Những ngày gần cuối tháng 6, Munich (Đức) cùng châu Âu trải qua đợt nắng nóng gay gắt. Cuộc sống của mẹ con chị Thuỳ Linh (quê TPHCM) vẫn trôi qua bình thường.
Sang Đức định cư hơn 10 năm, gia đình chị Linh chưa bao giờ dùng điều hoà.
Nơi người phụ nữ sinh sống là một toà chung cư cao 3 tầng với gần 50 căn hộ. Hàng xóm cũng không lắp điều hoà.
Nguyên nhân chính khiến nhiều gia đình ở đây không lắp máy lạnh do cách thiết kế độc đáo của căn hộ.
Tường nhà chị Linh được làm dày 30-40cm, đảm bảo không gian mát vào mùa hè và ấm áp suốt mùa đông lạnh giá.
“Trong những ngày nắng nóng đỉnh điểm, nhiệt độ trong nhà dao động quanh ngưỡng 25-27 độ C. Cả nhà chỉ cần một chiếc quạt nhỏ đã đủ làm mát”, chị bày tỏ.
Trong khi đó, tại Anh, tỷ lệ hộ gia đình có điều hoà ở mức 30%. Nhiều căn hộ được xây từ xưa, không có vị trí để lắp máy lạnh.
Định cư ở London đã hơn 5 năm, vợ chồng chị Hạnh (quê Hà Nội) không trang bị điều hoà trong căn hộ.
“Số lượng nhà hơn 120 năm tuổi ở Anh chiếm 17%. Đa số các căn nhà xây trong giai đoạn 1950-1980. Những không gian kiểu này không có chỗ để lắp điều hoà”, chị cho hay.
Ở quốc gia này, số ngày nắng nóng không nhiều. Buổi tối nhiệt độ hạ nhanh, có gió mát nên bầu không khí dễ chịu.
“Trời nắng nóng đỉnh điểm 3-4 ngày, sau đó nhiệt độ hạ thấp còn 18-20 độ C. Vì vậy, người dân không nghĩ đến chuyện mua điều hoà”, chị Hạnh chia sẻ.
Chi phí lắp đặt đắt đỏ và giá điều hoà ở mức cao là yếu tố khiến các gia đình cân nhắc khi sử dụng món đồ gia dụng này.
Tại Đức, tiền công lắp đặt điều hoà khoảng 100 Euro/tiếng (3 triệu đồng). Nếu tường dày, thời gian khoan kéo dài, chi phí nhân công có thể lên đến 1.000 Euro (30 triệu đồng).
“Ở Anh, giá điều hoà rẻ ở mức 15-16 triệu đồng/chiếc. Những loại máy lạnh đắt tiền có giá 9.000 Euro (270 triệu đồng) cộng thêm tiền công lắp đặt nữa, tổng chi phí có thể lên đến cả trăm triệu đồng “, chị Hạnh nói thêm.
Lắp điều hoà phải xin phép
Theo tìm hiểu của phóng viên Dân trí, tại nhiều nước châu Âu, khi lắp điều hoà, người dân phải xin phép cơ quan chức năng.
Anh Andre Souppaya – một Việt kiều đang sinh sống tại Pháp – cho biết, nhiều gia đình ở quốc gia này không có điều hoà.
Thông thường, người Pháp thích lắp thiết bị có chức năng điều hoà kết hợp máy sưởi nên mức giá có thể lên đến 5.000 Euro (hơn 150 triệu đồng). Đây là con số không nhỏ với nhiều gia đình.
“Gia đình tôi có 1 chiếc điều hoà, chỉ sử dụng vào những ngày mức nhiệt hơn 30 độ C. Tại các tỉnh miền Bắc nước Pháp, các hộ dân quen dùng quạt điện suốt nhiều thập kỷ qua”, anh cho biết.
Theo anh Andre, thủ tục xin phép lắp đặt điều hòa tại các thành phố lớn không đơn giản. Tại một số tuyến đường trung tâm ở Paris, việc lắp điều hoà không dễ dàng do quy định bảo tồn kiến trúc cổ kính của thành phố.
Ở các vùng ngoại ô hoặc nông thôn, thủ tục linh hoạt hơn. Người dân có thể lắp đặt điều hòa mà không cần xin phép, miễn là thiết bị không làm ảnh hưởng hàng xóm.
Trong khi đó, chị Thuỳ Linh (sống ở Đức) cho biết, trước khi lắp điều hoà, gia đình phải thông báo và được ban quản lý chung cư chấp thuận.
