Người thợ may này là chỗ quen biết của gia đình tôi. Hơn hai mươi năm trước, thay vì vào đại học hay đi làm công nhân, cô quyết định học nghề may. Số tiền học nghề khi đó tương đương vài chỉ vàng, là khoản đầu tư không hề nhỏ đối với một gia đình nông thôn. Sau khi học xong, cô mở tiệm tại nhà.
Đến nay, khi nhiều người cùng thời đã nghỉ việc hoặc liên tục chuyển nghề, cô vẫn sống tốt bằng chiếc máy may của mình. Tay nghề càng cao, khách càng đông.
Chỉ cần đo số đo, vẽ rập, cắt và may, cô có thể tạo ra những bộ đồ vừa vặn với từng người. Điều quan trọng hơn là hiện nay rất khó tìm được một người may giỏi như vậy.
Trước Tết, tôi đi chợ quê, ghé vào một sạp mua vài mét vải may áo bà ba làm quà cho mẹ. Những tấm vải đẹp, hoa văn đa dạng, màu sắc bắt mắt. Người mua chỉ cần nói với chủ sạp là họ cắt cho một khúc vải đủ may áo bà ba. Tiền vải chỉ khoảng 120 nghìn đồng.
Về nhà, mẹ tôi bảo nếu muốn có áo mặc Tết thì phải đặt may từ tháng 10 âm lịch. Còn cận Tết thì gần như không kịp nữa. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là tiền công may một chiếc áo bà ba là 350 nghìn đồng, gần gấp ba lần tiền vải. Ngay cả những tháng bình thường, khách cũng phải chờ hơn một tháng mới nhận được đồ.
Đúng là trên các sàn thương mại điện tử, ao bà ba may sẵn bán rất nhiều, nhưng nhiều người vẫn thích may đo trực tiếp. Họ muốn bộ quần áo vừa với cơ thể, đúng kiểu dáng mình thích, mặc thoải mái và bền hơn. Chính nhu cầu tưởng như rất bình thường đó lại tạo ra một thị trường việc làm ổn định cho những người có tay nghề.
Gần nơi tôi sống trên thành phố có một chị chuyên sửa quần áo, lên lai, thay dây kéo, đóng nút, vắt sổ. Tiệm nhỏ nằm trong con hẻm nhưng lúc nào cũng có khách.
Trong khi nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học đang chật vật tìm việc đúng chuyên môn, không ít nhân viên văn phòng thấp thỏm trước nguy cơ bị AI thay thế, thì những nghề chân tay đòi hỏi kỹ năng thực tế lại đang thiếu nhân lực nghiêm trọng.
Câu chuyện “thừa thầy thiếu thợ” đã được nhắc đến suốt nhiều năm qua. Nhưng dường như xã hội vẫn chưa thật sự thay đổi cách nhìn. Nhiều gia đình vẫn xem đại học là con đường gần như duy nhất dẫn đến thành công.
Học nghề thường bị coi là lựa chọn thứ yếu, thậm chí là giải pháp dành cho những học sinh không đủ khả năng học tiếp. Chính tâm lý đó khiến lượng người trẻ bước vào các ngành nghề kỹ thuật, thủ công, dịch vụ tay nghề ngày càng ít.
Trong khi đó, thị trường lao động lại vận hành theo một quy luật rất đơn giản: nơi nào khan hiếm lao động thì giá trị lao động sẽ tăng lên.
Một người có thể mất bốn năm đại học để cạnh tranh cho một vị trí văn phòng với hàng trăm ứng viên khác. Nhưng cũng có người chỉ cần vài năm học nghề, rèn luyện tay nghề thật tốt là đã có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định, thậm chí cao hơn mặt bằng chung. Thời gian linh hoạt, có thể vừa làm việc tại nhà, vừa có thời gian đưa rước con đi học.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng phù hợp với nghề may, nghề sửa đồ hay các công việc thủ công khác. Xã hội cần cả kỹ sư, bác sĩ, giáo viên lẫn thợ lành nghề. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đã quá lâu đề cao bằng cấp mà xem nhẹ giá trị của kỹ năng thực hành.
Có phải chúng ta đang dư thừa nhân công ngồi bàn giấy? Và cần những người trực tiếp tạo ra sản phẩm, sửa chữa đồ vật, xây dựng công trình, vận hành máy móc và cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho đời sống?
"Đọc những câu chuyện cử nhân đại học chọn chạy xe ôm công nghệ hay shipper như một nghề chính, nhiều người xem đó là sự linh hoạt của thời đại mới, miễn kiếm được tiền là được. Nhưng cá nhân tôi vẫn thấy rất tiếc, nhất là với những người đã được đầu tư ăn học đầy đủ rồi cuối cùng lại cất tấm bằng vào đáy tủ để chạy xe toàn thời gian.
