức khỏe lâu dài.
Trái cây
Trái cây là nền tảng của cả chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ ăn Sức khỏe hành tinh. Chúng cung cấp các chất dinh dưỡng quan trọng, như vitamin A, C và chất chống oxy hóa, giúp hỗ trợ sức khỏe miễn dịch và giảm viêm nhiễm cũng như tổn thương tế bào.
Một nghiên cứu cho thấy ăn vặt bằng trái cây thay vì các sản phẩm đóng gói sẵn cũng giúp mọi người cảm thấy bớt căng thẳng hơn. Liz Weinandy, một chuyên gia dinh dưỡng tại Trung tâm Y tế Wexner thuộc Đại học bang Ohio, chia sẻ với Fortune rằng vitamin C có thể bảo vệ não bộ.
Chế độ ăn Địa Trung Hải khuyến nghị ăn hai đến ba phần trái cây các loại mỗi ngày để hấp thụ nhiều loại chất dinh dưỡng. Chế độ ăn Sức khỏe Hành tinh khuyến nghị ít nhất năm phần trái cây và rau quả mỗi ngày.
Sản phẩm từ sữa
Mặc dù sản phẩm từ sữa chiếm tỷ trọng nhỏ hơn trong cả hai chế độ ăn, nhưng theo nghiên cứu, việc sử dụng chúng vẫn liên quan đến tuổi thọ cao hơn. Hai chế độ ăn này đều nhấn mạnh tầm quan trọng của phô mai và sữa chua ít béo hoặc không béo, chẳng hạn như sữa chua Hy Lạp ít béo hoặc phô mai tươi.
Giàu canxi và vitamin D, các sản phẩm từ sữa hỗ trợ sức khỏe xương. Sữa là nguồn cung cấp protein tốt, giúp hỗ trợ chống lại sự mất cơ do tuổi tác. Một cốc sữa chua nhỏ 127g thường chứa 10-15g protein (bạn cần khoảng 1,2-2g protein cho mỗi kilogram cân nặng).
Các sản phẩm từ sữa lên men như kefir cũng rất giàu lợi khuẩn probiotic và có thể hỗ trợ sức khỏe đường ruột.
Dầu không bão hòa
Các loại dầu không bão hòa, như dầu ô liu và dầu bơ, là một phần quan trọng của cả hai chế độ ăn. Chúng có thể giúp duy trì mức cholesterol ở ngưỡng khỏe mạnh và hỗ trợ chức năng não.
Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, có một số bằng chứng cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải giàu dầu ô liu nguyên chất có thể hỗ trợ cơ thể kiểm soát lượng cholesterol dư thừa và bảo vệ mạch máu.
Các loại hạt
Một nắm các loại hạt luôn là một món ăn nhẹ tuyệt vời. Chúng chứa chất béo lành mạnh có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm viêm, đồng thời giàu chất xơ và protein giúp no lâu, giàu omega-3 hỗ trợ sức khỏe não bộ (đặc biệt là quả óc chó).
Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy những thay đổi lối sống đơn giản có thể giúp con người khỏe mạnh lâu hơn và giảm nguy cơ tử vong sớm.
Ví dụ, nghiên cứu được trình bày tại Phiên họp khoa học năm 2023 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho thấy 8 thói quen lành mạnh có thể làm chậm quá trình lão hóa sinh học tới 6 năm.
Những thói quen này liên quan đến chế độ ăn uống, duy trì cân nặng khỏe mạnh, tránh thuốc lá, duy trì giấc ngủ tốt, kiểm soát cholesterol, lượng đường trong máu và huyết áp, và không kém phần quan trọng là duy trì hoạt động thể chất.
Tập thể dục mỗi ngày có thể giúp bạn kéo dài thêm 3 năm tuổi thọ. Hơn nữa, nguy cơ tử vong sớm có thể giảm 4% sau mỗi 15 phút hoạt động thể chất hàng ngày.
Một đánh giá gần đây cho thấy, ở nhóm người trên 60 tuổi, những người tập thể dục dù chưa đạt mức khuyến nghị 150 phút/tuần vẫn có nguy cơ tử vong sớm thấp hơn 22%. Những người đạt được khuyến nghị 150 phút/tuần có nguy cơ tử vong sớm thấp hơn 28%.
Mùa thu hoạch thanh long thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 12 hàng năm, trong đó giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 11 là thời kỳ cao điểm nhất. Tùy thuộc vào từng giống cây, độ ngọt và hương thơm của quả sẽ có sự khác biệt đôi chút.