“Nếu cục nóng điều hoà phát ra tiếng ồn, ảnh hưởng cuộc sống của hàng xóm, chủ nhà có thể bị phạt”, người phụ nữ nói.
Người Pháp nhảy xuống sông tắm vì không có điều hoà?
Những ngày qua, trên mạng xã hội lan truyền nhiều hình ảnh người dân Paris đổ xô đi bơi ở sông. Một số nhà sáng tạo viết, do nhiều gia đình không lắp điều hòa nên họ tìm đến sông để giải nhiệt.
Tuy nhiên, anh Andre cho rằng cách lý giải này chưa đúng.
Theo đó, mùa hè ở châu Âu khá ngắn, số ngày nắng đẹp trong năm không nhiều. Người dân thường tận dụng thời tiết thuận lợi để ra ngoài vui chơi, đi dạo, gặp gỡ bạn bè.
“Nhiều bạn trẻ tắm sông vì hiếu kỳ và hoà chung vào bầu không khí vui vẻ. Mỗi khi thời tiết đẹp, mọi người thích đổ ra công viên, bờ sông hoặc các không gian công cộng để thư giãn”, anh Andre chia sẻ.
Ông Brian Motherway, người đứng đầu Văn phòng Hiệu quả Năng lượng và Chuyển dịch Toàn diện tại Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cho biết: “Tại châu Âu, chúng tôi đơn giản là không có truyền thống dùng điều hòa bởi vì cho đến thời gian tương đối gần đây, nó chưa phải là một nhu cầu lớn”.
Điều này có nghĩa là điều hòa nhiệt độ theo truyền thống được coi là một thứ xa xỉ hơn là một nhu cầu thiết yếu, đặc biệt là khi việc lắp đặt và vận hành nó có thể rất tốn kém. Chi phí năng lượng ở nhiều nước châu Âu cao hơn ở Mỹ, trong khi thu nhập có xu hướng thấp hơn.
Chi phí để chạy một điều hòa có thể vẫn vượt quá khả năng chi trả của nhiều người dân châu Âu.
Tại Paris (Pháp), nhiệt độ kỷ lục đo được trong tháng 6 là 40,9 độ C. Ít nhất 48 người ở nước này tử vong do đuối nước từ khi đợt nắng nóng bắt đầu. Hai trẻ nhỏ qua đời do bị bỏ trên ô tô giữa nắng nóng.
Ở Tây Ban Nha, 2 người cao tuổi tử vong do say nắng sau nhiều ngày nhiệt độ vượt quá 40 độ C.
Bộ Y tế Italia đặt 16 thành phố – bao gồm Florence, Milan, Rome, Turin và Verona – vào tình trạng cảnh báo về nắng nóng.
Hôm 14/4, gia đình kết thúc chuyến đi chơi biển tại Cha-am, tỉnh Phetchaburi. Trên đường về, họ dừng tại một trạm xăng để sử dụng nhà vệ sinh. Theo tờ Thaiger, cô bé 6 tuổi đi vệ sinh xong quay ra thì không thấy người thân.
Việc đại gia đình di chuyển bằng ba ôtô, gồm hai xe bán tải và một xe con, đã dẫn đến sự cố, theo tờ 77kaoded. Nhóm người nhà đinh ninh bé gái đang ngồi ở một trong hai xe còn lại nên tiếp tục hành trình về tỉnh Kanchanaburi, cách đó 130 km.
Tại trạm xăng, sau khi đi vệ sinh và không thấy gia đình, bé gái đã chủ động tìm nhân viên trạm xăng để nhờ giúp đỡ. Nhân viên này lập tức báo cáo sự việc cho cảnh sát địa phương.
Đồn cảnh sát Khao Din (tỉnh Ratchaburi) gặp khó khăn trong việc liên lạc với gia đình do bé không nhớ số điện thoại. Thông qua hệ thống hộ tịch, cảnh sát tra cứu được tên phụ huynh và gọi cho người cha đang ở Bangkok. Người cha sau đó liên hệ với người thân đang trên đường quay lại đón con.
Dù ban đầu hoảng sợ, em bé đã được cảnh sát chăm sóc cho đến khi gia đình có mặt.
Ngày 15/4, đồn cảnh sát Khao Din chia sẻ câu chuyện lên mạng xã hội và cho biết đơn vị luôn "sẵn sàng hỗ trợ người dân trong các tình huống khẩn cấp".
