Đến Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, hầu hết du khách thường hỏi về nghĩa địa có mộ “vua săn voi”, về những huyền thoại săn voi lẫy lừng. Nhưng ít ai biết, nghĩa địa này không chỉ là nơi yên nghỉ của tù trưởng Y Thu Knul, mà còn có mộ của nhiều Gru – chiến binh săn voi (theo người Ê Đê). Gru không nổi tiếng bằng “vua săn voi”, nhưng chính họ đã góp phần tạo nên cả một thời kỳ huy hoàng của nghề săn voi ở đại ngàn Tây nguyên.
Theo chỉ dẫn chắp vá của người dân địa phương, tôi lần theo con đường đất đỏ dẫn vào khu nghĩa địa. Nơi chôn cất của các Gru không bảng tên, không cổng vào rõ ràng, chỉ có hàng rào thép gai phủ kín dây leo như cố tình ngăn cách thế giới người sống với cõi đã khuất. Phải cúi người len qua những khoảng hở giữa dây thép và bụi cây mới vào được nghĩa địa.
Nắng trưa Tây nguyên vẫn hầm hập phía sau lưng, nhưng ngay khi bước vào bên trong, cảm giác lạnh buốt chạy dọc sống lưng. Không gian tĩnh lặng đến mức mỗi bước chân đều trở nên dè dặt.
Trước mắt tôi là hàng trăm ngôi mộ nằm rải rác trên khoảng đất rộng, không theo bất kỳ hàng lối nào. Có ngôi dựng thành hình tháp, có ngôi giống một căn nhà sàn thu nhỏ, có ngôi đã phủ đầy cỏ, cũng có ngôi sơn màu vàng chóe… Mỗi kiến trúc như giữ lại một câu chuyện riêng của người đã khuất.
Tôi bắt đầu tìm mộ Y Thu Knul – cái tên được nhắc đến nhiều nhất mỗi khi nói về nghề săn voi ở Buôn Đôn. Nhưng càng đi sâu, tôi càng nhận ra nơi này không thuộc về riêng một huyền thoại nào cả. Những ngôi mộ chen nhau, lặng lẽ và bình đẳng dưới thời gian.
Tôi đi vòng quanh giữa trưa nắng, mồ hôi thấm ướt lưng áo mà vẫn không phân biệt được đâu là mộ của “vua săn voi”, đâu là mộ của các Gru vô danh. Trong lúc gần như bỏ cuộc, tôi lầm rầm khấn xin “vua săn voi” đưa đường chỉ lối. Rồi như một sự linh ứng kỳ lạ, bước chân vô định của tôi dừng lại trước một ngôi mộ lớn, cũ kỹ nhưng khác biệt. Đó chính là mộ Y Thu Knul.
Nhưng khi đứng trước ngôi mộ ấy, tôi lại nhận ra điều: Nếu chỉ chăm chăm tìm một cái tên nổi tiếng, người ta sẽ bỏ quên cả một thế giới của những con người từng đối mặt với voi rừng trong những cuộc đi săn và giờ nằm lại đây trong im lặng.
Người địa phương gọi nơi này là nghĩa địa Gru dành cho những thợ săn voi xuất sắc nhất. Để được công nhận là Gru, họ phải săn được hàng chục con voi, có uy tín và đóng góp lớn cho buôn làng. Không ai tự nhận danh xưng ấy cho mình, mà phải được cộng đồng thừa nhận.
Có thể khẳng định ngôi mộ cổ nhất và nổi tiếng nhất ở nghĩa địa này thuộc về Y Thu Knul – vị tù trưởng được xem là người khai mở nghề săn và thuần dưỡng voi rừng ở Buôn Đôn.
Tương truyền, ông từng dâng voi trắng cho vua Xiêm (Thái Lan ngày nay) và được phong danh hiệu Khunjunob, được hiểu là “vua săn voi”. Mộ của ông không quá đồ sộ nhưng mang dấu ấn kiến trúc M’Nông – Lào, với những khối hình chắc khỏe và họa tiết giản dị.
