Cách làm cơm rang giòn rụm bằng nồi chiên không dầu

Trẻ em dùng mạng xã hội không còn là tranh luận xa xôi mà đã trở thành mối bận tâm toàn cầu. Ngày càng nhiều quốc gia nhìn thấy mặt tối của "thế giới số" đối với trẻ vị thành niên. Sau Úc, nhiều nước như Anh, Hy Lạp, Nhật Bản cũng đang xem xét siết độ tuổi sử dụng mạng xã hội.

Rõ ràng, mạng xã hội không giống với công nghệ học tập. Và trẻ em ở độ tuổi chưa hoàn thiện nhận thức rất dễ trở thành đối tượng bị dẫn dắt bởi những thuật toán gây nghiện.

Phụ huynh hay nói: "Thời đại này không cho con dùng công nghệ sao được?". Tất nhiên, không ai có thể kéo trẻ em ra khỏi kỷ nguyên số, song cần phân biệt giữa sử dụng công nghệ và bị công nghệ "chiếm hữu".

Mạng xã hội ngày nay không đơn thuần là nơi giao tiếp, kết nối mà là một cỗ máy khai thác sự chú ý. Những đoạn video ngắn liên tục, những nội dung giật gân, câu view, những chuẩn mực ngoại hình méo mó hay văn hóa công kích… đang bủa vây trẻ em mỗi ngày.

Một nghiên cứu tại Úc cho thấy 44% thanh thiếu niên từng trải qua trải nghiệm tiêu cực trên mạng; gần một nửa cảm thấy tự ti hơn về hình ảnh bản thân sau khi dùng mạng xã hội.

Các nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận việc trẻ dành quá nhiều thời gian trước màn hình liên quan đến lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ và giảm khả năng tập trung. Vì vậy, khi Úc cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, điều họ nhắm tới không phải là chống lại công nghệ mà là bảo vệ trẻ em trước một môi trường mà ngay cả người lớn đôi khi còn không đủ khả năng tự vệ.

Tuy nhiên, nếu chỉ cấm mà không tạo ra môi trường thay thế lành mạnh, lệnh cấm rất dễ thất bại. Thực tế, tại Úc, nhiều trẻ vẫn tìm cách "vượt rào" bằng tài khoản giả hoặc nhờ người lớn đăng ký hộ. Điều đó cho thấy nghiện mạng xã hội là một vấn đề tâm lý - xã hội toàn cầu.

Trẻ ở thành phố sinh ra, lớn lên trong những căn hộ chật hẹp, thiếu sân chơi, thiếu không gian công cộng, thiếu cả thời gian trò chuyện với cha mẹ. Sau giờ học thêm, thứ dễ tiếp cận nhất là điện thoại. Mạng xã hội bấy giờ trở thành nơi giải trí rẻ tiền, nhanh chóng và gây kích thích liên tục.

Nếu trẻ không dùng mạng xã hội thì sẽ làm gì? Đọc sách? Chơi thể thao? Học nhạc? Tham gia hoạt động cộng đồng? Đi dạo công viên?... Đó lẽ ra phải là câu hỏi của quy hoạch đô thị, của giáo dục và của đời sống gia đình. Đáng lo là người lớn nhiều khi cũng vừa ăn cơm vừa lướt điện thoại, không ít người giao luôn chiếc smartphone cho con như một "bảo mẫu điện tử". Bởi vậy, không chỉ cấm mà cần kiến tạo một hệ sinh thái bảo vệ trẻ em.

Nhà nước cần có khung pháp lý mạnh hơn về xác minh độ tuổi, kiểm soát nội dung độc hại, nâng cao trách nhiệm của các nền tảng công nghệ. Nhà trường phải dạy kỹ năng số, kỹ năng phản biện và sức khỏe tinh thần thay vì chỉ cấm đoán hình thức. Gia đình cần thiết lập "kỷ luật số" như giờ không điện thoại, không lướt mạng xã hội trong bữa cơm, tăng thời gian trò chuyện trực tiếp…

Không ai phủ nhận mạng xã hội có mặt tích cực. Người sử dụng có thể học ngoại ngữ, tiếp cận tri thức, kết nối bạn bè, phát triển kỹ năng sáng tạo… Nhưng vấn đề nằm ở chỗ trẻ dưới 16 tuổi chưa đủ khả năng phân biệt đâu là thông tin đúng sai, đâu là độc hại, đâu là sự thao túng cảm xúc từ thuật toán.