Không chỉ có hương vị thơm ngon, thanh long những năm gần đây luôn được nhiều chuyên gia dinh dưỡng xếp vào nhóm "trái cây vàng" nhờ hàm lượng dinh dưỡng vượt trội. Với lượng nước dồi dào, giàu chất xơ hòa tan và các hợp chất thực vật (phytochemicals), loại quả này vừa giúp cấp nước, chống oxy hóa lại vừa hỗ trợ quá trình chuyển hóa của cơ thể.
Chuyên gia dinh dưỡng Cao Mẫn Mẫn mới đây đã chia sẻ trên trang cá nhân rằng, thanh long rất giàu chất xơ và oligosaccharide. Các thành phần này có tác dụng thúc đẩy nhu động ruột mạnh mẽ, từ đó cải thiện tình trạng táo bón và giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru hơn. Đây là lý do nhiều người nhận thấy hiệu quả đi tiêu rõ rệt ngay ngày hôm sau sau khi ăn thanh long.
Bên cạnh đó, các hoạt chất như anthocyanin, betalain, vitamin C có trong phần thịt quả, cùng vitamin E nằm trong các hạt nhỏ màu đen, đều là những chất chống oxy hóa mạnh mẽ. Trong đó, thanh long ruột đỏ sở hữu hàm lượng hợp chất thực vật tương đối cao hơn. Với tỷ lệ nước chiếm hơn 80% và hàm lượng calo thấp, thanh long mang lại cảm giác thanh mát, không bị ngọt gắt, trở thành loại trái cây lý tưởng được nhiều người lựa chọn để bù nước sau khi tập thể dục.
Về thắc mắc loại thanh long nào bổ dưỡng hơn, chuyên gia Cao Mẫn Mẫn cho biết sự khác biệt giữa hai loại thực tế không quá lớn:
Dù thanh long có giá trị dinh dưỡng cao, chuyên gia cũng đưa ra lời cảnh báo đối với một số nhóm đặc biệt. Những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, dễ bị đầy hơi, người có chức năng thận kém hoặc bệnh nhân tiểu đường cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng ăn vào. Việc nạp quá nhiều thanh long có thể gây khó chịu cho cơ thể do hàm lượng chất xơ, kali hoặc lượng đường tích tụ.
Một mẹo nhỏ được chuyên gia chia sẻ là các hợp chất thực vật thực chất tập trung nhiều nhất ở phần màng sát vỏ quả. Do đó, khi gọt vỏ, chúng ta không cần gọt quá sát hoặc quá sạch. Chỉ cần rửa sạch phần vỏ bên ngoài là có thể an tâm cắt miếng và thưởng thức trọn vẹn giá trị dinh dưỡng của quả.
Các bác sĩ Bệnh viện K (Hà Nội) mới đây tiếp nhận bệnh nhân L.Đ.T vào viện do vùng mặt có khối u to vỡ loét, chảy dịch.
Trước nhập viện lần này, bệnh nhân T. đã 2 lần phẫu thuật tại địa phương. Năm 2025, khối u tiếp tục tái phát nhưng do hoàn cảnh khó khăn, gia đình thuộc hộ cận nghèo, bệnh nhân T. trì hoãn nhập viện điều trị.
Khi khối u phát triển nhanh hơn, kích thước lớn (7 cm) gây biến dạng vùng mặt, T. mới nhập viện Bệnh viện K.
TS-bác sĩ Ngô Xuân Quý, Trưởng khoa Ngoại đầu cổ (Bệnh viện K), cho biết, qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân T. là trường hợp ung thư da vỡ loét. Khối ung thư da vùng thái dương nếu kéo dài không điều trị có thể xâm lấn mắt, nguy cơ bỏ nhãn cầu, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, chất lượng sống của bệnh nhân.
"Chúng tôi cho rằng phẫu thuật là chỉ định can thiệp cần sớm thực hiện để đảm bảo về sức khỏe, thẩm mỹ cho người bệnh", bác sĩ Quý nhận định.
Ngày 19.5, bệnh nhân T. đã được phẫu thuật. Bệnh nhân được phẫu tích cắt rộng khối u, đảm bảo triệt căn, đồng thời bảo tồn được mắt. Để đảm bảo an toàn và tối ưu điều trị, các bác sĩ đã lên phương án kiểm soát tốt nguy cơ mất máu trong mổ; khuyết hổng do khối được tái tạo bằng vạt xoay da đầu đảm bảo thẩm mỹ cho người bệnh.
Ca mổ thành công. Bệnh nhân hồi phục tốt, tiếp tục được theo dõi, điều trị.
Với ung thư da, các bác sĩ Bệnh viện K khuyến cáo, một số dấu hiệu thường dễ bị nhầm lẫn với các bệnh da liễu thông thường, vì vậy, mọi người không nên chủ quan nếu thấy vết loét không lành, nốt ruồi thay đổi màu sắc, kích thước, hình dạng, mảng da bong tróc sần sùi, tổn thương dạng nốt, dạng loét; dạng mảng đỏ...