Tôi không có ý coi thường nghề xe ôm hay shipper. Ngược lại, tôi rất nể những người coi đó là công việc tạm thời để vượt qua khó khăn hoặc tranh thủ kiếm thêm thu nhập ngoài giờ. Bản thân tôi trong giai đoạn khó khăn nhất cũng từng nghĩ đến chuyện đi giao hàng để kiếm sống. Nhưng nếu xem đây là một nghề chính thì lại là chuyện khác.
Đợt dịch Covid-19 đầu tiên, tôi từng mất việc. Khi đó áp lực tài chính rất lớn, tương lai mù mịt, tôi cũng nghĩ nếu bí quá thì đi chạy xe công nghệ. Nhưng sau cùng tôi tự hỏi: nếu mình buông xuôi luôn thì bao nhiêu năm ăn học, bao nhiêu kinh nghiệm tích lũy trước đó sẽ đi về đâu?
Vì vậy tôi vẫn tiếp tục bám nghề, chấp nhận nhảy việc vài nơi trong suốt hai năm tiếp theo. Có lúc thu nhập thấp hơn trước, có lúc công việc không như ý, nhưng tôi nghĩ nếu mình kiên trì học thêm kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm thì cơ hội vẫn còn. Và thực tế sau đó tôi tìm được công việc tốt hơn với mức thu nhập cao hơn trước. Nghĩ lại, nếu ngày đó tôi chọn công việc dễ làm ngay trước mắt rồi gắn luôn với nó, có lẽ giờ cuộc sống đã rất khác.
>> Cử nhân quản trị kinh doanh làm shipper sau ba tháng thất nghiệp
Nhiều bạn trẻ hiện nay dường như bỏ cuộc quá sớm. Vừa ra trường thấy lương thấp, công việc áp lực, thiếu kinh nghiệm là họ chuyển hẳn sang chạy xe công nghệ toàn thời gian. Trong khi thực tế, chuyện lương thấp ở giai đoạn đầu gần như ai cũng từng trải qua.
Thực tế, nhiều người suốt bốn năm đại học nhưng lại không tranh thủ thực tập, không tích lũy kinh nghiệm, để đến lúc tốt nghiệp thì hồ sơ gần như trắng tay. Sau đó thay vì tiếp tục học thêm kỹ năng, nhảy việc để nâng năng lực hay kiên trì bám nghề, họ lại chọn công việc chân tay dễ tiếp cận nhất để có tiền ngay. Theo tôi, đó là điều rất đáng tiếc.
Nói thẳng ra, chạy xe ôm công nghệ là công việc không đòi hỏi trình độ học vấn. Nhiều người không có điều kiện học hành vẫn làm tốt công việc này. Vậy thì nếu xác định gắn bó lâu dài với nghề đó, tại sao không đi làm từ sau phổ thông mà phải thêm bốn năm đại học rồi cuối cùng lại bỏ ngang chuyên môn đã học? Bốn năm đại học không chỉ là tiền học phí. Đó còn là tiền bạc, công sức và hy sinh của cha mẹ. Với nhiều gia đình, đó là cả một sự đánh đổi rất lớn.
Tôi cũng không nghĩ chạy xe công nghệ là lựa chọn bền vững nếu coi đó là nghề chính lâu dài. Công nghệ thay đổi rất nhanh. Vài năm nữa, khi giao hàng tự động, robot hay taxi tự lái phát triển hơn, các nền tảng thay đổi chính sách hoặc siết thu nhập, rất nhiều người có thể rơi vào cảnh chông chênh. Lúc đó tuổi không còn trẻ, nghề nghiệp chuyên môn cũng không có nền tảng vững để quay lại thì bạn sẽ làm thế nào?
Tất nhiên, mỗi người có hoàn cảnh riêng và không ai có quyền áp đặt người khác phải sống thế nào? Nhưng tôi vẫn tin rằng, nếu đã có cơ hội học hành tử tế, chúng ta nên cố gắng tận dụng tấm bằng và quãng thời gian tuổi trẻ để xây dựng một nghề nghiệp có chiều sâu, thay vì quá nhanh chóng từ bỏ chỉ vì khó khăn ban đầu. Kiếm tiền trước mắt rất quan trọng. Nhưng năng lực nghề nghiệp và giá trị tích lũy cho tương lai còn quan trọng hơn nhiều".