Ngay bên cạnh mộ Y Thu Knul là mộ Rleo Knul, người cháu nổi tiếng không kém về việc săn voi và gọi Y Thu Knul là cậu. Ngôi mộ này mang dáng dấp đền tháp Campuchia, được cho là do vua Bảo Đại sai người dựng để ghi nhận công lao Rleo Knul dâng voi trắng.
Hai ngôi mộ ấy thường trở thành tâm điểm của mọi câu chuyện. Nhưng bao quanh hai ngôi mộ này còn là hàng chục phần mộ khác của những Gru mà tên tuổi giờ ít người còn nhớ.
Trên nhiều ngôi mộ xuất hiện tượng chim công, voi hay thú rừng. Chim công tượng trưng cho sự cao quý, voi biểu trưng cho sức mạnh, còn cồng chiêng, nồi đồng gợi về sự sung túc và niềm vui của buôn làng. Những biểu tượng ấy giống như cách người sống kể lại cuộc đời của người đã khuất.
Bên trong nhà mồ, người ta còn đặt chăn, bát đũa, vật dụng sinh hoạt, thậm chí cả xương thú săn được, như một cách để người chết tiếp tục cuộc sống ở thế giới bên kia. Trên mỗi ngôi mộ đều có một lỗ nhỏ phía trên. Theo quan niệm truyền thống, đó là nơi để người sống “cho người chết ăn” trong 3 năm đầu.
Sau khoảng thời gian ấy, lễ bỏ mả sẽ được tổ chức. Đó là nghi lễ tiễn biệt cuối cùng, nơi người sống hát múa, ăn uống cùng linh hồn người đã khuất trước khi để họ thật sự rời khỏi thế giới này.
Từ sau lễ ấy, mộ phần sẽ không còn được chăm sóc nữa. Có lẽ vì thế mà nghĩa địa Gru hôm nay mang vẻ vừa uy nghi vừa hoang vắng. Những công trình từng gắn với các chiến binh lừng danh dần phủ rêu phong theo năm tháng.
Không phải họ bị lãng quên, mà bởi đồng bào dân tộc Ê Đê tin rằng người đã khuất cần được thanh thản đi về thế giới của mình. Một người Ê Đê ở Buôn Đôn nói với tôi: “Người chết đã sang bên kia rồi, mình không được níu họ lại”. Câu nói ấy khiến tôi hiểu vì sao nơi này dù đậm dấu vết của quá khứ vẫn mang cảm giác buông bỏ nhẹ đến vậy.
Ngay cả tình yêu với voi cũng theo các Gru xuống mộ phần. Những chiếc ngà voi bằng xi măng, gỗ hoặc những hình tượng voi gắn trên phần mộ như dấu hiệu nhận biết đâu là nơi yên nghỉ của những người từng săn, thuần dưỡng voi rừng. Nhưng rồi thời gian vẫn làm một việc công bằng: Xóa nhòa khoảng cách giữa người lừng danh và những Gru vô danh. Tất cả cuối cùng đều nằm lại giữa rừng già, lặng lẽ như nhau.
Rời nghĩa địa Gru, ánh nắng ngoài kia vẫn chói chang như chưa từng có khoảng không tĩnh lặng nào tồn tại phía sau lớp dây leo và thép gai. Người ta có thể nhớ tên những “vua săn voi”, nhưng điều còn ở lại sâu nhất có lẽ là cảm giác về cả một thế hệ Gru đã sống giữa đại ngàn, mang theo tri thức rừng, lòng quả cảm và sự gắn bó đặc biệt với voi.
Giữa Buôn Đôn hôm nay, nghĩa địa ấy vẫn lặng im như một phần ký ức của Tây nguyên huy hoàng, bí ẩn và đang dần lùi xa vào quá khứ.