Ngay khi vùng da trên cơ thể xuất hiện thay đổi về màu sắc, hình thái, nên đến cơ sở chuyên khoa để thăm khám, đánh giá và điều trị kịp thời, bởi nếu được phát hiện sớm, ung thư da hoàn toàn có thể kiểm soát, điều trị khỏi.
Thực phẩm bổ sung không phải là thuốc và không thể thay thế cho chế độ ăn uống cân bằng. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, vai trò chính của chúng là bù đắp những thiếu hụt cụ thể, thay vì trở thành "lối tắt" để cải thiện sức khỏe.
Bổ sung vitamin có thể mang lại một số lợi ích, nhưng cũng có khả năng gây tác dụng không mong muốn nếu dùng quá mức hoặc kết hợp chưa phù hợp. Các biểu hiện khi dư thừa vitamin không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ là những triệu chứng mơ hồ, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với vấn đề sức khỏe thông thường. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo có thể giúp bạn kịp thời điều chỉnh và hạn chế rủi ro.
Một số sản phẩm bổ sung, đặc biệt loại tăng năng lượng hoặc hỗ trợ giảm cân, có thể chứa caffeine hoặc chất kích thích. Khi dùng quá liều, các chất này có thể làm tăng nhịp tim, gây hồi hộp, đánh trống ngực hoặc đau tức ngực.
Triệu chứng có thể xuất hiện thoáng qua nhưng cũng có thể kéo dài nếu tiếp tục sử dụng. Với người có bệnh tim mạch tiềm ẩn, đây là dấu hiệu cần được kiểm tra sớm để tránh biến chứng.
Kích ứng da, phát ban
Phản ứng trên da là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết khi cơ thể không dung nạp tốt thực phẩm bổ sung. Người sử dụng có thể xuất hiện phát ban, ngứa, đỏ da hoặc các biểu hiện giống dị ứng.
Trong một số trường hợp viêm da tiếp xúc có thể liên quan đến việc sử dụng vitamin hoặc thảo dược liều cao. Nếu tình trạng tái diễn sau khi dùng sản phẩm, nên ngừng sử dụng và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Nước tiểu hoặc da đổi màu
Nước tiểu có màu vàng đậm hoặc bất thường có thể là dấu hiệu cơ thể đang đào thải lượng vitamin dư thừa, đặc biệt là vitamin nhóm B. Đây thường là phản ứng lành tính. Tuy nhiên, nếu nước tiểu sẫm màu kèm theo vàng da, mệt mỏi hoặc chán ăn, cần cảnh giác nguy cơ tổn thương gan - một tác dụng phụ ít gặp nhưng nghiêm trọng của việc nạp quá nhiều thực phẩm bổ sung.
Chóng mặt, rối loạn thần kinh
Dư thừa một số khoáng chất như sắt có thể gây chóng mặt, buồn nôn, tụt huyết áp hoặc cảm giác vị kim loại trong miệng. Trong trường hợp nặng, có thể xuất hiện co giật hoặc rối loạn ý thức.
Các triệu chứng thần kinh như đau đầu, tê bì tay chân, khó ngủ cũng có thể liên quan đến dùng quá nhiều vitamin. Những dấu hiệu này thường bị xem nhẹ nhưng có thể phản ánh sự mất cân bằng trong cơ thể.
Rối loạn tiêu hóa
Hệ tiêu hóa thường phản ứng khá nhanh với việc dư thừa vitamin và chất bổ sung. Người mắc có thể gặp tình trạng đầy hơi, chướng bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy.
Ví dụ, dùng quá nhiều vitamin C có thể gây tiêu chảy và kích ứng dạ dày, trong khi một số chất bổ sung chất xơ dễ gây đầy hơi, chướng bụng. Nếu triệu chứng kéo dài, cần xem lại liều lượng và loại sản phẩm đang sử dụng.
Theo các chuyên gia, thực phẩm bổ sung không nên tạo ra những thay đổi rõ rệt về cảm nhận trong cơ thể. Nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường, người dùng nên xem lại cách sử dụng để điều chỉnh kịp thời. Một số vitamin và khoáng chất có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ của nhau khi dùng cùng lúc. Chẳng hạn, canxi và sắt cạnh tranh hấp thu nên không uống đồng thời. Cả hai cũng có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tuyến giáp. Vitamin K có thể làm giảm tác dụng của thuốc chống đông như Warfarin nếu dùng liều cao.
Thực phẩm bổ sung chỉ nên dùng khi cần thiết và có hướng dẫn. Không nên tự ý kết hợp nhiều loại hoặc sử dụng liều cao trong thời gian dài.