Trẻ em thì chưa đủ trưởng thành để lái xe, uống rượu hay chịu trách nhiệm pháp lý, do vậy cũng cần đặt giới hạn cho việc bước vào một "xa lộ tâm lý" đầy cạm bẫy của mạng xã hội. Nếu không, mạng xã hội sẽ tiếp tục nuôi lớn một thế hệ quen sống bằng lượt thích, phản ứng nhanh và sự cô đơn ngay giữa thế giới kết nối vô tận.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Những năm trước đây, ba tháng hè thật sự là quãng thời gian tự do đúng nghĩa của lũ trẻ quê. Không có lịch học thêm kín từ sáng tới tối, không điện thoại thông minh. Ăn cơm xong, bọn trẻ lại ùa ra khỏi nhà, í ới gọi nhau rồi rong ruổi khắp xóm làng.

Phía sau nhà tôi là bìa rừng cao su hun hút, trước mặt là những con đường đất đỏ mùa nắng bụi bay mù trời. Mùa hè bắt đầu bằng các cuộc rong chơi. Sáng đào dế, bắt ve, tìm tổ chim, trưa rủ nhau ra suối tắm đến tím môi mới chịu lên bờ.

Có hôm chạy chơi quá xa, đến lúc trời nhá nhem mới cuống quýt chạy về, vừa chạy vừa thấp thỏm nhìn xem ba mẹ có đang đứng đợi ngoài sân hay không.

Tuổi thơ ngày ấy nghịch ngợm mà vô tư. Trộm xoài, bẻ mía, hái mít non gần như là "chiến tích" chung của lũ trẻ trong xóm. Mỗi lần bị chủ vườn phát hiện, cả bọn chạy tán loạn. Đứa nào cũng lem luốc đất đỏ, chân tay đầy vết trầy xước, nhưng rồi hôm sau lại tiếp tục tụ tập.

Trẻ con hồi ấy lúc nào cũng quây quần bên nhau. Con gái mê nhảy dây, ô ăn quan, banh đũa rồi ríu rít hát đồng dao. Con trai chia phe đánh trận giả, lấy tàu lá chuối làm kiếm, cành cây làm súng rồi chạy khắp bờ ruộng la hét vang trời.

Chiều xuống là khoảng thời gian đẹp nhất. Cả đám cầm lon sữa chạy ra những bụi cây ven đường bắt đom đóm. Ánh sáng xanh lập lòe bay khắp hàng rào, bụi chuối, bờ cỏ tối om. Có hôm tụi nhỏ úp cái lon đầy đom đóm lại giữa sân rồi ngồi im nhìn những chấm sáng chớp tắt như bầu trời sao thu nhỏ.

Có đêm mất điện, cả nhà trải chiếu ngoài sân nằm hóng gió. Người lớn phe phẩy quạt nan kể chuyện, còn trẻ con nằm đếm sao trời, nghe tiếng ve ran lên từ hàng cây tối sẫm. Đêm trăng sáng, tụi tôi lại kéo nhau chơi trốn tìm, năm mười đến tận khuya. Đứa lớn dắt đứa nhỏ, đứa chạy nhanh kéo tay đứa chạy chậm.

Tình bạn tuổi thơ nhiều khi chỉ bắt đầu từ lần chia phe chơi đuổi bắt như thế.

Mùa hè ngày ấy còn gắn với những buổi chiều cả xóm tụ tập xem tivi chung. Gần 17 giờ, khi tiếng nhạc phim sắp vang lên, đám trẻ đang chơi ngoài đường bắt đầu lục tục kéo về những nhà có tivi. Đứa đứng ngoài sân xoay ăng ten, đứa trong nhà liên tục la lớn: "Nét chưa?", "Được rồi, đứng yên đó!".

