Iran cảnh báo ông Trump: Đầu hàng hoặc về ‘thời kỳ đồ đá’

Vận tải cơ A400M của không quân Anh ngày 10/5 thả 6 lính dù, hai lính quân y cùng vật tư y tế xuống đảo Tristan da Cunha để hỗ trợ điều trị ca nghi nhiễm Hantavirus tại đây. Đây là lần đầu không quân Anh làm nhiệm vụ đưa nhân viên y tế đến hỗ trợ nhân đạo bằng cách nhảy dù.

Hoạt động được triển khai do đảo Tristan da Cunha, lãnh thổ hải ngoại của Anh tại nam Đại Tây Dương, không có sân bay và chỉ có thể tiếp cận được bằng đường biển. Quá trình di chuyển thường phải mất 6 ngày nếu xuất phát từ cảng lớn gần nhất là Cape Town ở Nam Phi.

Vận tải cơ A400M cất cánh cùng một máy bay tiếp dầu Voyager từ căn cứ Brize Norton và bay tới đảo Ascension, nơi có sân bay khá lớn. Chiếc A400M sau đó vượt quãng đường khoảng 3.000 km đến đảo Tristan da Cunha với sự hỗ trợ của phi cơ Voyager.

Cơ quan An ninh Y tế Anh (UKHSA) ngày 8/5 thông báo có một công dân nước này nghi nhiễm Hantavirus tại đảo Tristan da Cunha. Năng lực của cơ sở y tế trên hòn đảo với 221 cư dân rất hạn chế, nguồn dự trữ oxy cũng đã cạn, buộc giới chức Anh triển khai nhiệm vụ thả dù khẩn cấp.

Đợt bùng phát Hantavirus chủng Andes xảy ra trên tàu du lịch Hondius của Hà Lan từ tháng 4, đã khiến ít nhất ba người đã tử vong. Hiện có 6 ca nhiễm đã được xác nhận và 8 người nghi nhiễm virus. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết nguy cơ bùng phát thành đại dịch thấp, virus lây hạn chế giữa những người tiếp xúc gần.

Vận tải cơ A400M được hãng Airbus phát triển từ đầu những năm 1980 nhằm thay thế dòng C-130 và C-160 do Mỹ sản xuất. A400M cất cánh lần đầu tháng 12/2009, tới nay có gần 140 chiếc đã xuất xưởng và trong biên chế không quân 10 nước.

A400M có thể chở 37 tấn hàng hóa hoặc 116 binh sĩ với đầy đủ trang bị hoặc 25 lính quân y tùy nhiệm vụ. Máy bay có tốc độ hành trình hơn 780 km/h, tầm bay 3.300 km khi đầy tải, 4.500 km khi mang 30 tấn hàng và 6.400 km với 20 tấn hàng.

Tin Gốc: Vnexpress

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 23/5 tuyên bố thỏa thuận với Iran, trong đó có mở lại eo biển Hormuz, "cơ bản đã xong và đang chờ hoàn tất những bước cuối cùng".

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio một ngày sau nói rằng thế giới sắp đón chờ tin tốt và thỏa thuận với Tehran có thể sắp được công bố "trong vài giờ tới".

Hãng thông tấn Tasnim của Iran cùng ngày đưa tin theo thỏa thuận sơ bộ có thể sắp được công bố, chiến sự sẽ chấm dứt ở mọi mặt trận. Israel, với tư cách đồng minh của Mỹ, được yêu cầu phải ngừng chiến dịch ở Lebanon. Mỹ cũng phải rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran.

Cũng theo thỏa thuận tiềm năng, số lượng tàu thuyền được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến sự trong vòng 30 ngày. Lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong vòng 30 ngày.

Tuy nhiên, đến nay, chưa bên nào công bố bản dự thảo thỏa thuận, nên vẫn chưa rõ hai bên đã thống nhất được gì hoặc liệu họ đã đạt được thỏa thuận nào đáng kể hay chưa.

Ông Trump ngày 24/5 thông báo trên mạng xã hội rằng đã yêu cầu các quan chức Mỹ "không vội vàng đạt thỏa thuận khi thời gian đang có lợi cho chúng ta", làm dấy lên hoài nghi về tính thực chất của thỏa thuận.

