Bốn kỳ điều chỉnh liên tiếp trong tháng 6/2026 đã đưa giá xăng dầu giảm về dưới 20.000 đồng một lít. Đây là một tín hiệu tích cực đối với nền kinh tế. Nhiên liệu rẻ hơn đồng nghĩa với chi phí vận tải giảm, chi phí logistics giảm và cuối cùng giá hàng hóa cũng sẽ giảm theo. Nhưng khi bước vào quán, gọi một tô phở hay thuê một chuyến xe chở hàng, phần lớn người tiêu dùng gần như không cảm nhận được sự thay đổi. Giá nhiều mặt hàng vẫn giữ nguyên, thậm chí một số dịch vụ còn tiếp tục tăng.
Vì sao chi phí đầu vào đã giảm nhưng mặt bằng giá vẫn gần như “bất động”? Nghịch lý đó không phải lần đầu xuất hiện. Mỗi khi giá xăng dầu tăng, thị trường phản ứng rất nhanh. Chỉ sau vài ngày, doanh nghiệp vận tải điều chỉnh giá cước, quán ăn tăng giá, vật liệu xây dựng nhích lên và hàng loạt chi phí khác cũng tăng theo. Ngược lại, khi giá xăng dầu giảm, quá trình giảm giá lại diễn ra rất chậm, thậm chí gần như không nhìn thấy.
Nhiều người cho rằng doanh nghiệp chỉ “thích tăng mà không thích giảm”. Cách nhìn này phản ánh cảm nhận của thị trường, nhưng chưa lý giải được bản chất của vấn đề. Trong kinh tế học, hiện tượng này được gọi là “độ cứng của giá” (price rigidity), tức giá bán có xu hướng phản ứng nhanh với những cú sốc làm tăng chi phí, nhưng phản ứng chậm hơn nhiều khi chi phí giảm.
Thực tế của Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 cho thấy điều đó khá rõ. Dù giá nhiên liệu nhiều lần được điều chỉnh giảm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 5 tháng đầu năm vẫn tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy mặt bằng giá của nền kinh tế không chỉ phụ thuộc vào giá xăng dầu mà còn chịu tác động đồng thời của nhiều loại chi phí khác.
Điều đầu tiên, cần nhìn nhận là doanh nghiệp không định giá sản phẩm chỉ dựa vào giá xăng dầu. Đối với một doanh nghiệp vận tải, nhiên liệu có thể chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí. Nhưng với một quán ăn, một siêu thị hay một nhà máy sản xuất, xăng dầu chỉ là một mắt xích. Tiền lương, tiền thuê mặt bằng, lãi vay, chi phí điện nước, bảo hiểm, khấu hao máy móc và chi phí quản lý mới là những khoản chi kéo dài và khó giảm hơn nhiều. Nói cách khác, nếu giá xăng dầu giảm 5%, tổng chi phí của doanh nghiệp có thể chỉ giảm 1-2%. Mức giảm đó thường chưa đủ để họ thay đổi bảng giá.
>> Quán phở tăng 10 K theo giá xăng, giờ nhất quyết không giảm
Yếu tố thứ hai, nằm ở kỳ vọng. Doanh nghiệp không nhìn thị trường theo từng tuần mà trong dài hạn. Nếu chi phí nhiên liệu giảm hôm nay nhưng có khả năng tăng trở lại trong tháng tới, việc vội vàng giảm giá bán sẽ khiến họ phải điều chỉnh thêm một lần nữa. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp lựa chọn quan sát thay vì phản ứng ngay với từng đợt biến động ngắn hạn. Đây cũng là lý do các nhà kinh tế thường nói rằng doanh nghiệp định giá dựa trên kỳ vọng về chi phí trong tương lai, chứ không chỉ dựa trên chi phí của ngày hôm nay.
Tuy nhiên, chi phí chưa phải là lời giải thích duy nhất. Điều quyết định một doanh nghiệp có giảm giá hay không còn là mức độ cạnh tranh của thị trường. Nếu trên cùng một tuyến đường có nhiều doanh nghiệp vận tải cạnh tranh, đơn vị giảm giá trước sẽ có cơ hội thu hút khách hàng. Nhưng nếu thị trường ít đối thủ hoặc khách hàng không có nhiều lựa chọn thay thế, doanh nghiệp sẽ không chịu áp lực phải điều chỉnh giá ngay cả khi chi phí đã giảm. Nói cách khác, chi phí tạo ra khả năng giảm giá, còn cạnh tranh mới tạo ra động lực giảm giá. Đó cũng là lý do vì sao trong cùng một thời điểm, có ngành giảm giá rất nhanh nhưng có ngành gần như không thay đổi.
Một yếu tố khác, ít được nhắc tới là tâm lý của chính người tiêu dùng. Khi thị trường đã chấp nhận một mức giá mới, doanh nghiệp hiểu rằng mức giá đó đã trở thành “điểm cân bằng”. Nếu sức mua không suy giảm đáng kể, doanh nghiệp sẽ có rất ít lý do để tự cắt giảm lợi nhuận. Chính hành vi chấp nhận giá của người mua vô tình cũng góp phần làm cho mặt bằng giá trở nên “cứng” hơn.
