Người dùng lạc lối trong ma trận tin giả, tin sai sự thật
Vào tháng 5, một bài đăng trên tài khoản mạng xã hội “Chợ sạch” với nội dung “thóc phơi ngoài trời dưới thời tiết nắng nóng đã nổ thành bỏng” bất ngờ lan truyền mạnh, thu hút hàng nghìn lượt tương tác và bình luận.
Tuy nhiên, kết quả xác minh của cơ quan chức năng cho thấy đây là thông tin không có thật. Người đăng thừa nhận đã lấy hình ảnh từ mạng xã hội, chỉnh sửa rồi đăng tải nhằm thu hút sự chú ý.
Vừa qua, Công an tỉnh Cà Mau tiếp tục vào cuộc xác minh thông tin một trang mạng xã hội Facebook có tên “G.N.T.T” đăng tải nội dung “công an bắt cơ sở làm tôm khô từ cao su non, pha trộn hóa chất bị cấm cực độc”.
Bài đăng này khiến nhiều người tiêu dùng hoang mang, ảnh hưởng phần nào tới uy tín sản phẩm tôm khô truyền thống của địa phương.
Qua kiểm tra, rà soát toàn bộ các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn xã Cái Nước (Cà Mau), cơ quan chức năng xác định thông tin là sai sự thật và đã tiến hành mời một đối tượng trú tại Hà Nội lên làm việc để phục vụ công tác điều tra, xử lý.
Từ các tin đồn về bắt cóc trẻ em, thiên tai, dịch bệnh, an toàn thực phẩm cho đến những thông tin về doanh nghiệp, người nổi tiếng hay cơ quan nhà nước, nhiều nội dung chưa được kiểm chứng vẫn liên tục được chia sẻ và lan truyền với tốc độ chóng mặt.
Đáng chú ý, không ít thông tin được phát tán thông qua các fanpage, hội nhóm có lượng thành viên lớn.
Chỉ với một bài đăng giật gân hoặc gây sốc, thông tin có thể tiếp cận hàng trăm nghìn người trong thời gian ngắn, tạo ra những tác động tiêu cực đối với xã hội.
Đặc biệt, sự phát triển của AI tạo sinh khiến việc tạo ra hình ảnh, video hay nội dung giả mạo trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Người dùng vì vậy luôn bị đặt trong tình thế khó phân biệt thật – giả, dễ bị tiêm nhiễm bởi những thông tin thất thiệt, vô căn cứ.
Nhiều năm qua, tình trạng phát tán tin giả, tin sai sự thật có xu hướng ngày càng phức tạp. Thậm chí, “rage bait” (mồi nhử phẫn nộ) được Nhà xuất bản Đại học Oxford bình chọn là “Từ của năm 2025”.
Thuật ngữ phản ánh việc nhiều nội dung trên mạng xã hội được tạo ra nhằm gây tranh cãi, kích động cảm xúc để đổi lấy lượt xem và tương tác.
Hàng loạt chế tài xử phạt mới
Trong bối cảnh tin giả, tin sai sự thật ngày càng lan rộng trên mạng xã hội, Nghị định 174/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều chế tài xử phạt nhằm tăng cường trách nhiệm của người sử dụng dịch vụ mạng xã hội, đặc biệt là chủ fanpage, chủ kênh nội dung và quản trị viên các hội nhóm trực tuyến.
Theo điểm a, khoản 1, Điều 95 của Nghị định, hành vi cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân có thể bị phạt từ 20 đến 30 triệu đồng.
Đáng chú ý, Nghị định lần này quy định rõ trách nhiệm của chủ tài khoản, chủ fanpage, chủ kênh nội dung và người quản trị các hội nhóm trên mạng xã hội.
Cụ thể, chủ tài khoản, chủ kênh nội dung, chủ trang cộng đồng hoặc người quản trị nhóm cộng đồng có thể bị phạt từ 20 đến 30 triệu đồng nếu không thực hiện ngăn chặn hoặc gỡ bỏ các thông tin vi phạm pháp luật, thông tin ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc thông tin ảnh hưởng đến trẻ em khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền.
Điều này đồng nghĩa với việc quản trị viên không còn đơn thuần là người tạo lập cộng đồng trực tuyến mà phải có trách nhiệm theo dõi, kiểm soát và phối hợp xử lý các nội dung vi phạm xuất hiện trên nền tảng do mình quản lý.
Đối với các hành vi nghiêm trọng hơn, mức phạt có thể tăng lên từ 30 đến 50 triệu đồng. Điển hình là hành vi đăng tải hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế – xã hội.