Trong các cuộc phỏng vấn, giới chức Mỹ và Iran đã đưa ra những cách mô tả khác nhau về các điều khoản cơ bản trong thỏa thuận. Đáng chú ý, hai bên thể hiện quan điểm hoàn toàn trái ngược khi đề cập đến tương lai chương trình hạt nhân, cũng như kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao hiện nay của Iran.

Theo Stefan Wolff, giáo sư an ninh quốc tế tại Đại học Birmingham, Anh, những tín hiệu tích cực từ Mỹ và Iran cho thấy cuối cùng hai nước có lẽ đã nhận ra cái giá quá đắt của việc quay trở lại chiến sự. Tuy nhiên, để đi đến thỏa thuận cuối cùng, Washington và Tehran vẫn phải cùng nhau thống nhất một số bất đồng trong 5 vấn đề mang tính cốt lõi.

Chương trình hạt nhân Iran

Tổng thống Trump đã nhiều lần tuyên bố Iran phải từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu ở tỷ lệ 60%, điều mà Washington và Tel Aviv lo ngại có thể được Tehran tiếp tục làm giàu lên mức 90%, đủ để chế tạo vũ khí hạt nhân. Đến nay, Iran vẫn liên tục phản đối yêu cầu này, khẳng định làm giàu uranium là quyền mà họ quyết tâm bảo vệ.

Một câu hỏi lớn là Iran sẽ làm gì với khoảng 440 kg uranium làm giàu cấp độ 60% của mình. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran còn sở hữu khoảng 11 tấn uranium được làm giàu ở các cấp độ khác nhau.

Một quan chức Mỹ nói với các phóng viên hôm 24/5 rằng Mỹ và Iran đã đồng ý về mặt nguyên tắc đối với một thỏa thuận, trong đó có cam kết của Tehran về việc xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao. Quan chức này cho biết thêm phương thức xử lý cụ thể đang được hai bên thương lượng.

Một câu hỏi khác đặt ra là liệu Iran có thể tiếp tục làm giàu uranium trong tương lai hay không.

Quan chức Mỹ nói trên cho biết thỏa thuận không quy định lệnh dừng làm giàu uranium, đồng thời lưu ý rằng vấn đề này sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán tương lai. Trong những vòng đàm phán trước đây, Washington từng tìm cách buộc Tehran cam kết ngưng làm giàu uranium trong ít nhất 20 năm. Tuy nhiên, Iran từ chối và đề xuất khoảng thời gian ngắn hơn nhiều, khoảng 5 năm.

Ngoại trưởng Rubio đã phát tín hiệu rằng chính quyền Tổng thống Trump sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận tạm thời, dù điều đó có thể chưa lập tức tước bỏ khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran.

"Bạn không thể giải quyết một vấn đề hạt nhân chỉ trong vòng 72 giờ", ông Rubio phát biểu. Ngoại trưởng Mỹ cũng gợi ý rằng Washington có thể tiếp tục đe dọa tấn công quân sự nếu các cuộc đàm phán không đem lại kết quả trong vòng hai tháng tới.

Tuy nhiên, ba quan chức cấp cao Iran hôm 23/5 cho biết hai bên vẫn chưa thống nhất được bất kỳ điều khoản nào liên quan đến kho dự trữ hạt nhân.

Ban đầu, Iran không muốn đưa bất kỳ điều khoản nào về kho uranium làm giàu cấp độ cao vào thỏa thuận. Ba quan chức Iran giấu tên cho biết mọi vấn đề hạt nhân sẽ được đưa ra thương lượng trong vòng 30 đến 60 ngày tới. Hiện chưa rõ đề xuất mà phía Iran tuyên bố đã đồng ý có trùng với bản dự thảo ghi nhớ mà ông Trump đăng hồi cuối tuần không, hay đó chính là văn bản được quan chức Mỹ đề cập ngày 24/5.

Quyền kiểm soát eo biển Hormuz

Trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, các chuyến tàu chở dầu và khí đốt vẫn lưu thông thuận lợi qua eo biển Hormuz.