Tiến sĩ, đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh cho rằng với cháu bé 4 tuổi tại Hà Nội, trước đó là bé gái 8 tuổi tại TP.HCM, hay bé trai 3 tuổi bị ghim đinh vào đầu, mỗi trường hợp đều phản ánh một mô thức giống nhau đến đáng sợ. Đó là đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc và bất lực, người có nghĩa vụ bảo vệ chính là người gây ra bạo lực và hệ thống xung quanh không phát hiện, hoặc phát hiện quá muộn để cứu vãn.
* Có một thực tế phần lớn các vụ bạo hành trẻ em thời gian qua đều xảy ra trong phạm vi gia đình hoặc nơi ở khép kín, khiến việc phát hiện gặp nhiều khó khăn. Trẻ nhỏ lại hoàn toàn lệ thuộc vào người lớn nên không có khả năng phản kháng hay cầu cứu. Thực trạng này đặt ra câu hỏi phải chăng đang có những khoảng trống đáng lo ngại trong môi trường sống, giáo dục và cơ chế bảo vệ trẻ em hiện nay?
- Bạo hành trong gia đình có đặc tính phân biệt với hầu hết các dạng bạo lực khác là xảy ra trong không gian được che chắn bởi quan niệm về sự riêng tư gia đình.
Đây là một quan niệm vừa có giá trị văn hóa chính đáng, vừa bị lạm dụng để che giấu tội ác. Đứa trẻ bị bạo hành, đặc biệt khi còn quá nhỏ, không có ai để cầu cứu bởi người các em phụ thuộc hoàn toàn về ăn uống, chỗ ở và cảm xúc chính là người đang gây hại cho các em. Đây là một bẫy cấu trúc, không phải chỉ là bất hạnh cá nhân.
Bẫy đó được vận hành bởi ít nhất ba khoảng trống song song tồn tại trong hệ thống hiện nay. Khoảng trống đầu tiên là năng lực nhận diện. Giáo viên mầm non và tiểu học là những người tiếp xúc thường xuyên nhất với trẻ em ngoài gia đình, nhưng tại phần lớn địa phương, họ chưa được đào tạo bài bản để phân biệt dấu hiệu bạo hành.
Vết thương ở vị trí bất thường, hành vi thu mình đột ngột, biểu hiện sợ hãi không có nguyên nhân rõ ràng với những chấn thương thông thường của trẻ nhỏ. Cán bộ y tế cơ sở cũng vậy. Chính những người có thể phát hiện sớm nhất lại thiếu công cụ và quy trình để làm điều đó.
Khoảng trống thứ hai là chuẩn mực xã hội. Quan niệm "con tôi, tôi dạy" vẫn ăn sâu trong một bộ phận không nhỏ người Việt Nam, kể cả ở thành thị có học thức. Hàng xóm nghe thấy tiếng khóc, nhìn thấy vết bầm, nhưng ngại can thiệp vì sợ "dây vào chuyện người ta".
Đây không phải thái độ vô cảm mà là kết quả của một chuẩn mực xã hội lâu đời chưa được thay thế bởi chuẩn mực mới rằng bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của cộng đồng, không phải quyền riêng của gia đình.
Khoảng trống thứ ba là thể chế tuyến đầu. Cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã theo thiết kế của Luật Trẻ em 2016 là người chịu trách nhiệm theo dõi và can thiệp tại cơ sở. Song ở phần lớn địa phương chỉ là một người kiêm nhiệm nhiều đầu việc.
Không có đủ thời gian để theo dõi các gia đình nguy cơ cao, và thường không có thẩm quyền thực tế để can thiệp khẩn cấp ngay cả khi đã phát hiện nguy hiểm. Kết quả là hệ thống bảo vệ trẻ em trên thực tế vận hành theo chế độ phản ứng sau sự kiện, nghĩa là gần như luôn đến muộn.
Cần nói thêm rằng những khoảng trống này không phải do thiếu luật. Kiến trúc pháp lý của Việt Nam về bảo vệ trẻ em nhìn chung là đủ. Vấn đề nằm ở khoảng cách giữa văn bản và năng lực thực thi thực tế. Khoảng cách đó, nếu không được đo lường và thu hẹp một cách có chủ đích, sẽ tiếp tục tạo ra những bi kịch như chúng ta đang chứng kiến.
