Khi tôi vào đời, bố mẹ hầu như không có gì để cho. Vì thế, trong suy nghĩ của tôi từ nhỏ chưa bao giờ tồn tại những khái niệm như tài sản thừa kế. Nhưng tôi không trách bố mẹ. Tôi hiểu, hoàn cảnh của mỗi gia đình đều khác nhau. Nếu muốn có cuộc sống tốt hơn, tôi phải tự làm lấy.
Càng lớn, tôi càng nhận ra xuất phát điểm của mỗi người không giống nhau. Có người khi đi làm đã được gia đình hỗ trợ một căn nhà, một mảnh đất hay một khoản vốn. Có người khi kết hôn cũng nhận được sự góp sức đáng kể từ bố mẹ hai bên. Những điều đó không có gì sai, bởi đó là thành quả của cả một thế hệ dành cho con cháu.
Còn tôi thì không có lợi thế ấy. Tôi luôn nghĩ mình chậm hơn người khác ít nhất 10 năm. Không phải vì bản thân kém hơn, mà vì tôi phải tự tạo dựng những điều mà nhiều người đã có sẵn ngay từ đầu. Chính suy nghĩ đó khiến tôi gần như không cho phép mình lười biếng. Vừa học xong, tôi lao vào làm việc với tất cả sức lực. Mục tiêu của tôi khi ấy không phải là kiếm thật nhiều tiền hay sống hơn người khác, mà chỉ là từng bước tạo dựng những nền tảng cơ bản nhất cho cuộc sống của mình.
Con đường đó không hề dễ dàng. Khi tôi quyết định làm những điều mình tin là đúng, nhiều người trong gia đình không hiểu. Có người khuyên can, có người phản đối, thậm chí tìm cách ngăn cản vì cho rằng tôi đang quá liều lĩnh. Nhưng tôi vẫn quyết định tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Tôi chấp nhận vay ngân hàng và cũng chấp nhận mất cả chục năm miệt mài trả nợ.
>> ‘Tài sản thừa kế sớm giúp tôi tự do lựa chọn cách sống’
Khoảng thời gian ấy dạy tôi nhiều hơn bất kỳ trường lớp nào. Nó buộc tôi phải biết tính toán, biết kỷ luật với đồng tiền và hiểu rằng phía sau mỗi quyết định đều là trách nhiệm mà không ai có thể gánh thay. Đến hôm nay, những gì tôi có vẫn rất nhỏ bé nếu so với nhiều người khác. Nhưng đó đều là thành quả từ công sức của chính mình.
Khi không có điểm tựa, nhiều người buộc phải mạnh mẽ hơn hoàn cảnh của mình. Không phải vì họ muốn như vậy, mà vì nếu không tự quyết, sẽ chẳng có ai quyết thay cuộc đời họ. Đôi khi tôi cũng tự hỏi, nếu ngày trước mình được bố mẹ cho một căn nhà hay một khoản vốn, liệu mình có phải vất vả đến thế không? Có lẽ là không. Nhưng tôi cũng tin rằng chính việc không có gì để dựa vào đã khiến tôi học được cách đứng vững bằng đôi chân của mình.
Xuất phát điểm có thể quyết định bạn bắt đầu ở đâu, nhưng không quyết định bạn sẽ dừng lại khi nào? Có người được thừa hưởng nền tảng từ gia đình, có người phải mất nhiều năm mới tự xây được nền móng đầu tiên. Mỗi con đường đều có những thuận lợi và khó khăn riêng.
Với tôi, điều quan trọng nhất không phải là mỗi bước đi đều do chính mình tạo nên. Có thể tôi mất nhiều thời gian hơn để đến đích, nhưng khi nhìn lại, tôi biết những gì mình đang có không phải là may mắn, mà là kết quả của một hành trình tự lập mà tôi chưa từng hối hận.
Chiều hôm ấy, người yêu tôi gặp tôi với vẻ háo hức hiếm thấy. Vừa ngồi xuống, cô cẩn thận mở một chiếc hộp nhỏ, bên trong là một cây bút đen bóng. Cô đưa tôi xem, ánh mắt lấp lánh: "Em vừa được tặng đấy".
Tôi nhìn vài giây, rồi buột miệng, gần như theo phản xạ: "Anh tưởng gì... mấy loại này anh cũng được tặng vài cái rồi. Nhưng nói thật, chả cái nào dùng được. Viết không ra mực. Toàn bỏ xó, phí của, phí tiền".
Không khí chùng xuống gần như ngay lập tức. Cô khép hộp lại, động tác nhẹ nhưng dứt khoát. "Đây không phải bút để viết, đây là bút kỷ niệm". Tôi cười nhạt: "Đã là bút thì phải viết được chứ? Không viết được thì tặng làm gì?".
Cô nhìn thẳng vào tôi, không còn chút vui nào: "Anh lúc nào cũng thực dụng như thế à? Không phải cái gì cũng đo bằng việc dùng được hay không. Đây là sự trân trọng".
Tôi cũng bắt đầu khó chịu: "Anh không phủ nhận ý nghĩa. Nhưng tối thiểu nó phải làm đúng chức năng của nó chứ. Một cây bút viết được thì đâu có làm mất đi ý nghĩa?".