Đó là chia sẻ của độc giả Su về thực trạng cử nhân đại học chạy xe ôm công nghệ, làm shipper sau khi tốt nghiệp. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, không ít sinh viên ra trường rơi vào cảnh ra trường không tìm được công việc đúng chuyên ngành hoặc phải chấp nhận mức lương quá thấp. Giữa áp lực mưu sinh ở các thành phố lớn, nhiều người trẻ lựa chọn chạy xe ôm, giao hàng như một nghề chính.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, mỗi năm vẫn có hàng trăm nghìn người trong độ tuổi lao động có trình độ đại học trở lên rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc làm công việc không đúng chuyên môn đào tạo. Tình trạng cử nhân, sinh viên mới ra trường chạy xe ôm công nghệ hiện là một thực trạng phổ biến. Tỷ lệ sinh viên làm trái ngành lên tới 60%, đồng thời có khoảng 26% tài xế xe ôm công nghệ có trình độ từ cao đẳng trở lên và 12% có bằng đại học.
Tôi năm nay 34 tuổi, sống cùng cha mẹ chồng với hai đứa con. Chồng đi làm ăn xa. Vì làm gần nhà thời gian hành chính nên hiện tại mức lương của tôi khá thấp, chỉ có 6 triệu đồng một tháng.
Với mức lương này thì tất nhiên tôi không thể lo đủ chi phí sinh hoạt cho cả nhà 5 người được, nên tôi xài sang cả lương chồng gửi về. Mỗi tháng tôi gửi mẹ chồng 5 triệu đồng tiền đi chợ, vì bà đi chợ thường xuyên nên đảm nhận việc mua thức ăn.
Ngoài ra, thức ăn của con, tôi vẫn phải mua thêm, vì hai đứa khá kén ăn. Có những món mà người lớn ăn được nhưng con tôi không ăn. Tiền điện nước hàng tháng tôi trả. Vấn đề ở đây là chi phí sinh hoạt điện nước của nhà tôi lúc nào cũng nhiều, chắc phải nhất cái xóm tôi đang ở.
Nhà có 5 người mà tháng nào cũng xài hơn 30 khối nước, tiền nước của người khác chỉ tính bằng chục nghìn, thì nhà tôi tháng nào cũng 300 nghìn đồng. Rẻ hơn thì cũng hơn 200 nghìn đồng.
Tiền điện thì mới choáng. Tháng này quê tôi mùa nóng, điều hòa hoạt động hết công suất. Tháng trước tôi mới thanh toán hóa đơn 1,4 triệu đồng. Tháng này nhìn hóa đơn tiền điện 2,2 triệu mà tôi choáng. Mọi người có nghĩ ở quê thôi mà tháng chi hết 2,2 triệu tiền điện không?
Nhà có hai chiếc điều hòa. Cái phòng tôi thì chỉ bật lúc buổi trưa tầm hai tiếng còn buổi tối bật từ 21h đến 5h sáng. Còn điều hòa trong phòng ba mẹ chồng tôi thì gần như bật cả ngày. Buổi sáng mới 10h đã thấy ông bà đã đóng cửa bật máy lạnh, ngồi xem tivi đến 3h chiều mới tắt. Buổi tối ăn cơm xong, lúc 7h ông bà lại bật đến sáng.
Tôi là con dâu nên cũng không dám ý kiến gì sợ ông bà phật lòng vì nghĩ mình hẹp hòi, nhưng quả thực mỗi tháng phải trả hơn 2 triệu tiền điện khiến tôi thấy xót thực sự.
Có những hôm trời mát hơn, nhiệt độ tầm 28-30 độ C thôi, bật quạt là cũng mát rồi nhưng ông bà nghiện điều hòa, cứ đóng cửa mở máy rồi ngồi xem tivi.
Lương thì thấp, còn phải tích lũy để xây nhà mà chi phí sinh hoạt thế này khiến tôi mệt mỏi quá. Ông bà thì già rồi, lương hưu không có. Lại chỉ có mình chồng tôi là con trai nên việc chăm sóc ông bà là trách nhiệm của vợ chồng tôi.
Giờ tôi nên làm thế nào để không mất lòng cha mẹ chồng mà vẫn tiết kiệm được tiền hàng tháng? Tôi viết bài này xin ý kiến tư vấn mọi người xem nên ứng xử thế nào cho khéo léo. Xin cảm ơn mọi người.
Có lẽ chưa bao giờ tôi cảm nhận rõ sự căng thẳng của mùa tuyển sinh đại học như năm nay, khi con trai của chị gái tôi vừa hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp THPT và nhận được kết quả mà nhiều người mơ ước.
Cháu đạt 9 điểm môn Toán, 8 điểm môn Tiếng Anh và 8 điểm môn Ngữ văn, 8,5 điểm môn Vật Lý. Đó là thành quả của mười hai năm học tập, đặc biệt là ba năm THPT với biết bao ngày thức khuya, dậy sớm, những buổi học thêm kéo dài đến tối muộn và cả những lần áp lực đến mức muốn bỏ cuộc.