Bên cạnh mức xử phạt hành chính, Nghị định bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả. Theo đó, người vi phạm buộc phải gỡ bỏ các thông tin sai sự thật, gây nhầm lẫn hoặc các nội dung vi phạm pháp luật đã đăng tải.
Trong trường hợp thuộc nhóm vi phạm nghiêm trọng quy định tại khoản 2 Điều 95, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng biện pháp buộc khóa tài khoản, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng hoặc kênh nội dung vi phạm.
Theo báo cáo từ ZDNet (Hàn Quốc), Samsung đã nâng mục tiêu sản lượng dòng Galaxy S26 hằng tháng lên 3 triệu chiếc, tăng 25% so với kế hoạch ban đầu là 2,4 triệu chiếc.
Mặc dù phiên bản Galaxy S26 Ultra thường nhận được nhiều sự chú ý, nhưng Samsung đã quyết định tăng sản lượng của phiên bản tiêu chuẩn thêm 500.000 chiếc trong tháng này. Cụ thể, sản lượng phiên bản tiêu chuẩn đã tăng từ 800.000 chiếc lên 1,3 triệu chiếc. Ngược lại, sản lượng của Galaxy S26 Plus đã giảm xuống còn 100.000 chiếc.
Dĩ nhiên, Galaxy S26 Ultra vẫn là mẫu điện thoại phổ biến nhất trong dòng Galaxy S26, chiếm từ 60% đến 70% tổng nhu cầu. Samsung đã tăng sản lượng của phiên bản Ultra thêm 200.000 chiếc, nâng tổng sản lượng trong tháng 4 lên 1,5 triệu chiếc. Điều đó có nghĩa là cứ ba chiếc điện thoại Galaxy S26 được sản xuất thì có hai chiếc là phiên bản Ultra.
Sự phân chia này có thể được giải thích bởi hai lý do chính. Thứ nhất, phiên bản Galaxy S26 tiêu chuẩn nhắm đến những khách hàng muốn một điện thoại hiệu năng cao cấp mà không phải trả giá quá cao hoặc sở hữu màn hình quá lớn. Thứ hai, phiên bản Ultra được trang bị tính năng Privacy Display độc đáo, cho phép màn hình mờ khi nhìn từ cạnh bên nhưng vẫn rõ nét khi nhìn trực diện. Đây là lần đầu tiên Samsung tích hợp công nghệ bảo mật này vào màn hình.
Tuy nhiên, thành công của Galaxy S26 cũng đi kèm với những thách thức đối với Samsung khi công ty Hàn Quốc được cho là đã cắt giảm sản lượng của các dòng điện thoại giá rẻ A-series. Sản lượng của Galaxy A57 giảm từ 1,8 triệu xuống còn 1,6 triệu chiếc, trong khi Galaxy A17 giảm từ 4,4 triệu xuống còn 3,9 triệu chiếc. Sự gia tăng giá chip nhớ đang khiến việc duy trì giá thành phải chăng cho các thiết bị giá rẻ của hãng trở nên khó khăn hơn.
Theo Live Science, tấm chắn nhiệt của tàu Orion chỉ mất lớp cháy xém ở mức tối thiểu, các miếng gốm không bị nứt và băng keo nhiệt phản xạ vẫn còn hiện diện ở nhiều vị trí, giúp đảm bảo an toàn cho phi hành đoàn Artemis II trong suốt quá trình lao qua khí quyển.
"Điều tra ban đầu cho thấy tấm chắn nhiệt hoạt động đúng như mong đợi, không phát hiện tình trạng bất thường nào. Hình ảnh do thợ lặn chụp ngay sau cú hạ cánh xuống biển và những cuộc kiểm tra tiếp theo với tàu Orion cho thấy hiện tượng mất lớp cháy xém từng xuất hiện trong nhiệm vụ Artemis I đã giảm đáng kể cả về số lượng lẫn kích thước", NASA tuần này thông báo.
Theo Space, chỉ huy nhiệm vụ Artemis II Reid Wiseman cùng ba đồng đội Victor Glover, Christina Koch, Jeremy Hansen, đã kiểm tra tàu Orion ngay sau chuyến hạ cánh hôm 10/4. Wiseman cho biết, về trực quan, tấm chắn nhiệt đã vượt qua thử thách khắc nghiệt.
"Khi tới gần Orion, chúng tôi thấy một chút hiện tượng mất lớp cháy xém ở phần vai, nơi tấm chắn nhiệt tiếp giáp với cấu trúc hình nón của tàu vũ trụ. Nhưng khi cúi xuống và nhìn vào đáy, bốn người chúng tôi thấy tấm chắn nhiệt có vẻ rất ổn", Wiseman nói. Ông cũng nhận xét chuyến trở về Trái Đất rất tuyệt vời và êm ái.