Rồi tiếng nhạc mở đầu của bộ phim Tây Du Ký vang lên, cả căn nhà lập tức im lặng. Dù năm nào phim cũng chiếu lại, lũ trẻ vẫn xem say mê như lần đầu. Đứa cầm cây củi làm gậy Như Ý chạy khắp xóm, đứa bắt chước giọng cười của Trư Bát Giới khiến người lớn bật cười.

Đến giờ tôi vẫn nhớ cảm giác ngồi chen chúc trên nền nhà mát lạnh, mắt dán vào tivi đang chớp chớp hình.

Nhà nào có cái tivi màu gần như trở thành nơi tụ tập của cả xóm. Có hôm tivi đang xem bỗng mất hình, bác chủ nhà đứng dậy vỗ bốp bốp vài cái lên nóc máy, màn hình sáng trở lại, cả đám reo lên như vừa chứng kiến phép màu.

World Cup ngày ấy cũng náo nhiệt theo cách rất riêng. Mỗi mùa bóng đá về, cả xóm lại thức khuya xem cùng nhau. Người lớn ngồi uống trà bàn chuyện trận đấu rôm rả, còn lũ trẻ thức ké rồi ngủ gục lúc nào không biết. Mấy chị trong xóm mê đội Ý vì cầu thủ đẹp trai như tài tử điện ảnh, còn nhiều người thích Argentina chỉ vì mái tóc vàng lãng tử của các danh thủ ngày ấy.

Còn âm nhạc cũng rất đặc biệt. Đi đâu cũng nghe nhạc Modern Talking phát ra từ máy cát sét cũ rè rè, các bài "Cheri Cheri Lady", "Brother Louie". Lũ trẻ chẳng hiểu tiếng Anh là gì nhưng đứa nào cũng thuộc giai điệu.

Nhiều năm trôi qua, những đứa trẻ ngày ấy giờ đã lớn. Có người rời quê lên thành phố, có người đi làm xa, có người đã trở thành cha mẹ. Những con đường đất đỏ năm xưa dần được bê tông hóa, còn cái tivi ăng ten cũng lùi vào ký ức.

Trẻ con hôm nay có nhiều thứ hơn thế hệ trước. Một cái điện thoại có thể mở ra cả thế giới với YouTube, game online và vô số hình thức giải trí hiện đại. Nhưng cũng vì thế mà nhiều đứa trẻ lớn lên cùng màn hình nhiều hơn cùng sân chơi hay bạn bè ngoài xóm.

Ngày trước, trẻ con không cần nhắn tin để hẹn nhau. Chỉ cần tiếng gọi í ới ngoài đường là cả xóm tụ tập đông đủ. Từ xem chung bộ phim, nghe chung bài nhạc cho tới thức cùng nhau xem World Cup, mọi niềm vui đều được chia sẻ rất tự nhiên.

Mỗi khi tiếng ve lại râm ran trong nắng tháng hạ, tôi vẫn có cảm giác như đâu đó ngoài sân cũ, một đám trẻ đang chạy chân trần trên con đường đất đỏ, gọi nhau đi bắt đom đóm trước khi trời kịp tối.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Đầu bếp Vũ Nhất Thông, sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class, cho biết trong ẩm thực, món ăn càng ít nguyên liệu càng khó giấu lỗi. Với món chè đậu đen, để thành công, người nội trợ cần nắm vững bản chất khoa học qua bốn bước.

Nguyên lý ngâm đậu

Hạt đậu đen có lớp vỏ chứa sắc tố anthocyanin tạo màu đen tím đặc trưng, đồng thời cản trở nước thấm vào bên trong. Phần ruột chứa tinh bột và protein được bao bọc bởi thành tế bào kiên cố. Nước chỉ có thể xâm nhập qua một "cửa ngõ" nhỏ gọi là rốn hạt (hilum).

Quá trình ngâm là bước bắt buộc để nước thẩm thấu từ từ qua rốn hạt, làm mềm thành tế bào và cung cấp độ ẩm cho ruột đậu. Việc đun nấu ngay mà bỏ qua bước này sẽ khiến đậu khó chín và tốn nhiều nhiệt lượng.

