Thị trưởng New York mặc vest nhảy xuống hồ bơi gây xôn xao

Sứ mệnh Artemis II không chỉ là cột mốc lịch sử của NASA, mà còn phản ánh cuộc cạnh tranh địa chính trị gay gắt giữa các cường quốc trong kỷ nguyên không gian mới.

Đúng 18h35 ngày 1-4 (giờ miền Đông nước Mỹ), tức sáng 2-4 theo giờ Việt Nam, tên lửa Space Launch System (SLS) rời bệ phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy (bang Florida), đưa tàu Orion cùng bốn phi hành gia tiến vào quỹ đạo.

Đây là lần đầu tiên kể từ sứ mệnh Apollo 17 năm 1972, con người rời khỏi quỹ đạo thấp của Trái đất để thực hiện hành trình tiếp cận Mặt trăng - một khoảnh khắc mà phi hành gia Reid Wiseman cho là điều nước Mỹ và cả thế giới đã chờ đợi từ rất lâu.

Hơn 400.000 người đã tập trung dọc bờ biển Florida nín thở theo dõi tàu vũ trụ bay lên bầu trời rực sáng trên nền lửa cuộn trào. Tổng thống Donald Trump gọi đây là "một kỳ tích" trong bài phát biểu ngày 1-4 (giờ Mỹ), chúc mừng đội ngũ NASA và các phi hành gia.

Theo Hãng tin Reuters, phi hành đoàn Artemis II gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), cùng hai chuyên gia Christina Koch (NASA) và Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada - CSA).

Ngay sau khi đạt tốc độ khoảng 28.000km/h để vào quỹ đạo, phi hành đoàn bắt đầu đánh giá khả năng vận hành của tàu.

Các kiểm soát viên tại Houston xác nhận toàn bộ bốn tấm pin năng lượng mặt trời đã được triển khai thành công, đảm bảo cung cấp điện liên tục trong suốt hành trình.

Theo báo Guardian, tên lửa sẽ bay quanh quỹ đạo Trái đất (có thể trong vòng một ngày) cho đến khi động cơ được kích hoạt để thực hiện cú đẩy chuyển quỹ đạo, đưa tàu tiến vào hành trình dài khoảng 384.000km tới Mặt trăng.

Chuyến bay thử nghiệm kéo dài 10 ngày này tuy không hạ cánh xuống Mặt trăng nhưng đánh dấu nhiều cột mốc quan trọng. Bà Christina Koch và ông Victor Glover lần lượt trở thành người phụ nữ đầu tiên và người da màu đầu tiên bay vào không gian cận Mặt trăng. Ông Jeremy Hansen từ Cơ quan Vũ trụ Canada sẽ là người không mang quốc tịch Mỹ đầu tiên thực hiện hành trình này.

Nhiều công nghệ trên tàu Orion cũng lần đầu được thử nghiệm ngoài không gian, như hệ thống liên lạc quang học Orion Artemis II - sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái đất, phục vụ liên lạc cho căn cứ tại Mặt trăng trong tương lai.

Đến ngày thứ sáu của hành trình, phi hành đoàn dự kiến đạt khoảng cách gần 407.000km tính từ Trái đất, vượt kỷ lục 400.000km từng được Apollo 13 thiết lập năm 1970 - đưa con người vươn tới vị trí ở xa Trái đất hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử.

Artemis II được xem là nền tảng cho một chuỗi sứ mệnh tham vọng trong thập niên tới. Theo trang Axios, sứ mệnh Artemis III dự kiến thực hiện năm 2027 sẽ đưa tàu Orion ghép nối trên quỹ đạo với các tàu đổ bộ Mặt trăng - gồm hệ thống của Blue Origin (thuộc sở hữu tỉ phú Jeff Bezos) và Starship của SpaceX (tỉ phú Elon Musk điều hành).

Artemis IV dự kiến tiếp nối vào năm 2028, hướng tới hạ cánh tại cực Nam của Mặt trăng - địa điểm mà phi hành đoàn Artemis II sẽ chụp ảnh lần đầu tiên từ độ cao 6.000 - 10.000km trong chuyến đi này. Đến năm 2030, Artemis V có thể mở rộng hạ tầng lâu dài - bao gồm căn cứ nghiên cứu, khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ hàng hóa, hướng đến sự hiện diện bền vững - và xa hơn nữa là sao Hỏa.