Thông báo mới của NASA xác định, tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS), từng gặp nhiều sự cố rò rỉ và hoãn phóng, hoạt động tốt trong nhiệm vụ Artemis II. Cơ quan này cũng đạt độ chính xác cao trong tính toán, tương tự những nhiệm vụ Apollo trước đây.
"Orion đã hạ cánh chính xác xuống biển, chỉ cách điểm đáp mục tiêu 4,7 km. Những đánh giá ban đầu cho thấy vận tốc tái nhập khí quyển nằm trong phạm vi sai số 1,6 km/h so với dự đoán", NASA viết. Theo cơ quan này, tàu Orion đã di chuyển với tốc độ gần gấp 35 lần tốc độ âm thanh khi tái nhập khí quyển.
Tấm chắn nhiệt là lớp bảo vệ ở đáy tàu Orion, được thiết kế nhằm ngăn tàu cháy rụi trong quá trình tái nhập khí quyển Trái Đất. Time cho biết, cũng giống như tàu Apollo, tấm chắn nhiệt của Orion chủ yếu làm từ vật liệu Avcoat, một hỗn hợp gồm nhựa epoxy và sợi silica, giúp hấp thụ sức nóng khủng khiếp khi lao xuống khí quyển và từ từ cháy hết, mang nhiệt lượng đi khỏi con tàu. Nó cần chịu được mức nhiệt lên tới 2.760 độ C, bằng một nửa nhiệt độ bề mặt Mặt Trời và cao hơn đáng kể so với mức 1.650 độ C mà tàu vũ trụ trở về từ quỹ đạo Trái Đất phải chịu.
Tuy nhiên, tấm chắn nhiệt của Orion từng gặp vấn đề lớn trong nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra tháng 11/2022. Khi trục vớt khoang tàu từ đại dương, các kỹ thuật viên phát hiện tấm chắn nhiệt có hơn 100 vết nứt và vết lõm lớn nơi Avcoat bong tróc. Điều này dẫn đến nguy cơ sức nóng từ quá trình tái nhập khí quyển đi xuyên qua thành hợp kim nhôm của tàu, lấy mạng phi hành gia bên trong.
Việc tấm chắn nhiệt hư hại ngoài dự kiến khiến NASA tiến hành cuộc điều tra cặn kẽ kéo dài nhiều tháng. Cơ quan này phát hiện, khi tàu lao xuyên qua khí quyển, khí bị mắc kẹt trong một số phần của tấm chắn nhiệt, khiến áp suất tích tụ dần và gây ra những vết nứt vỡ ở lớp vật liệu bên ngoài.
Artemis I đi theo lộ trình tái nhập do chương trình Apollo tiên phong, gọi là "nhảy vào khí quyển" (skip-entry). Thay vì lao thẳng xuống khí quyển như những tàu quay về từ quỹ đạo Trái Đất với tốc độ thấp hơn, các tàu Apollo "lượn" vào rồi bật ra, sau đó quay vào lần nữa, qua đó giảm dần nhiệt và lực hấp dẫn tác động.
Tuy nhiên, cách này có vẻ quá khắc nghiệt với tấm chắn nhiệt. Để khắc phục, trong nhiệm vụ Artemis II, NASA sử dụng phiên bản Avcoat mới có độ xốp cao hơn, cho phép khí thoát ra ngoài, đồng thời điều chỉnh hành trình tái nhập khí quyển theo hướng trực tiếp hơn. Phân tích ban đầu cho thấy đây có vẻ là phương án hiệu quả.
Tàu Orion đưa phi hành đoàn Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (sáng 2/4 giờ Hà Nội) và trở về tối 10/4 (sáng 11/4 giờ Hà Nội), hoàn thành nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn được ví "đại diện cho thế giới", khi lần đầu có phụ nữ, người da màu và thành viên không phải người Mỹ bay tới Mặt Trăng. Họ ước tính đã di chuyển quãng đường 1.117.659 km trong toàn bộ hành trình vòng quanh Trái Đất và Mặt Trăng. Tổng thời gian bay ước tính là 9 ngày 1 giờ và 31 phút.
Nhiệm vụ Artemis II được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng. Tiếp theo, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Trong bài viết trên New York Times, nhà báo nổi tiếng John Carreyrou, người từng phơi bày vụ bê bối về công ty khởi nghiệp Theranos của Elizabeth Holmes, cho biết đã có khoảng thời gian nói chuyện với nhà khoa học máy tính người Anh Adam Back tại một công viên ở Riga (Latvia).