Cô lắc đầu, thở dài: "Vấn đề là anh không hiểu cảm xúc của em". Còn tôi thì nghĩ: vấn đề là cô đang bỏ qua một điều rất rõ ràng về công dụng của cây bút.
Cuộc nói chuyện dừng lại ở đó. Không ai thuyết phục được ai. Và rồi, từ một cây bút, chúng tôi giận nhau. Nhìn lại, tôi nhận ra câu chuyện này không chỉ là chuyện riêng của hai người. Nó giống như một lát cắt nhỏ của cách chúng ta nhìn nhận giá trị trong đời sống. Một bên sẽ nói như tôi: Đã là bút thì phải viết được. Không viết được thì dù mang danh nghĩa gì, cũng là một món đồ không trọn vẹn chức năng.
Nhưng một bên khác sẽ nói như cô ấy rằng giá trị của món quà không nằm ở công năng, mà nằm ở hoàn cảnh và ý nghĩa khi nó được trao. Đó là kỷ niệm, là sự trân trọng, không thể đo bằng chuyện "viết được hay không".
Chính sự khác biệt ấy lại dễ đẩy mọi chuyện đi xa hơn mức cần thiết. Bởi lẽ, trong một xã hội mà những giá trị biểu tượng ngày càng được đề cao, người ta có xu hướng chấp nhận rằng có những thứ "không cần dùng".
Trong khi đó, với nhiều người, đặc biệt là những trải nghiệm rất đời thường, một món đồ trước hết vẫn phải làm tốt chức năng của nó. Vậy thì câu hỏi đặt ra là: Một món quà mang tính nghi lễ có cần đảm bảo công năng cơ bản không? Hay chỉ cần "đúng ý nghĩa" là đủ? Và nếu người nhận thấy nó không dùng được, thì đó là lỗi của món quà hay chỉ là sự lệch nhau trong cách nhìn?
Vợ chồng tôi đều quê gốc Nghệ An, nhưng tính đến nay chúng tôi đã sống và làm việc ở TP HCM gần năm chục năm. Cuộc sống hiện tại của hai vợ chồng có thể coi là tương đối viên mãn với mức lương hưu tổng cộng hơn 30 triệu đồng mỗi tháng.
Chúng tôi may mắn về đường con cái (có đủ cả nếp lẫn tẻ), các con đều đã trưởng thành, có công việc ổn định và đã lập gia đình, tặng cho vợ chồng tôi hai cậu cháu trai nội, ngoại ngoan ngoãn. Nói chung, cuộc sống hiện tại ổn.
Gần đây, câu chuyện đất đai ở quê nhà lại khiến chúng tôi phải suy nghĩ nhiều. Sau khi bố mẹ vợ qua đời, vợ tôi được thừa kế mảnh đất thổ cư rộng khoảng 300 m2 tại Nghệ An. Đây là mảnh đất có vị trí rất đẹp (mặt tiền đường lớn), đã có sổ đỏ chính chủ và nằm ngay sát khu vực tỉnh chuẩn bị xây dựng Trung tâm hành chính mới của tỉnh Nghệ An.
Về phía gia đình tôi, cha mẹ cũng mất từ lâu, tôi cũng được chia lại 100 m2 đất thổ cư, nhưng vị trí kém hơn vì trong hẻm và là đất ao hồ mới được san lấp. Thấy vợ chồng tôi có sẵn đất đai giá trị ở quê, người thân, họ hàng ngoài quê cứ khuyên bảo chúng tôi nên rời Sài Gòn để trở về gốc quán sinh sống.
Mọi người đều giữ quan điểm không nên bán đất đai tổ tiên, bán đi là mất gốc, già rồi thì nên về lại quê cha đất tổ để "lá rụng về cội". Đứng trước những lời bàn ra tán vào ấy, cả tôi và vợ thực lòng đều băn khoăn.
Tuy nhiên, nếu xét về thực tế, chúng tôi lại không muốn thay đổi cuộc sống hiện tại vì ba lý do lớn:
Thứ nhất là tình cảm gia đình. Vợ chồng tôi không muốn sống xa các con và hai đứa cháu nội, ngoại. Quây quần bên con cháu lúc tuổi già là niềm vui lớn nhất hiện tại mà không tiền bạc nào mua được. Nếu về quê, chúng tôi sẽ phải xa cách con cháu hàng nghìn cây số.
Thứ hai là nhu cầu tài chính. Mức lương hưu hơn 30 triệu là quá đủ để hai ông bà già chi tiêu thoải mái tại Sài Gòn. Chúng tôi không có áp lực tiền bạc nên việc bán đất lúc này là không cần thiết, cứ để đó như một tài sản tích lũy cho con cháu sau này, chứ không phải vì ham bán đất mà không muốn về.
Thứ ba là vấn đề y tế và tiện ích. Ở tuổi xế chiều, sức khỏe là quan trọng nhất. Sài Gòn có hệ thống bệnh viện lớn, dịch vụ y tế và mọi tiện ích đều thuận lợi, rất phù hợp cho việc thăm khám, chữa bệnh của người già. Nếu về quê, mỗi lần đau ốm lớn nhỏ sẽ rất vất vả cho cả chúng tôi lẫn các con trong việc đi lại chăm sóc.
