Trong một tuyên bố hôm 29/6, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi xác nhận, trong chuyến thăm Muscat, ông đã gặp Đại sứ đặc trách Bộ Ngoại giao Oman Abdulaziz Al-Hinai.
Tại cuộc gặp, hai bên tổ chức cuộc họp đầu tiên của ủy ban chung về eo biển Hormuz tại Muscat nhằm thảo luận các vấn đề hiện tại liên quan đến tuyến đường biển huyết mạch này và định hướng phối hợp trong thời gian tới, cuộc gặp đầu tiên như vậy kể từ khi Mỹ và Iran ký kết thỏa thuận sơ bộ chấm dứt chiến tranh.
“Trong khi xem xét các vấn đề hiện tại liên quan đến eo biển, chúng tôi trao đổi quan điểm về việc quản lý eo biển trong tương lai trong khuôn khổ Điều 5 của Bản ghi nhớ Islamabad và các quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển”, ông Gharibabadi nói thêm.
Eo biển Hormuz sở hữu vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, được xem là “cánh cổng” trên biển duy nhất nối Vùng Vịnh với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày. Vì vậy, nó là tuyến vận tải mà thế giới chưa có phương án thay thế.
Đây là nơi trung chuyển năng lượng trung tâm của thế giới, nhưng cũng là điểm nghẽn với nguồn cung nhiên liệu cho thế giới khi xung đột xảy ra.
Vì vậy, ngay sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28/2, Tehran đã đáp trả bằng cách đóng cửa eo biển quan trọng này, dẫn tới những hậu quả nặng nề cho kinh tế thế giới, cho Washington và các đồng minh, đồng thời đối với cả Tehran.
Theo biên bản ghi nhớ chấm dứt xung đột giữa Iran và Mỹ, Tehran sẽ đối thoại với Oman để xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, với sự tham vấn các quốc gia ven Vùng Vịnh. Văn kiện cũng quy định việc qua lại eo biển được miễn phí trong 60 ngày kể từ khi ký thỏa thuận.
Việc Tehran tiếp tục kiểm soát eo biển này đã làm leo thang căng thẳng, gần đây nhất là vào rạng sáng 28/6, khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố tấn công 10 mục tiêu quân sự của Iran vì “sự gây hấn liên tục của Tehran đối với hoạt động vận tải thương mại”.
Iran cho biết đã tấn công trả đũa vào các căn cứ của Mỹ ở Kuwait và Bahrain. Cả Kuwait và Bahrain đều lên án các hành động này.
Tehran khẳng định các tàu đi qua eo biển phải đi qua một hành lang gần bờ biển của nước này, mặc dù trong tuần qua có hàng chục tàu đã đi dọc theo phía đối diện của tuyến đường thủy, men theo bờ biển Oman.
“Bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp dụng các thỏa thuận mới hoặc riêng biệt so với những gì đang được Cộng hòa Hồi giáo Iran thực hiện, sẽ chỉ dẫn đến tình hình phức tạp hơn và việc chậm trễ mở lại eo biển Hormuz cũng như sẽ làm gia tăng căng thẳng”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết.
Văn bản ghi nhớ được công bố cho biết Iran sẽ xác định việc quản lý eo biển trong tương lai thông qua đối thoại với Oman và các quốc gia Vùng Vịnh khác, nhưng phải “phù hợp” với luật pháp quốc tế.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết đang thực hiện các biện pháp kiểm soát giao thông trên eo biển và các tàu vi phạm các biện pháp này sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn trước.
Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, viết trên X rằng, chừng nào Iran còn quản lý eo biển Hormuz, thì “giấc mơ bá quyền của Washington trong khu vực sẽ không thành hiện thực”.
Các chuyên gia cảnh báo động thái này cho thấy có thể sẽ xảy ra thêm nhiều sự cố hơn nữa ở eo biển Hormuz.
Số phận tài sản Iran bị phong tỏa
Trong ngày 29/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết nước này và Qatar đã đạt được thỏa thuận giải phóng 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản của quốc gia Hồi giáo đang bị phong tỏa tại Qatar.
“Căn cứ theo các thỏa thuận đã đạt được, 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản của Iran đang được giữ tại Qatar sẽ được giải phóng và chuyển về nước. Công tác cần thiết để hoàn tất việc thu hồi phần tài sản còn lại cũng đang được tiếp tục”, ông Pezeshkian tuyên bố.
Trước đó, theo các nguồn tin, Mỹ và Qatar đang phối hợp xây dựng một cơ chế cho phép Iran sử dụng một phần tài sản bị phong tỏa để mua hàng hóa nhân đạo. Theo nguồn tin, trong giai đoạn đầu Tehran có thể được tiếp cận khoản tiền 6 tỷ USD đang được giữ tại Qatar.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran đang tìm cách duy trì một thỏa thuận tạm thời vừa được ký kết.
Tuy nhiên, tiến trình đàm phán vẫn rất mong manh do bất đồng về quyền sử dụng số tiền được giải phóng, chương trình hạt nhân của Iran và cơ chế bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz.