Khi Carreyrou nhắc đến tên ông trong số những người được dự đoán là "cha đẻ" Bitcoin, Back trở nên căng thẳng, phủ nhận mình là Satoshi và yêu cầu cuộc trò chuyện này cần được giữ kín. Theo Carreyrou, hành động của Adam Back khi đó thể hiện "ánh mắt nói dối, tiếng cười gượng gạo, cử động giật cục của bàn tay trái" khiến ông nghi ngờ.
Ông sau đó dành thời gian tìm hiểu và thấy một số manh mối. Trước hết, vấn đề liên quan đến khối (block) giao dịch đầu tiên của Bitcoin. Trong block, Satoshi nhúng một đoạn văn bản từ tiêu đề bài báo "Bộ trưởng Tài chính sắp thực hiện gói cứu trợ thứ hai cho các ngân hàng" của The Times ngày 3/1/2009. "Nó như dấu hiệu cho thấy Satoshi là người Anh", Carreyrou viết.
Nhà báo này cũng phân tích email của Satoshi cùng những bài viết trên diễn đàn và mạng xã hội của Back. Ông nhận ra hai người có phong cách viết tương tự nhau, đặc biệt là sử dụng các thuật ngữ đặc biệt.
Bên cạnh đó, Carreyrou cũng cho rằng Satoshi rất có thể cũng là một thành viên của Cypherpunk, nhóm được thành lập đầu những năm 1990, muốn sử dụng mật mã học, nghệ thuật bảo mật thông tin liên lạc bằng mã, để giải phóng cá nhân khỏi sự giám sát và kiểm duyệt của chính phủ. Back cũng là một Cypherpunk.
Ngoài ra, Back đã phát minh ra Hashcash - hệ thống giải câu đố thống kê mà Satoshi đã dùng cho thuật toán khai thác Bitcoin - một trong các yếu tố để khẳng định nhà khoa học máy tính này là cha đẻ Bitcoin. Satoshi từng nhắc đến Back và Hashcash trong sách trắng Bitcoin.
Adam Back từng công bố một số email trong vụ kiện liên quan đến Craig Wright - người Australia từng nhận là "cha đẻ" Bitcoin. Trong đó, Satoshi liên lạc với Back vào tháng 8/2008 trước khi công bố sách trắng Bitcoin.
"Email dường như là bằng chứng rằng Back không thể là Satoshi", Carreyrou viết. "Tuy nhiên, nghĩ kỹ hơn, tôi nhận ra một khả năng khác: Back hoàn toàn có thể gửi loạt email đó cho chính mình như một cách để che đậy".
Sau thông tin trên, các diễn đàn và mạng xã hội như Reddit, X "dậy sóng" và nổ ra tranh cãi. Theo Fortune, những gì Carreyrou đưa ra "không phải phỏng đoán tồi". Back từ lâu đã là người có ảnh hưởng trong giới tiền điện tử. Hashcash, một hình thức tiền kỹ thuật số ra đời trước Bitcoin do ông phát minh, đã được ứng dụng. Back cũng là CEO Blockstream, công ty về cơ sở hạ tầng Bitcoin đời đầu và hiện tích lũy một lượng lớn Bitcoin. Tuy nhiên, Fortune cũng đánh giá các dữ kiện đủ căn cứ để khẳng định.
"Tôi không phải Satoshi, nhưng là người đầu tiên tập trung cao độ vào những tác động tích cực của mật mã học, quyền riêng tư trực tuyến và tiền điện tử đối với xã hội", Adam Back phản hồi trên X ngày 8/4. "Vì vậy, từ năm 1992 trở đi, tôi đã tích cực tham gia nghiên cứu ứng dụng về tiền số, công nghệ bảo mật trên diễn đàn Cypherpunk, dẫn đến sự ra đời của Hashcash và các ý tưởng khác".
Trước đó, một loạt tên tuổi đã được "xướng tên" là người tạo ra Bitcoin, như Hal Finney, Dorian S. Nakamoto, Nick Szabo và Elon Musk. Tuy vậy, chưa ai trong số họ được xác nhận là cha đẻ Bitcoin.
Theo TechCrunch, việc tìm ra danh tính Satoshi Nakamoto có thể ảnh hưởng đến niềm tin và thị trường. Nếu lộ diện, số Bitcoin người này nắm giữ (hiện trên một triệu token) có thể gây biến động thị trường, đồng thời làm thay đổi cách nhìn về tính phi tập trung của Bitcoin. Ngoài ra, vấn đề pháp lý và áp lực từ các chính phủ trên thế giới có thể xuất hiện. Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng Bitcoin hiện đã vận hành độc lập, không còn phụ thuộc vào người sáng lập.
Bảo Lâm tổng hợp
Ví triệu Bitcoin của Satoshi có thể bị máy tính lượng tử đe dọa thế nào
'Nữ hoàng Bitcoin' nhận tội lừa đảo 61.000 Bitcoin