* Có thực tế nhiều hành vi bạo lực lại được ngụy biện dưới danh nghĩa "dạy con", "uốn nắn trẻ", trong khi thực chất đã vượt xa giới hạn của quyền giáo dục con cái và có dấu hiệu rõ ràng của hành vi hành hạ, ngược đãi trẻ em. Bà suy nghĩ gì về thực tế này?
- Lập luận "tôi chỉ đang dạy con" là lập luận xuất hiện trong hầu hết các vụ bạo hành gia đình và không riêng ở Việt Nam. Nó phản ánh một nhập nhằng có thật giữa quyền giáo dục con cái và hành vi xâm hại. Đồng thời cho thấy ranh giới đó, dù đã được pháp luật xác định, chưa được nội tâm hóa đủ sâu trong nhận thức xã hội.
Về phía pháp lý, ranh giới đó không hề mơ hồ. Luật Trẻ em nghiêm cấm mọi hành vi bạo lực, lạm dụng với trẻ em dưới bất kỳ danh nghĩa nào. Bộ luật Hình sự hiện hành, quy định tội hành hạ người lệ thuộc tại điều 140 với khung hình phạt tăng nặng khi nạn nhân dưới 16 tuổi và tội cố ý gây thương tích tại điều 134. Tòa án đã xử nhiều vụ theo các điều này. Vấn đề không phải là thiếu luật.
Vấn đề nằm sâu hơn khi nhiều người lớn thực sự tin rằng đánh đập là phương pháp giáo dục hợp lệ. Thành ngữ "thương cho roi cho vọt" không chỉ là câu nói mà dường như trở thành một hệ giá trị được thế hệ này truyền sang thế hệ khác, được hợp thức hóa bởi trật tự gia đình Nho giáo và chưa bao giờ được thay thế bởi một hệ giá trị mới đủ mạnh.
Điều đáng lo ngại hơn là những người từng bị bạo hành khi còn nhỏ có nguy cơ cao hơn trở thành người bạo hành trong chính gia đình của mình. Đây là một vòng lặp thế hệ mà nghiên cứu tâm lý học phát triển đã ghi nhận ở nhiều nền văn hóa khác nhau.
* Trẻ em là một trong những nhóm đối tượng yếu thế cần được bảo vệ. Vậy để hạn chế thấp nhất tình trạng bạo hành trẻ em, chúng ta cần làm gì thưa bà?
- Bạo hành trẻ em là hậu quả của sự thất bại đồng thời trên nhiều tầng: gia đình thiếu năng lực - hỗ trợ, cộng đồng thiếu cơ chế - ý thức phát hiện, hệ thống nhà nước thiếu nhân lực tuyến đầu - tốc độ can thiệp. Giải pháp đơn lẻ ở bất kỳ tầng nào cũng sẽ thất bại nếu không có phối hợp đồng bộ.
Ở tầng phòng ngừa, trọng tâm phải là thay đổi thực chất năng lực nuôi dạy con của cha mẹ, đặc biệt là các nhóm nguy cơ cao như cha mẹ trẻ lần đầu sinh con, cha mẹ đơn thân, người chăm sóc thay thế trong các gia đình tái hôn. Không phải bằng tờ rơi hay buổi tuyên truyền một lần mà bằng các chương trình có nội dung khoa học, có đo lường kết quả, được triển khai liên tục qua hệ thống y tế cơ sở và nhà trường.
Ở tầng phát hiện sớm, cần thiết lập nghĩa vụ báo cáo bắt buộc và kèm chế tài rõ ràng khi không thực hiện cho các nhóm chuyên môn thường xuyên tiếp xúc với trẻ. Đó là giáo viên mầm non và tiểu học, bác sĩ và điều dưỡng nhi khoa, cán bộ y tế thôn bản.
Luật Trẻ em đã có quy định về trách nhiệm thông báo nhưng chế tài với người bỏ qua trách nhiệm đó còn mờ nhạt. Cần lấp khoảng trống này. Kinh nghiệm ở nhiều quốc gia cho thấy phần lớn các vụ bạo hành nghiêm trọng đều có dấu hiệu cảnh báo trước. Đồng thời đều có người nhìn thấy nhưng không hành động vì không biết mình có nghĩa vụ pháp lý phải hành động.
Ở tầng thể chế, lực lượng cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã cần được chuyên nghiệp hóa thực chất. Hiện nay đây là vị trí kiêm nhiệm ở hầu hết địa phương, với thẩm quyền pháp lý không đủ để can thiệp khẩn cấp.