Giới chức Iran khẳng định mục tiêu cuối cùng của họ là thu hồi toàn bộ khoảng 12 tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa tại Qatar, trong khi Mỹ cho rằng việc giải ngân sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn và vẫn chịu cơ chế giám sát.
Việc giải phóng 6 tỷ USD nếu xảy ra sẽ phần nào giảm bớt áp lực đối với nền kinh tế Iran, vốn đang chịu tác động nặng nề từ nhiều năm trừng phạt quốc tế và xung đột gần đây. Nhưng đến nay Mỹ và Qatar chưa xác nhận việc chuyển giao tiền.
Chủ tịch Quốc hội Venezuela Jorge Rodriguez ngày 27/6 thông báo có 1.430 người thiệt mạng và 3.238 người bị thương trong động đất kép tại nước này. Tom Fletcher, trưởng ban viện trợ của Liên Hợp Quốc, ước tính số người chết có thể tiếp tục tăng và hơn 50.000 người vẫn mất tích.
Mô hình dự báo của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ cho thấy số người chết có khả năng lên tới hàng nghìn, với xác suất rất cao vượt quá 10.000 người.
Các đội cứu nạn đang chạy đua với thời gian để tìm kiếm nạn nhân sống sót trong những đống đổ nát, song hy vọng đang giảm dần. Các chuyên gia cho biết 72 giờ đầu tiên sau thảm họa thiên nhiên là khoảng thời gian quan trọng và ngắn ngủi để tìm kiếm người còn sống, sau đó công việc gần như trở thành thu hồi thi thể.
"Tình hình rất hỗn loạn, nóng bức và thiếu tổ chức", theo Craig Demeillon, một lính cứu hỏa Australia tự bay từ Mỹ tới La Guaira, Venezuela để giúp đỡ. "Tôi hy vọng sẽ tìm thấy thêm nhiều người nữa".
Một nhân viên cứu nạn El Salvador bày tỏ lo ngại "giờ có lẽ chỉ còn lại thi thể". "Nhờ Chúa phù hộ, chúng tôi có lẽ vẫn có thể tìm thấy người còn sống", người này nói.
Cơ quan LHQ phụ trách vấn đề di cư nhận định "có thể tới 6,76 triệu người bị ảnh hưởng, họ cần nơi trú ẩn khẩn cấp, nước sạch, đảm bảo vệ sinh, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ an ninh và hàng cứu trợ thiết yếu". LHQ ước tính thiệt hại của động đất kép có thể lên tới 6,7 tỷ USD, tương đương 6% GDP của Venezuela.
Chủ tịch Quốc hội Venezuela Jorge Rodriguez cho biết 21 quốc gia đã cử các đội tìm kiếm cứu nạn tới nước này. Trước đó, Mỹ thông báo cử đội ứng phó thảm họa gồm hơn 250 người, trong đó có ba đơn vị tìm kiếm cứu nạn chuyên trách có chó nghiệp vụ chuyên xác định nạn nhân mắc kẹt dưới đống đổ nát.
Trận động đất mạnh 7,2 độ xảy ra cách thủ đô Caracas của Venezuela khoảng 160 km về phía tây vào tối 24/6, tâm chấn nằm ở độ sâu 22 km. Chưa đầy một phút sau, trận thứ hai mạnh 7,5 độ xảy ra cách đó vài km với tâm chấn ở độ sâu 10 km. Đây là trận động đất mạnh nhất ở Venezuela kể từ năm 1900.
Venezuela là quốc gia dễ hứng chịu động đất. Những trận động đất mạnh nhất được ghi nhận gần đây ở nước này xảy ra tại khu vực đông bắc vào năm 1997 và thủ đô Caracas hồi năm 1967, lần lượt khiến 73 người và 236 người thiệt mạng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19.5 nói rằng Mỹ có thể cần phải tấn công Iran một lần nữa và ông đã suýt ra lệnh tấn công, theo Reuters. "Tôi đã suýt đưa ra quyết định tấn công hôm nay", ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng hôm 19.5.
Ông Trump còn nói rằng các nhà lãnh đạo Iran đang cầu xin một thỏa thuận, và một cuộc tấn công mới của Mỹ sẽ diễn ra trong những ngày tới nếu không đạt được thỏa thuận nào.
Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance hôm 19.5 khẳng định Washington và Tehran đã đạt được nhiều tiến triển trong các cuộc đàm phán và cả hai bên đều không muốn thấy chiến dịch quân sự được nối lại.
"Chúng tôi đang ở một vị trí khá tốt", ông Vance nói với các phóng viên tại Nhà Trắng, nhấn mạnh một mục tiêu trong chính sách của Tổng thống Trump là ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân lan rộng trong khu vực.
Trong khi đó, phát ngôn viên quân đội Iran Mohammad Akraminia hôm 19.5 cảnh báo rằng nước này sẽ "mở ra các mặt trận mới chống lại" Mỹ nếu Washington nối lại các cuộc tấn công, theo AFP. Ông Akraminia nói thêm rằng quân đội Iran đã tận dụng thỏa thuận ngừng bắn để "tăng cường khả năng tác chiến".