Thời gian ngâm lý tưởng là 4-6 tiếng ở nhiệt độ phòng. Nếu thời tiết nóng trên 30 độ C, nên ngâm đậu trong tủ lạnh để tránh vi sinh vật phát triển làm hỏng nguyên liệu.

Kiểm soát nhiệt độ nấu

Khi nước đạt 60-80 độ C, tinh bột trong hạt đậu bắt đầu hiện tượng hồ hóa (gelatinization), chuyển từ trạng thái cứng sang mềm dẻo. Đồng thời, nhiệt độ làm phân hủy pectin trong thành tế bào, giúp đậu từ từ mềm bở.

Theo chuyên gia, lỗi phổ biến nhất là đun lửa lớn để rút ngắn thời gian. Việc này làm nước sôi bùng, xé rách vỏ đậu trước khi ruột kịp chín mềm. Tinh bột tràn ra ngoài khiến nước chè vẩn đục, trong khi hạt đậu rơi vào trạng thái "ngoài nát, trong sượng".

Cách làm đúng là hạ lửa nhỏ liu riu ngay sau khi nước sôi. Việc duy trì mức nhiệt 85-95 độ C giúp tinh bột hồ hóa từ từ mà không tạo lực sóng xáo trộn làm vỡ hạt. Tùy giống đậu, thời gian nấu dao động 45-60 phút. Thành phẩm đạt chuẩn là hạt đậu mềm bở khi cắn, nguyên dáng, nước trong và ánh tím tự nhiên.

Thời điểm nêm đường

Đây là công đoạn khiến nhiều nồi chè thất bại dù đậu đã được ngâm và nấu kỹ. Dưới góc độ khoa học, việc hòa đường vào nước sẽ tạo ra môi trường ưu trương (hypertonic). Theo nguyên lý áp suất thẩm thấu, nước bên trong tế bào đậu sẽ bị hút ngược ra ngoài. Hậu quả là thành tế bào co lại, khiến hạt đậu cứng vĩnh viễn dù tiếp tục đun nấu.

Đầu bếp Vũ Nhất Thông nhấn mạnh quy tắc sống còn là chỉ nêm đường khi đậu đã chín mềm bở hoàn toàn. Lúc này, đường sẽ thẩm thấu nhẹ nhàng, tạo vị ngọt thấm đều từng hạt.

Chuyên gia gợi ý thêm 1-2 gram muối cho mỗi lít nước sẽ có tác dụng ức chế vị đắng và khuếch đại vị ngọt, giúp bát chè có vị ngọt sâu và đậm đà hơn.

Nhiệt độ thưởng thức

Trải nghiệm cảm quan của chè nóng và lạnh hoàn toàn khác biệt. Ở nhiệt độ cao (35-50 độ C), các phân tử mùi bay hơi mạnh và gai vị giác hoạt động tối ưu, giúp người ăn cảm nhận vị ngọt cùng hương thơm rõ ràng nhất.

Khi chè nguội dưới 15 độ C, khả năng cảm nhận vị ngọt giảm đáng kể. Do đó, nếu nấu chè để dùng lạnh với đá, cần nêm lượng đường nhiều hơn 15-20% so với ăn nóng. Trong trường hợp kết hợp nước cốt dừa, chất béo sẽ tạo cảm giác mềm mại trên lưỡi. Tuy nhiên, chỉ nên thêm cốt dừa vào bước cuối và đun vừa đủ nóng, tránh đun sôi lâu gây tách dầu, vón cục.

Theo đầu bếp Vũ Nhất Thông, sự giản đơn trong ẩm thực đòi hỏi sự kiên nhẫn và thấu hiểu nguyên liệu. Người nấu chỉ cần hiểu rõ đặc tính của hạt đậu, nước, đường và nhiệt độ để xử lý đúng lúc.

"Đỉnh cao của nấu ăn không phải thêm cho nhiều, mà là bỏ đi cho đến khi không thể bỏ thêm gì nữa nhưng món ăn vẫn tuyệt vời", chuyên gia đúc kết.

Tin Gốc: Vnexpress