Song hành trình đó không diễn ra trong "chân không địa chính trị". Như nhà khoa học Robert Braun từ phòng thí nghiệm vật lý ứng dụng của Đại học Johns Hopkins mô tả, nhu cầu tài nguyên và sự phát triển công nghệ đã biến Mặt trăng thành "vị trí chiến lược tối thượng" của các cường quốc. Theo trang Live Science, nếu trước đây Mỹ chỉ cạnh tranh với Liên Xô thì nay đối thủ "đáng gờm" nhất là Trung Quốc.

Theo Đài PBS News, Bắc Kinh đã phát triển chương trình thám hiểm Mặt trăng bài bản với chương trình Hằng Nga (Chang'e), tập trung vào thiết lập sự hiện diện lâu dài, bao gồm kế hoạch xây dựng trạm nghiên cứu và đưa người lên Mặt trăng vào năm 2030.

Các sứ mệnh robot của Trung Quốc cũng đã hạ cánh xuống phía xa của Mặt trăng và mang về các mẫu vật.

Dù Hiệp ước Artemis Accords do Mỹ khởi xướng - cho phép khai thác tài nguyên và lập "vùng an toàn" riêng - với hơn 60 nước đã ký kết, Trung Quốc vẫn từ chối tham gia và chủ động xây liên minh cùng Nga và các đối tác khác. Một số chuyên gia thậm chí dự đoán Trung Quốc có khả năng đưa người lên Mặt trăng trước Mỹ.

Hai cách tiếp cận đối lập giữa Washington và Bắc Kinh tạo ra thế đối đầu với hai "luật chơi" khác nhau, phản ánh cuộc cạnh tranh địa chính trị toàn cầu hơn là mục tiêu khoa học thuần túy.

Đáng chú ý, bên cạnh các chính phủ, khu vực tư nhân cũng đang nổi lên mạnh mẽ thúc đẩy hình thành "nền kinh tế Mặt trăng" bao gồm khai thác tài nguyên, vận tải không gian và du lịch vũ trụ.

Nhà sử học NASA Brian Odom nhận định: "NASA, nước Mỹ và cả thế giới đang thực hiện một bước tiến vô cùng lớn trong hành trình trở thành một xã hội du hành không gian".

Còn Giám đốc NASA Jared Isaacman đúc kết ngắn gọn hơn: "Thành công hay thất bại sẽ được đo bằng tháng, chứ không phải bằng năm".

Nguồn: https://tuoitre.vn/nasa-chinh-phuc-giac-mo-tro-lai-mat-trang-20260402233800512.htm

Iran được cho là đã gia tăng các nỗ lực nhằm phong tỏa kho dự trữ uranium cấp độ cao bằng cách cố ý làm sập các đường hầm và đặt mìn tại các lối ra vào.

Theo các nguồn thạo tin, do những nỗ lực của Iran vài tuần gần đây, việc tiếp cận khoảng nửa tấn uranium làm giàu ở cấp độ cao hiện tại trở nên khó khăn, nguy hiểm và tốn thời gian hơn rất nhiều so với thời điểm cách đây chỉ một tháng.

Các công trình kiên cố hóa mới của Iran đã thêm một tầng phức tạp nữa vào đề xuất thỏa thuận của Mỹ khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần nêu rõ mục tiêu loại bỏ và tiêu hủy số uranium này.

Nhà Trắng cũng như phái đoàn ngoại giao của Iran tại Liên hợp quốc chưa đưa ra bình luận. Các quan chức Mỹ và Iran đến nay đã đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn nhau về thỏa thuận sơ bộ, và các điều khoản chính xác của nó vẫn chưa rõ ràng.

Theo một quan chức cấp cao của chính quyền, hai bên đang tiến gần hơn đến một thỏa thuận yêu cầu Iran phải bàn giao số uranium đã được làm giàu cho phía Mỹ. Nó sẽ bị tiêu hủy tại chỗ và sau đó được đưa ra khỏi quốc gia này.

Tuy nhiên, ngay cả đối với Iran, việc di dời số vật liệu này giờ đây cũng sẽ khó khăn và nguy hiểm. Việc này đòi hỏi các thiết bị đào bới hạng nặng và các nỗ lực rà phá bom mìn vốn là những công việc khó khăn và rủi ro.

Ông Scott Roecker, người từng đứng đầu Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ từ năm 2017 đến năm 2021, cho biết nếu các nhà đàm phán “yêu cầu Iran mang toàn bộ kho dự trữ đến một địa điểm trung tâm để xác minh và cuối cùng là để loại bỏ hoặc pha loãng vật liệu”, điều đó sẽ đặt nghĩa vụ lên Tehran trong việc tiếp cận và cung cấp danh mục lượng uranium đã làm giàu.