Trong một diễn biến khác, Bộ Y tế Lebanon cáo buộc quân đội Israel đã tiến hành một loạt cuộc tấn công trên khắp Lebanon trong ngày 19.5, khiến 19 người thiệt mạng, theo AFP.
Trong khi đó, quân đội Israel tuyên bố họ đã đánh chặn một máy bay không người lái được phóng từ Lebanon.
Israel và chính phủ Lebanon đã hai lần gia hạn thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian, nhưng Israel nói rằng thỏa thuận này không áp dụng cho các cuộc tấn công của họ nhắm vào lực lượng Hezbollah.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu vào ngày 17.4, Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công, phá hủy và ban hành lệnh sơ tán ở miền nam Lebanon, nói rằng họ đang nhắm mục tiêu vào Hezbollah.
Về phần mình, Hezbollah hôm 19.5 tuyên bố các thành viên của họ đã "đụng độ... với một lực lượng của quân đội Israel khi chúng cố tiến về khu vực quảng trường thị trấn Haddatha", đồng thời cho biết thêm "các cuộc đụng độ vẫn đang tiếp diễn". Lực lượng này còn tuyên bố đã phá hủy một xe tăng của Israel.
Các UAV đánh chặn của Ukraine hiện bắn hạ khoảng 50% số UAV tấn công kiểu Shahed của Nga, tăng mạnh so với mức khoảng 10% trong mùa đông vừa qua, cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, ông Serhiy "Flash" Beskrestnov, cho biết trên chương trình truyền hình quốc gia ngày 3/6.
Để đối phó với các UAV đánh chặn này, Nga đang chuẩn bị mở rộng triển khai UAV Geran-4 sử dụng động cơ phản lực. Theo ông Beskrestnov, loại UAV này có thể bay với tốc độ từ 400-500km/h, nhanh gấp vài lần UAV đánh chặn của Ukraine.
Diễn biến này đang làm thay đổi bài toán hiệu quả chi phí trong chiến dịch tập kích tầm xa hằng đêm của Nga. Ông Beskrestnov ước tính rằng nếu tỷ lệ đánh chặn của Ukraine tăng lên mức 70-80%, việc tiếp tục sử dụng các UAV Shahed động cơ piston thông thường, vốn được thiết kế để sản xuất hàng loạt với chi phí thấp thay vì khả năng sống sót cao, sẽ không còn hợp lý đối với quân đội Nga.
Theo Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR), Nga lần đầu sử dụng Geran-4 trong chiến đấu tại Ukraine vào tháng 5. Trên cổng thông tin War&Sanctions, HUR mô tả mẫu UAV này là biện pháp đối phó trực tiếp với các UAV đánh chặn của Ukraine.
Geran-4 được trang bị động cơ phản lực, dài 3,5m, sải cánh 3m và có thể mang đầu đạn nổ mạnh hoặc đầu đạn nhiệt áp nặng 50kg, hoặc đầu đạn nhiệt áp mở rộng nặng 90kg. Tầm hoạt động tối đa khoảng 450km.
Việc Nga tung ra các mẫu UAV cải tiến này được xem là câu trả lời nhằm khiến UAV đánh chặn giá rẻ của Ukraine mất đi tác dụng. Thông thường UAV đánh chặn sẽ bắn hạ hiệu quả các dòng Shahed tốc độ thấp. Tuy nhiên, khi Nga tung UAV phản lực với tốc độ cao hơn hẳn, vũ khí đánh chặn của Ukraine sẽ trở nên "hụt hơi".
Trước sự thay đổi không ngừng của Nga, Ukraine cũng bắt đầu sử dụng UAV đánh chặn với tốc độ cao, ví dụ dòng STING của hãng Wild Hornets.
Các nhà sản xuất UAV trong nước cho biết những phiên bản UAV đánh chặn tốc độ cao hơn, được thiết kế chuyên để truy đuổi UAV phản lực, hiện đang được phát triển. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cũng cho biết Kiev đang mở rộng sản xuất các tên lửa đánh chặn giá rẻ trước mùa tập kích mùa thu.
Mặt khác, sản lượng UAV của Nga tiếp tục tăng mạnh. Bloomberg dẫn dữ liệu của Cơ quan Thống kê Liên bang Nga cho biết, sản lượng ngành hàng không Nga, bao gồm máy bay có người lái và UAV, trong tháng 4 đã tăng 117% so với cùng kỳ năm trước.
Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi cho biết Moscow đặt mục tiêu sản xuất 7,3 triệu UAV FPV và 7,8 triệu đầu đạn UAV trong năm 2026. Phần lớn sản lượng này, bao gồm cả dòng Geran, trong đó có phiên bản mang động cơ giúp UAV đạt tốc độ tới 500km/h.
Việc tỷ lệ đánh chặn của Ukraine có tiếp tục tăng hay không, và liệu các UAV tốc độ cao mới của Nga có thể làm chậm xu hướng đó hay không, sẽ quyết định cách Moscow cân bằng giữa tốc độ và số lượng UAV trong nửa cuối năm 2026.