Cảnh sát cho biết đám cháy lan nhanh, mạnh, tỏa ra nhiệt lượng cực lớn, ảnh hưởng đến quá trình triển khai đội hình chữa cháy. Các chiến sĩ đã khẩn trương triển khai các mũi trinh sát tìm kiếm người bị nạn và tổ chức công tác chữa cháy. Lực lượng phải huy động nhiều xe cát đổ trực tiếp vào nơi lửa bốc lên.
Đến gần 22h, đám cháy cơ bản đã được khống chế, nhưng khói vẫn còn nhiều. Lực lượng chức năng hiện chủ yếu phun nước để tránh cháy lan.
Ông Nguyễn Công Phước, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Anh, cho biết kho cháy rộng chừng 500 m2, thuộc quản lý của Công ty Thủy sản và nông nghiệp, song hiện cho thuê lại. Hai ngày trước, đơn vị thuê lại đã tập kết nhiều thùng dầu thải tại đây.
Khu vực xảy ra hỏa hoạn nằm tách biệt với khu dân cư và bước đầu chưa ghi nhận thương vong.
Hoàn lưu vùng thấp nóng phía tây khiến 17 tỉnh thành miền Bắc, miền Trung và 4 tỉnh miền Nam xuất hiện nắng nóng gay gắt (cao nhất ngày từ 37 đến 39 độ C).
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia ghi nhận Ba Tơ (Quảng Ngãi) nóng nhất cả nước với 39,3 độ C. Hàng loạt điểm đo khác ở miền Bắc và Trung vượt 38 độ như: Phủ Lý (Ninh Bình), Tuy Hòa (Đăk Lăk) 38,5 độ, Chợ Rã (Thái Nguyên) 38,4 độ, Con Cuông (Nghệ An) và Ayunpa (Gia Lai) cùng 38,3 độ, Đồng Hới (Quảng Trị) 38,1 độ, Bắc Mê (Tuyên Quang) 38 độ C.
4 tỉnh miền Nam gồm Tây Ninh, Đồng Nai, TP HCM, Đồng Tháp chịu ảnh hưởng nhiệt độ cao nhất hôm nay dao động 37-37,5 độ C.
Tại Hà Nội, nhiều trạm ghi nhận nhiệt độ cao nhất trên 37 độ C như Láng 37,9 độ, Hoài Đức và Hà Đông cùng 37,3 độ, Sơn Tây 37 độ. Nhiệt độ thực tế ngoài trời ở nội thành cao hơn ngoại thành do hiệu ứng bêtông và mặt đường hấp nhiệt.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia nhận định ngày mai miền Bắc tiếp tục nắng nóng, có nơi gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C, một số nơi trên 37 độ; độ ẩm thấp nhất 45-50%. Từ thứ bảy 16/5, vùng thấp nóng phía tây suy yếu dần, nắng nóng giảm dần và kết thúc khoảng ngày 17/5.
Khoảng từ 19 đến 22/5, miền Bắc có khả năng xuất hiện mưa rào và giông diện rộng do ảnh hưởng của hội tụ gió trên cao.
Trang Accuweather của Mỹ dự báo Hà Nội ngày mai 28-38 độ C, đến cuối tuần giảm dần còn 27-34 độ. Điểm cao trên 1.500 m như Sa Pa (Lào Cai) từ nay đến cuối tuần duy trì khoảng 18-26 độ C.
Trong khi đó, khu vực Thanh Hóa đến Đà Nẵng và phía đông các tỉnh Quảng Ngãi đến Đăk Lăk tiếp tục là tâm điểm nắng nóng với nhiệt độ phổ biến 36-38 độ C, có nơi trên 38 độ. Dự báo, nắng nóng tại miền Trung kéo dài đến hết ngày 16/5.