Hiểu được bản chất “độ cứng của giá” sẽ giúp nhìn nhận đầy đủ hơn về kinh tế vĩ mô. Bên cạnh giảm giá xăng dầu, người kinh doanh cũng cần một môi trường cạnh tranh hiệu quả hơn, chi phí sản xuất thấp hơn và cơ chế về chi phí minh bạch hơn. Khi đó, lợi ích từ việc chi phí đầu vào giảm mới thực sự được chuyển hóa thành mức giá thấp hơn trên từng sản phẩm và dịch vụ mà người tiêu dùng sử dụng mỗi ngày. Giá cả không có trí nhớ, nhưng doanh nghiệp và thị trường thì có.
Đọc các bài viết: "Sống trong nhà 10 tỷ nhưng không có nổi 100 triệu đồng" hay "Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà", tôi cho rằng, thật ra trong cuộc sống mỗi người sẽ có một quan điểm, một hoàn cảnh riêng và điều kiện tài chính khác nhau. Có người ưu tiên tiền để tiền đầu tư kinh doanh; có người lại tập trung cho con cái học hành; cũng có người thích tận hưởng cuộc sống, đi du lịch, ăn uống, làm đẹp; người khác đã có nhà ba mẹ để lại nên không cần áp lực phải mua thêm.
Phần lớn những người luôn khao khát sở hữu một căn nhà ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TP HCM đều là những người từng trải qua nhiều năm sống trong những căn phòng trọ chật hẹp, từ thời sinh viên đến lúc đi làm. Sau nhiều năm bươn chải, chuyển hết phòng trọ này đến phòng trọ khác, ai rồi cũng sẽ có lúc mong muốn một nơi thật sự thuộc về mình. Khi lập gia đình, có con nhỏ, ước mơ ấy lại càng lớn hơn.
Nhưng mua nhà ở thành phố lớn chưa bao giờ là điều dễ dàng. Nhà càng rộng, càng gần trung tâm thì áp lực tài chính càng lớn. Vì vậy, nếu muốn có căn nhà đầu tiên, tôi cho rằng cần có vài điều người trẻ cần ghi nhớ:
Thứ nhất, liệu cơm gắp mắm. Nhiều người thường mơ những thứ quá xa khả năng rồi đặt cược tương lai bằng may rủi. Đó là một sai lầm khi mua nhà. Thay vào đó, hãy đặt mục tiêu căn nhà trị giá tối đa khoảng 60 tháng thu nhập hiện tại của bản thân. Nếu đã có gia đình thì nên tính theo thu nhập của người có mức lương cao hơn thay vì tổng thu nhập của hai vợ chồng, vì cuộc sống gia đình còn rất nhiều khoản khác phải lo.
Ví dụ thu nhập 30 triệu một tháng thì tôi chỉ hướng tới căn nhà khoảng 1,8 tỷ đồng. Nếu số tiền đó chưa mua được nhà ở trung tâm thì tôi chấp nhận ra vùng ven, hoặc cố gắng nâng thu nhập lên 50-70 triệu để đáp ứng điều kiện mua nhà 3-4 tỷ. Và quan trọng nhất, khi xuống tiền, mỗi người nên có sẵn tiền tích lũy ít nhất 30-50% giá trị căn nhà.
>> Cú 'tất tay' vay nợ giúp tôi nay có căn nhà Sài Gòn 5 tỷ đồng
Thứ hai, chọn thật kỹ. Mua nhà là chuyện rất lớn, nên không thể quyết định chỉ vì sau vài lời giới thiệu của môi giới. Ngay cả khi đó là bà con quen biết hay bạn bè, đôi khi họ đều có quyền lợi phía sau một giao dịch. Lời khuyên của tôi là nên tham khảo thật nhiều nguồn khác nhau, hỏi ý kiến của những người có kinh nghiệm và không liên quan lợi ích.
Một kinh nghiệm của tôi là đi xem nhà vào lúc trời mưa lớn, nắng gắt, buổi tối muộn hay lúc triều cường để thấy hết vấn đề thực tế của căn nhà. Trước khi đặt cọc, bạn cũng cần nhớ kiểm tra kỹ quy hoạch, tranh chấp, lộ giới và pháp lý.
Thứ ba, tự trả lời câu hỏi: "Nếu sống ở đây 10 năm, bạn có thấy ổn không? Vợ, chồng và con cái có thoải mái không? Thời gian đi làm có dưới 45 phút không? Sau này nếu cần bán lại có dễ không? Ngân hàng có hỗ trợ vay tốt không? Nếu có quá nhiều câu trả lời là "không", thì bạn nên cân nhắc lại. Còn nếu bạn cảm thấy mọi thứ đều phù hợp, hãy mạnh dạn lên kế hoạch cho căn nhà đầu tiên của mình.