Cuộc sống của chúng tôi ở TP HCM đang rất ổn định và thuận tiện. Nhưng mỗi lần nghe người ta nói hoài về chuyện bổn phận với quê hương, về việc giữ đất ông cha, lòng chúng tôi lại có chút gợn sóng và mệt mỏi.
Liệu lựa chọn ở lại Sài Gòn để gần con cháu, tận hưởng dịch vụ y tế tốt lúc tuổi già của chúng tôi có ích kỷ quá không? Mong độc giả cho chúng tôi xin lời khuyên để tâm trạng được thoải mái hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn.
Tôi năm nay 55 tuổi, đã thất nghiệp gần 5 năm nay, nhưng cuộc sống hiện tại ở Hà Nội vẫn khá thoải mái. Mỗi tháng, hai căn hộ cho thuê mang về cho tôi khoảng gần 35 triệu đồng, đủ để chi tiêu, chăm sóc sức khỏe và sống ung dung mà không phải phụ thuộc con cái hay lo lắng chuyện cơm áo gạo tiền mỗi sáng.
Nhiều người nghe vậy thường nghĩ tôi may mắn. Nhưng thật ra, đó là kết quả của một quyết định mà tôi đã kiên trì theo đuổi suốt gần 30 năm qua: có tiền là ưu tiên mua nhà sớm. Tôi xuất thân bình thường, đi làm công ăn lương như bao người khác. Hồi ngoài 30 tuổi, thu nhập của tôi cũng tương đối, nhưng chẳng có ai hỗ trợ tài chính. Tôi luôn nghĩ rằng tiền tiết kiệm nếu chỉ nằm trong ngân hàng thì rất khó tạo ra bước ngoặt tài sản. Vì thế, thay vì tiêu dùng nhiều, tôi dồn tiền, vay thêm để mua căn nhà đầu tiên.
Lúc đó, nhiều người can ngăn. Họ bảo tôi liều, vay nợ áp lực, sống kham khổ. Quả thật, những năm đầu rất mệt. Tôi gần như không dám tiêu gì ngoài nhu cầu thiết yếu. Nhưng đổi lại, mỗi tháng trả góp giống như đang ép bản thân tích lũy tài sản. Vài năm sau, bất động sản tăng giá. Tôi bán căn đầu tiên, cộng thêm tiền tích lũy để mua căn khác tốt hơn. Cứ như vậy, tôi tiếp tục mua thêm hai căn hộ nhỏ để cho thuê. Đến tuổi 50, tôi có ba bất động sản: một căn để ở, hai căn tạo dòng tiền.
Rồi biến cố đến, công ty cắt giảm nhân sự, tôi mất việc đúng lúc tuổi không còn trẻ. Ở tuổi này rất khó xin việc mới với mức lương phù hợp. Nhưng may mắn là tôi không rơi vào cảnh mất thu nhập hoàn toàn. Tiền cho thuê nhà đều đặn mỗi tháng giúp tôi sống ổn định suốt 5 năm qua.
>> 'Thuê nhà 12 triệu lời hơn mua chung cư 7 tỷ'
Trong khi đó, nhìn sang một người bạn thân cùng tuổi, tôi thấy một hình ảnh rất khác. Bạn tôi cũng chăm chỉ, đi làm bền bỉ mấy chục năm, nhưng có bao nhiêu tiền tích lũy đều gửi ngân hàng lấy lãi. Hồi trước, mức lãi suất cao nên bạn khá yên tâm. Nhưng vài năm gần đây, lãi suất giảm mạnh, trong khi đồng tiền mất giá, giá nhà lại tăng gấp đôi, gấp ba. Khoản tiết kiệm năm xưa từng đủ mua một căn hộ, giờ chỉ may ra trả được phần tiền đặt cọc.
Ở tuổi 55, bạn tôi vẫn ngày ngày đi làm hơn 10 tiếng ở cơ quan, không dám nghỉ vì sợ mất thu nhập. Trong khi đó, tôi có thể chủ động thời gian, tập thể dục, chăm sóc sức khỏe, thỉnh thoảng đi du lịch ngắn ngày. Thế mới thấy, sự khác biệt không nằm ở việc ai kiếm được nhiều tiền hơn, mà là cách mỗi người sử dụng đồng tiền khi còn trẻ.
Tôi luôn khuyên những người còn trẻ rằng hãy tranh thủ thời gian khi còn khả năng vay và trả nợ, để cố gắng sở hữu nhà càng sớm càng tốt. Nhà không chỉ là chỗ ở, mà còn là tài sản tích lũy dài hạn và một dạng "lương hưu" cho tương lai. Tuổi trẻ, người ta thường nghĩ còn nhiều thời gian. Nhưng thực tế, sức khỏe và khả năng kiếm tiền đều có giới hạn. Đến lúc không còn đủ sức làm việc nữa, muốn mua nhà cũng khó, mà ngân hàng cũng chẳng còn mặn mà cho vay.