Tuy nhiên, trong kịch bản đó, Iran có thể sẽ tuyên bố rằng một phần uranium không thể thu hồi được và tìm cách tiếp cận nó trong tương lai.

Cộng đồng quốc tế tin rằng phần lớn kho dự trữ nằm trong các đường hầm đã bị sập tại tổ hợp hạt nhân Isfahan ở miền Trung Iran, với một số vật liệu bổ sung được lưu giữ tại các địa điểm khác.

Vào giữa tháng 5, quân đội Mỹ đã chuẩn bị thực hiện một chiến dịch nhằm tịch thu số vật liệu hạt nhân này, nhưng cuối cùng chiến dịch bị đánh giá là có rủi ro quá cao.

Trong khoảng thời gian kể từ đó đến nay, Iran chỉ càng làm kiên cố hơn các địa điểm chôn giấu dưới lòng đất.

Giờ đây, ngay cả khi thỏa thuận giữa Tehran và Washington được ký kết trong tuần tới, các cuộc đàm phán kỹ thuật bổ sung về chương trình hạt nhân Iran vẫn dự kiến sẽ diễn ra.

Việc đưa uranium ra khỏi Iran vẫn là một bài toán phức tạp, ngay cả những chuyên gia di dời hạt nhân hàng đầu thế giới cũng sẽ cần thời gian đáng kể để hoàn thành nhiệm vụ của họ. Ông Trump đã nói với các phóng viên vào đầu tháng này rằng việc di dời sẽ mất ít nhất hai tuần để hoàn thành.

Tin Gốc: Dân Trí

"Sẽ không khôn ngoan chút nào nếu trao quyền cho Nga bổ nhiệm nhà đàm phán đại diện cho chính chúng ta", Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas nói với phóng viên tại cuộc họp ngoại trưởng ở Brussels ngày 11/5.

Tổng thống Nga Vladimir Putin trước đó bày tỏ tin tưởng xung đột Ukraine "đang đi đến hồi kết" và sẵn lòng đàm phán thỏa thuận an ninh mới cho châu Âu. Lãnh đạo Nga nói rằng bản thân muốn ông Gerhard Schroeder, thủ tướng Đức giai đoạn 1998-2005, là người giúp khởi động đối thoại.

Các nhà ngoại giao EU phản đối ý tưởng, chỉ ra rằng ông Schroeder là nhà vận động hành lang cấp cao cho các công ty nhà nước Nga. "Đó là lý do Tổng thống Putin muốn cựu thủ tướng Đức đảm nhận vai trò này, để ông ấy sẽ ngồi ở cả hai phía của bàn đàm phán", bà Kallas nói.

Cựu thủ tướng Đức duy trì quan hệ thân thiết với Tổng thống Putin và chưa từng lên án chiến dịch của Nga tại Ukraine. Ông từng giữ vai trò quan trọng trong những dự án năng lượng của Nga như đường ống dẫn khí đốt Nord Stream, cũng là thành viên hội đồng quản trị của công ty dầu khí Nga Rosneft trước khi rời vị trí vào năm 2022.

Bộ trưởng phụ trách các vấn đề châu Âu của Đức Gunther Krichbaum tuyên bố ông Schroeder không thể trở thành "nhà trung gian đàm phán trung thực". "Ông ấy đang và chắc chắn đã bị ảnh hưởng lớn từ ông Putin", Bộ trưởng Krichbaum nhận định.

Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cũng bác bỏ vai trò của ông Schroeder, nhưng cho rằng châu Âu có thể tham gia các cuộc đối thoại hỗ trợ cho nỗ lực đàm phán chấm dứt xung đột mà Mỹ dẫn dắt.

Một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết ông Sybiha đã đề xuất các đối tác EU làm trung gian cho thỏa thuận giữa Nga và Ukraine nhằm dừng các cuộc tấn công vào sân bay của nhau. Ý tưởng của Ukraine là tập trung vào một mục tiêu khả thi, thay vì giải pháp toàn diện để chấm dứt xung đột.

Ngoại trưởng Áo Beate Meinl-Reisinger cho biết đã đến lúc EU cần tích cực tham gia hơn vào các cuộc đàm phán với Nga và đề cử một nhóm đối thoại. "Chúng ta sẽ quyết định điều đó, chứ không phải Nga", bà nói.

Tin Gốc: Vnexpress