Sau khi xung đột bùng nổ, Iran đã phong tỏa eo biển bằng cách tấn công các tàu thương mại, khiến giao thông bị đình trệ, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Đến tháng 4, Mỹ áp lệnh phong tỏa đối với các cảng biển Iran cũng như tàu liên quan đến nước này trên phạm vi toàn cầu. Hiện tại, Iran đang cố khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển bằng cách thu phí qua lại.

Vì vậy, một câu hỏi lớn đặt ra là liệu Iran có mở cửa trở lại Hormuz và Mỹ có chấm dứt lệnh phong tỏa của mình hay không.

Việc Iran tìm cách lập "trạm thu phí" ở tuyến đường thủy này đã vi phạm các quy định hàng hải, vốn nghiêm cấm việc thu phí đối với tàu thuyền qua lại những tuyến đường thủy quốc tế.

Các quan chức Iran cho hay theo thỏa thuận đề xuất, trước mắt Iran sẽ đồng ý để tàu thuyền đi qua eo biển mà không phải trả phí. Đổi lại, Mỹ sẽ phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa cảng biển Iran.

Tổng thống Trump ngày 24/5 ra tín hiệu Mỹ có thể tính đến chuyện dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng Iran, nhưng lưu ý rằng biện pháp này "vẫn sẽ giữ nguyên hiệu lực cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận chính thức".

Tài sản bị đóng băng của Iran

Iran muốn thu hồi những tài sản bị đóng băng ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt quốc tế kéo dài suốt thời gian qua.

Tehran nói rằng thỏa thuận đề xuất sẽ giúp giải tỏa 25 tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa. Nhưng một quan chức Mỹ hôm 24/5 cho biết ở giai đoạn hiện nay, Mỹ chưa đưa ra đề nghị giải tỏa bất kỳ tài sản nào của Iran, song thêm rằng Washington sẵn sàng bắt đầu quá trình đó nếu Tehran thực hiện đúng các cam kết hạt nhân của mình. Ông từ chối nêu rõ những tài sản nào hoặc số lượng bao nhiêu sẽ được phá băng.

Vài tuần qua, Tổng thống Trump vẫn chỉ trích cựu tổng thống Barack Obama vì đã giải tỏa 1,7 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran vào năm 2015 theo thỏa thuận lúc bấy giờ nhằm đình chỉ hầu hết hoạt động hạt nhân mà Tehran theo đuổi. Ông Trump sau đó rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018.

Các lực lượng ủy nhiệm của Iran

Iran hỗ trợ các nhóm dân quân khắp khu vực, trong đó thế lực mạnh nhất là lực lượng Hezbollah ở Lebanon. Israel, đồng minh thân cận với Mỹ, đã liên tục đụng độ với Hezbollah trong những tuần gần đây, bất chấp lệnh ngừng bắn tại Lebanon.

Câu hỏi đặt ra là liệu thỏa thuận đề xuất có thể chấm dứt các cuộc giao tranh đang diễn ra giữa Israel và Hezbollah hay không. Một vấn đề khác là liệu Iran có kiềm chế được những lực lượng ủy nhiệm khác của mình trong khu vực không.

Iran cho biết theo thỏa thuận đề xuất, giao tranh sẽ chấm dứt trên mọi mặt trận, trong đó có cả Lebanon. Nhưng Mỹ không đề cập đến Hezbollah hay các lực lượng ủy nhiệm khác như một phần của đề xuất này.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết trong tuyên bố hôm 24/5 rằng ông đã điện đàm với Tổng thống Trump vào tối hôm trước, người đã tái khẳng định Israel có quyền tự vệ trước các mối đe dọa trên mọi mặt trận, kể cả Lebanon.

Kho tên lửa của Iran

Israel và các quốc gia Arab vùng Vịnh đều nằm trong tầm bắn tên lửa Iran, vì thế kho tên lửa nước này là một mối lo ngại lớn, đặc biệt đối với Tel Aviv.

Ngay từ đầu cuộc xung đột, chính quyền Tổng thống Trump đã tuyên bố Iran sẽ phải từ bỏ chương trình tên lửa đạn đạo hoặc hạn chế tầm bắn của chúng. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ hôm 24/5 tiết lộ thỏa thuận đang được thảo luận không đề cập đến kho tên lửa Iran.