Cần học từ mô hình của Hàn Quốc và Phần Lan, nơi nhân viên công tác xã hội bảo vệ trẻ em là vị trí chuyên trách, được đào tạo bài bản. Cùng với có thẩm quyền pháp lý rõ ràng để tách trẻ khỏi môi trường nguy hiểm khi cần mà không phải chờ qua nhiều tầng thủ tục hành chính làm chậm phản ứng.
Ở tầng pháp lý, cần rà soát và rút ngắn quy trình đưa trẻ ra khỏi môi trường nguy hiểm trong trường hợp khẩn cấp. Hiện tại quy trình này còn phức tạp và kéo dài, trong khi cửa sổ an toàn của trẻ có thể đóng lại rất nhanh. Đây là điểm mà lập pháp có thể, cần điều chỉnh để cân bằng giữa quyền của cha mẹ và quyền sống của đứa trẻ. Khi hai quyền đó xung đột, quyền sống của trẻ phải được đặt lên trước.
Thông tin ban đầu khoảng 18h ngày 2/5, tại khu vực biển Quỳnh (địa bàn huyện Quỳnh Lưu cũ, Nghệ An), BS.CKII Hồ Khắc Thủy, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quỳnh Lưu phát hiện một cháu bé khoảng 10 - 12 tuổi bất tỉnh, ngừng tim sau khi bị điện giật.
Trước tình huống khẩn cấp, giữa sự hoảng loạn của người thân và những người xung quanh, bác sĩ Thủy nhanh chóng tiếp cận, tiến hành ép tim ngoài lồng ngực liên tục. Nhờ được sơ cứu kịp thời, đúng kỹ thuật, sau khoảng 2 - 3 phút, cháu bé có dấu hiệu hồi tỉnh, qua cơn nguy kịch.
Chia sẻ sau sự việc, bác sĩ Thủy cho biết đây là phản xạ nghề nghiệp bình thường. "Trong hoàn cảnh đó, bất kỳ nhân viên y tế nào cũng sẽ ưu tiên cao nhất cho việc cứu người", bác sĩ Thuỷ nói.
Sự việc thêm một lần cho thấy vai trò quan trọng của kỹ năng sơ cứu ban đầu, đặc biệt là ép tim ngoài lồng ngực, trong những tình huống ngừng tuần hoàn. Đồng thời, hành động của bác sĩ cũng góp phần lan tỏa hình ảnh người thầy thuốc tận tâm, sẵn sàng cứu người trong mọi hoàn cảnh.
Trước đó cũng có một trường hợp bác sĩ cứu người ngưng tim khi chơi pickleball. Cụ thể một người đàn ông bất ngờ ngã gục, ngưng tim khi đang chơi pickleball. Nghe tiếng kêu cứu từ gần nhà, một bác sĩ của Bệnh viện Đà Nẵng chạy sang, ép tim liên tục trong những phút quyết định, giúp bệnh nhân qua cơn nguy kịch.
Camera tại một sân pickleball ở Đà Nẵng ghi lại khoảng 17h40 ngày 25/4, một người đàn ông đột ngột bất tỉnh. Những người có mặt hô hoán, kêu gọi hỗ trợ. Đúng thời điểm nguy cấp, một bác sĩ xuất hiện và tiến hành cấp cứu tại chỗ.
Hơn 5 phút liên tục, bác sĩ thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) bằng ép tim ngoài lồng ngực để duy trì tuần hoàn cho bệnh nhân.
Người xuất hiện trong đoạn clip là bác sĩ Lê Quang Huy - khoa ngoại thần kinh Bệnh viện Đà Nẵng.
Bác sĩ Huy cho biết khi đang chuẩn bị đến bệnh viện làm việc, ông nghe tiếng kêu cứu từ sân thể thao đối diện nhà và lập tức chạy sang.
Nhận định đây là trường hợp ngưng tuần hoàn nguy kịch, tôi lập tức khai thông đường thở, lấy đờm dãi và hồi sinh tim phổi bằng ép tim ngoài lồng ngực", bác sĩ Huy kể.
Sau hơn 5 phút cấp cứu, bệnh nhân dần có nhịp tim trở lại, mạch rõ hơn và bắt đầu hồi phục ý thức.
Ngay sau đó lực lượng cấp cứu 115 tiếp nhận, chuyển người bệnh đến cơ sở y tế để tiếp tục điều trị. Hiện sức khỏe bệnh nhân đã ổn định và được xuất viện về nhà theo dõi.