Nam Bộ duy trì nắng nóng từ đầu tháng 5 đến nay và còn tiếp diễn hết ngày 15/5. Từ 16/5, gió mùa tây nam hoạt động mạnh trở lại, mưa giông gia tăng trên diện rộng. Cơ quan khí tượng nhận định Nam Bộ có khả năng chính thức bước vào mùa mưa trong cuối tuần này.
Cơ quan khí tượng lưu ý nhiệt độ trong bản tin là nhiệt độ đo trong lều khí tượng tiêu chuẩn, cách mặt đất khoảng 2 m và tránh bức xạ trực tiếp. Nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể cao hơn 2-4 độ C, thậm chí lớn hơn tại đô thị đông dân cư. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ cháy nổ, cháy rừng và các vấn đề sức khỏe như mất nước, kiệt sức hoặc sốc nhiệt nếu tiếp xúc lâu ngoài trời.
Sáng 12/5, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt chủ trì buổi công bố quyết định thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại thành phố Hà Nội.
Đoàn thanh tra có 15 thành viên do ông Nguyễn Viết Thạch, Thanh tra viên cao cấp, Phó Cục trưởng Cục I, Thanh tra Chính phủ làm trưởng đoàn.
Ông Nguyễn Thế Cương, Thanh tra viên cao cấp, Trưởng phòng 2 - Cục I làm Phó trưởng đoàn, cùng thành viên là cán bộ thuộc Cục I, Cục VII, Cục XII, Cục XIV và Văn phòng Thanh tra Chính phủ.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, thành phố nghiêm túc tiếp thu quyết định thanh tra của Tổng Thanh tra Chính phủ. Ngay từ khi có chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính 2 cấp, Hà Nội đã chủ động triển khai phương án sắp xếp tài sản, cơ sở vật chất, trụ sở làm việc và phương tiện phục vụ hoạt động của các xã, phường.
Đến nay, Hà Nội cơ bản hoàn thành việc sắp xếp, bố trí cơ sở vật chất cho các đơn vị sau sắp xếp. UBND thành phố đã giao các sở, ngành liên quan làm đầu mối phối hợp với đoàn thanh tra và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu phục vụ công tác thanh tra theo đề cương yêu cầu.
Ông Lưu đề nghị các sở, ngành phối hợp chặt chẽ với đoàn thanh tra, chuẩn bị đầy đủ nội dung, tài liệu phục vụ quá trình thanh tra, bảo đảm thời gian ngắn nhất nhưng đạt hiệu quả, khách quan, minh bạch.
Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt cho biết, cuộc thanh tra nằm trong kế hoạch thanh tra chuyên đề về cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Đoàn thanh tra phải thực hiện đúng phạm vi, nội dung thanh tra và kế hoạch đã được phê duyệt; xây dựng kế hoạch làm việc khoa học, phù hợp với đặc điểm của Hà Nội.
Đoàn thanh tra phải bảo đảm tuân thủ đúng nguyên tắc hoạt động thanh tra, chấp hành nghiêm quy chế hoạt động, kỷ luật phát ngôn, quy định về bảo vệ bí mật Nhà nước và bảo mật thông tin, tài liệu.
Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thành, ban hành kết luận trước ngày 25/6, ông Đạt nêu rõ quá trình thanh tra phải được triển khai khẩn trương, làm đến đâu có kết quả đến đó và bảo đảm kết luận thanh tra chính xác, khách quan, công tâm, đúng quy định pháp luật.
Theo quyết định của Thanh tra Chính phủ, đối tượng thanh tra gồm UBND thành phố Hà Nội, một số sở, ngành, UBND xã, phường và các cơ quan, đơn vị, tổ chức có liên quan.
Thời kỳ thanh tra từ ngày 1/3/2025 đến ngày 30/4/2026. Trong quá trình thanh tra, nếu có nội dung liên quan, đoàn thanh tra có thể kiểm tra, xem xét vấn đề liên quan trước và sau thời kỳ này.
Thời hạn thanh tra là 30 ngày làm việc thực tế kể từ ngày công bố quyết định thanh tra, không kể ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định.