Giới lãnh đạo Israel chắc chắn sẽ rất thất vọng với bất kỳ thỏa thuận nào không đề cập đến vấn đề tên lửa Iran. Trong tuyên bố hôm 24/5, Thủ tướng Netanyahu cho biết ông và ông Trump vẫn giữ chung quan điểm trong việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng các chuyên gia nhận định thỏa thuận đang được bàn thảo có thể còn cách rất xa các mục tiêu mà Israel hướng đến.

Một bất đồng chưa được giải quyết về vấn đề tên lửa có thể gieo mầm cho các cuộc xung đột tương lai, nếu Israel tự mình hành động để xóa sổ năng lực tên lửa Iran.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo Hãng tin Bloomberg (Mỹ), con tàu mang tên CMA CGM Kribi rời khỏi vùng biển gần Dubai (UAE) hướng về Iran vào chiều 2-4 theo giờ địa phương, phát tín hiệu cho thấy đây là tàu thuộc sở hữu của Pháp.

Tàu di chuyển gần bờ biển Iran, băng qua một kênh giữa các đảo Qeshm và Larak, đồng thời phát công khai hành trình của mình. Sáng 3-4, tàu này phát tín hiệu đang ở ngoài khơi Muscat (Oman). Hai người am hiểu tình hình cũng cho biết con tàu đã băng qua eo biển Hormuz.

Hãng tin AFP cũng dẫn dữ liệu từ trang Marine Traffic cập nhật: "Đến sáng 3-4 (theo giờ địa phương), tàu này ở ngoài khơi Muscat, Oman, vẫn phát tín hiệu 'chủ sở hữu là Pháp' trên hệ thống của tàu".

Iran đã siết chặt quyền kiểm soát eo biển Hormuz kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Tehran vào hôm 28-2, làm giảm đáng kể lượng tàu thuyền đi qua điểm nghẽn này. Eo biển này là nơi 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới đi qua.

Iran đã cho phép một số tàu từ các quốc gia thân thiện đi qua một tuyến đường được phê duyệt trước, đồng thời dọa sẽ tấn công các tàu có liên quan tới Mỹ hoặc Israel.

Các đồng minh của Mỹ, trong đó có Pháp, đang thực hiện những nỗ lực ngoại giao để giảm căng thẳng, nhưng đến nay chưa có tiến triển nào được ghi nhận.

Con tàu nói trên mang cờ Malta và thuộc sở hữu của Công ty CMA CGM - hãng tàu biển lớn thứ ba thế giới của Pháp.

Người sáng lập CMA CGM trước đây di cư từ Lebanon sang Pháp và lập hãng tàu biển này vào năm 1978 tại Marseille.

Hiện tại Công ty CMA CGM và Bộ Ngoại giao Pháp từ chối bình luận về thông tin trên Bloomberg. Bộ Tài chính Pháp cũng chưa phản hồi khi được đề nghị bình luận.

Việc theo dõi các tàu ra vào eo biển Hormuz đã trở nên phức tạp, do tình trạng gây nhiễu tín hiệu dữ dội trong khu vực, cũng như việc giả mạo tín hiệu.

Ba tàu khác cũng dường như đã rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz vào ngày 3-4, nhưng di chuyển xa hơn về phía nam theo bờ biển Oman, phát tín hiệu thuộc sở hữu Oman.

Trước đó ngày 2-4, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã bày tỏ quan điểm cho rằng việc mở cửa lại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch của thế giới, chỉ có thể bằng đàm phán với Iran.

Ông Macron phản bác hành động quân sự ở eo biển Hormuz và cho rằng cuộc chiến hiện tại không giải quyết triệt để vấn đề chương trình hạt nhân Iran.

Khi được hỏi về những lời chỉ trích của ông Trump đối với các đồng minh NATO, ông Macron trả lời:

"Tôi không muốn bình luận tiếp về một chiến dịch mà người Mỹ đã tự quyết định với Israel. Họ có thể than phiền về việc họ không được giúp đỡ, nhưng đó không phải là chiến dịch của chúng tôi. Chúng tôi muốn hòa bình càng sớm càng tốt".

Nguồn: https://tuoitre.vn/chiec-tau-container-dau-tien-cua-mot-quoc-gia-tay-au-roi-khoi-eo-bien-hormuz-an-toan-20260403163119871.htm