Khi điểm thi được công bố, cả gia đình đều vui mừng vì kết quả ấy phản ánh đúng năng lực của cháu. Thế nhưng niềm vui ấy lại nhanh chóng nhường chỗ cho sự thấp thỏm. Cháu vẫn lo mình có thể trượt đại học chỉ vì thiếu 0,25 hoặc 0,5 điểm khi các trường công bố điểm chuẩn.
Nhiều người nghe đến điều đó có thể cho rằng thật vô lý. Điểm số như vậy đâu phải thấp. Thậm chí ở nhiều thời điểm trước đây, với kết quả ấy, cơ hội bước chân vào đại học là rất lớn. Nhưng tuyển sinh đại học ngày nay đã khác. Ở nhiều ngành học và nhiều trường đại học có sức hút lớn, điểm chuẩn luôn ở mức rất cao.
Có những ngành chỉ chênh nhau đúng 0,25 điểm nhưng số phận của hàng trăm thí sinh đã khác nhau hoàn toàn. Có người trở thành tân sinh viên của ngôi trường mơ ước, có người phải chấp nhận lựa chọn thứ hai dù năng lực gần như tương đương.
Chính vì thế, nỗi lo của cháu không phải là nỗi lo vô cớ mà là tâm trạng chung của rất nhiều học sinh sau khi biết điểm thi. Kỳ thi vào đại học từ lâu đã được xem là một trong những bước ngoặt lớn nhất của cuộc đời mỗi người.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất không phải là điểm số của cháu, mà là cảm giác bất an sau khi đã cố gắng hết sức. Cháu nói với tôi rằng nếu thiếu 0,25 điểm để đỗ vào ngành mình yêu thích, có lẽ cháu sẽ tiếc nuối rất lâu.
Tôi hiểu cảm giác ấy. Bởi 0,25 điểm nghe thì rất nhỏ nhưng để có thêm từng ấy điểm, học sinh phải trả giá bằng hàng tháng, thậm chí hàng năm học tập nghiêm túc. Một câu hỏi làm đúng thay vì làm sai, một lỗi trình bày được tránh, một phút bình tĩnh hơn trong phòng thi cũng có thể tạo nên sự khác biệt. Trong tuyển sinh đại học hiện nay, sự cạnh tranh ngày càng lớn.
Nhiều trường sử dụng nhiều phương thức xét tuyển khác nhau như xét học bạ, xét chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, xét kết quả kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Điều đó khiến số lượng chỉ tiêu dành cho từng phương thức thay đổi theo từng năm. Với những ngành "nóng" như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, kinh tế, y khoa, luật hay sư phạm ở các trường tốp đầu, mức điểm chuẩn luôn rất cao.
Chỉ cần một sự chênh lệch nhỏ cũng có thể khiến kết quả hoàn toàn khác. Có người sẽ hỏi rằng nếu trượt nguyện vọng một thì có phải cuộc đời sẽ khép lại hay không. Câu trả lời chắc chắn là không.
Cháu hiểu rằng đại học sẽ là môi trường giúp cháu phát triển năng lực, theo đuổi nghề nghiệp và hiện thực hóa những dự định sau này. Chính vì thế, cháu mong muốn mình được bước vào ngôi trường đã lựa chọn từ nhiều năm trước.
Sự lo lắng ấy không phải biểu hiện của sự yếu đuối mà là minh chứng cho việc cháu thực sự coi trọng tương lai của bản thân. Là người lớn, chúng ta cần chia sẻ với các em nhiều hơn trong khoảng thời gian chờ điểm chuẩn. Đây là quãng thời gian tưởng như ngắn nhưng lại dài đối với tâm lý của một thí sinh.
Mỗi ngày trôi qua đều đi kèm với sự hồi hộp. Các em liên tục theo dõi dự báo điểm chuẩn, đọc thông tin tuyển sinh, so sánh điểm số của mình với bạn bè và không ngừng đặt ra những giả thiết. Chính lúc này, gia đình nên là chỗ dựa tinh thần thay vì tạo thêm áp lực. Một lời động viên đúng lúc có thể giúp các em bình tĩnh hơn rất nhiều.
Gia đình chúng tôi cũng hồi hộp không kém. Chúng tôi hy vọng cháu sẽ đạt được nguyện vọng của mình, nhưng nếu kết quả không như mong muốn, chúng tôi vẫn sẽ ở bên để động viên cháu tiếp tục bước đi. Bởi điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở những con số trên bảng điểm, mà còn nằm ở hành trình cháu đã dũng cảm vượt qua để có được những con số ấy.
Tôi tin rằng có hàng chục nghìn gia đình trên khắp cả nước đang có tâm trạng giống như gia đình tôi. Họ vui vì con đã hoàn thành một kỳ thi quan trọng, nhưng cũng lo lắng vì tương lai vẫn còn phụ thuộc vào điểm chuẩn.