Một gia đình nhỏ có một mái nhà riêng luôn là cảm giác rất đặc biệt. Và đôi khi, chính căn nhà ấy sẽ trở thành nền tảng vững chắc để bạn tiếp tục theo đuổi những mục tiêu lớn hơn trong cuộc sống.
Tôi không biết từ bao giờ, chúng ta có lệ là người đi xa, đi chơi từ đâu về là phải có quà. Nếu như đi núi mua mật ong, thịt gác bếp... để lâu được thì không nói làm gì.
Như gia đình tôi mới đây, sau khi tắm biển và ăn uống thỏa thích, vợ tôi đi dạo một vòng mua về một thùng hải sản tươi ướp đá lạnh gần 5 triệu đồng. Đi xe khách nên khệ nệ khiêng, bất tiện. Mà đi ôtô tự lái thì có khi chật chội vì còn phải để valy và đồ đạc khác.
Về đến nhà chưa kịp soạn quần áo cũ ra giặt thì phải chia phần vì sợ để lâu mất tươi. Khi đem qua cho bà chị, bà chị hỏi bao nhiêu tiền một kg thì than trời vì cái đại lý hải sản kế bên nhà chị bán rẻ hơn 50 nghìn một kg. Vợ tôi chậc lưỡi, thôi kệ. Quan trọng hơn là hải sản mua về ướp đá ăn không ngon như ở biển. Cảm quan chung của vợ chồng tôi là vậy.
Không bàn đến chuyện mua hớ vài chục nghìn một kg hay mất công xách nặng. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là áp lực vô hình: Đi đâu về cũng phải có cái gì đó ra trò để biếu.
Nếu không sẽ ngại với người thân, ngại với bạn bè, thậm chí ngại với chính mình sợ rằng chuyến đi sẽ bị đánh giá là đi mà không biết mang cái gì về.
Thói quen đi đâu cũng phải có quà đem về còn vô tình biến du lịch, vốn là để nghỉ ngơi, trải nghiệm thành một chuỗi nhiệm vụ. Đi chơi nhưng trong đầu luôn có một checklist: Mua gì cho nhà nội, mua gì cho nhà ngoại, mua gì cho đồng nghiệp. Kết quả là thay vì tận hưởng trọn vẹn, ta dành thời gian để lo nghĩ vì những điều đó.
Sau lần đó, tôi tự đặt ra một nguyên tắc khi đi xa: Chỉ mua khi thật sự muốn mua, và món quà phải có ý nghĩa với cả người cho lẫn người nhận. Nếu không, tôi chọn không mua gì cả.
Một người bạn làm luật sư vừa gửi cho tôi bản tin về việc chính phủ Argentina đã phối hợp với FIFA và chủ nhà Mỹ để thiết lập nên một lệnh cấm đặc biệt với 13.000 CĐV quốc gia này - những ông bố thiếu trách nhiệm với con cái.
Làm luật sư, anh chứng kiến và biết nhiều vụ việc tương tự đang diễn ra tại VN. Những người mẹ đơn thân một mình nuôi con vì chông cũ không chu cấp con cái hoặc chỉ gửi tiền nhỏ giọt mặc dù tòa đã quy định rất rõ sau bản án ly hôn.
'Họ từng kêu lên tòa nhiều lần, hoặc nhờ họ hàng hai bên can thiệp, nhưng đều vô ích - luật sư nói - Tôi đã vài lần phải dùng tư cách cá nhân gọi điện vừa nói lý lẽ vừa 'đe dọa' , mấy ông chồng mới chu cấp trở lại nhưng cũng có người chỉ được vài lần".
Nhưng nhiều bà mẹ yếu đuối khác không biết phải làm cách nào, đành buông xuôi.
Argentina cấm 13.000 người nợ cấp dưỡng con cái vào sân World Cup 2026
Chính quyền thành phố Buenos Aires đã chuyển cho giới chức Mỹ cơ sở dữ liệu gồm 13.000 phụ huynh đang chậm hoặc chưa thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con. Những người này sẽ không được phép vào các sân vận động tại World Cup 2026.
Theo báo La Nacion, biện pháp này nhắm tới các công dân Argentina không thực hiện các khoản cấp dưỡng theo phán quyết của tòa án, sau khi danh sách được chia sẻ với nhà chức trách Mỹ.
Thị trưởng Buenos Aires Jorge Macri cho biết thành phố phối hợp với chính phủ liên bang đưa dữ liệu trên vào chương trình Tribuna Segura nhằm siết chặt công tác kiểm tra trên toàn Argentina, bao gồm cả trong thời gian diễn ra World Cup. Ông nhấn mạnh những người không hoàn thành trách nhiệm với con cái sẽ phải chịu hậu quả, trong đó có việc bị từ chối quyền vào sân.
Tuy nhiên, 13.000 người có tên trong danh sách vẫn có cơ hội khắc phục tình trạng vi phạm để được phép vào sân theo dõi trận ra quân của Argentina ở bảng J gặp Algeria, diễn ra ngày 17/6.
Theo bạn, vấn nạn trên cần được giải quyết như thế nào?
