Vợ chồng tôi đều quê gốc Nghệ An, nhưng tính đến nay chúng tôi đã sống và làm việc ở TP HCM gần năm chục năm. Cuộc sống hiện tại của hai vợ chồng có thể coi là tương đối viên mãn với mức lương hưu tổng cộng hơn 30 triệu đồng mỗi tháng.
Chúng tôi may mắn về đường con cái (có đủ cả nếp lẫn tẻ), các con đều đã trưởng thành, có công việc ổn định và đã lập gia đình, tặng cho vợ chồng tôi hai cậu cháu trai nội, ngoại ngoan ngoãn. Nói chung, cuộc sống hiện tại ổn.
Gần đây, câu chuyện đất đai ở quê nhà lại khiến chúng tôi phải suy nghĩ nhiều. Sau khi bố mẹ vợ qua đời, vợ tôi được thừa kế mảnh đất thổ cư rộng khoảng 300 m2 tại Nghệ An. Đây là mảnh đất có vị trí rất đẹp (mặt tiền đường lớn), đã có sổ đỏ chính chủ và nằm ngay sát khu vực tỉnh chuẩn bị xây dựng Trung tâm hành chính mới của tỉnh Nghệ An.
Về phía gia đình tôi, cha mẹ cũng mất từ lâu, tôi cũng được chia lại 100 m2 đất thổ cư, nhưng vị trí kém hơn vì trong hẻm và là đất ao hồ mới được san lấp. Thấy vợ chồng tôi có sẵn đất đai giá trị ở quê, người thân, họ hàng ngoài quê cứ khuyên bảo chúng tôi nên rời Sài Gòn để trở về gốc quán sinh sống.
Mọi người đều giữ quan điểm không nên bán đất đai tổ tiên, bán đi là mất gốc, già rồi thì nên về lại quê cha đất tổ để “lá rụng về cội”. Đứng trước những lời bàn ra tán vào ấy, cả tôi và vợ thực lòng đều băn khoăn.
Tuy nhiên, nếu xét về thực tế, chúng tôi lại không muốn thay đổi cuộc sống hiện tại vì ba lý do lớn:
Thứ nhất là tình cảm gia đình. Vợ chồng tôi không muốn sống xa các con và hai đứa cháu nội, ngoại. Quây quần bên con cháu lúc tuổi già là niềm vui lớn nhất hiện tại mà không tiền bạc nào mua được. Nếu về quê, chúng tôi sẽ phải xa cách con cháu hàng nghìn cây số.
Thứ hai là nhu cầu tài chính. Mức lương hưu hơn 30 triệu là quá đủ để hai ông bà già chi tiêu thoải mái tại Sài Gòn. Chúng tôi không có áp lực tiền bạc nên việc bán đất lúc này là không cần thiết, cứ để đó như một tài sản tích lũy cho con cháu sau này, chứ không phải vì ham bán đất mà không muốn về.
Thứ ba là vấn đề y tế và tiện ích. Ở tuổi xế chiều, sức khỏe là quan trọng nhất. Sài Gòn có hệ thống bệnh viện lớn, dịch vụ y tế và mọi tiện ích đều thuận lợi, rất phù hợp cho việc thăm khám, chữa bệnh của người già. Nếu về quê, mỗi lần đau ốm lớn nhỏ sẽ rất vất vả cho cả chúng tôi lẫn các con trong việc đi lại chăm sóc.
Cuộc sống của chúng tôi ở TP HCM đang rất ổn định và thuận tiện. Nhưng mỗi lần nghe người ta nói hoài về chuyện bổn phận với quê hương, về việc giữ đất ông cha, lòng chúng tôi lại có chút gợn sóng và mệt mỏi.
Liệu lựa chọn ở lại Sài Gòn để gần con cháu, tận hưởng dịch vụ y tế tốt lúc tuổi già của chúng tôi có ích kỷ quá không? Mong độc giả cho chúng tôi xin lời khuyên để tâm trạng được thoải mái hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn.
Một đồng nghiệp của tôi mua căn hộ chung cư ở TP HCM ba năm trước với giá khoảng 4,2 tỷ. Ngày tân gia, ai cũng chúc mừng vì cuối cùng sau nhiều năm đi làm, vợ chồng bạn cũng có "chốn an cư" giữa thành phố. Nhưng chỉ vài năm sau, điều tôi nghe nhiều nhất từ bạn lại là than mệt vì áp lực trả nợ ngân hàng kéo dài hàng chục năm; mệt vì mỗi tháng vừa nhận lương đã phải ưu tiên tiền gốc, tiền lãi; mệt vì không dám nghỉ việc, không dám ốm, không dám sinh thêm con vì sợ không đủ tiền trả góp.
Trong khi đó, gia đình bạn đã có nhà ở quê, hoàn toàn không phải tay trắng, thì vì sao vẫn phải cố "bon chen" mua một căn nhà ở khu trung tâm bằng mọi giá? Tôi từng khuyên bạn rằng nếu chưa đủ lực tài chính thì cứ thuê nhà như tôi cho thoải mái. Hoặc nếu muốn sở hữu nhà, hoàn toàn có thể ra vùng ven hay ngoại ô tìm nơi phù hợp hơn với mức giá rẻ hơn nhiều. Nhưng bạn nhất quyết không nghe. Bạn bảo "sống ở đâu thì mua nhà ở đấy và đã mua thì phải chọn khu vực cho đáng, đi lại thuận tiện, gần trung tâm".
Tôi thật sự không hiểu vì sao nhiều người lại có tâm lý phải chen vào nội đô để sống cho bằng được? Mỗi lần vào trung tâm TP HCM, thứ tôi cảm nhận rõ nhất không phải sự hiện đại, mà là sự chật chội, ngột ngạt và áp lực. Đường đông nghẹt, không khí ô nhiễm, giá cả đắt đỏ, không gian sống ngày càng bí bách.
Trong khi đó, nhiều khu vực ngoại ô bây giờ phát triển không kém. Hạ tầng tốt hơn trước rất nhiều, tiện ích đầy đủ, siêu thị, trường học, bệnh viện đều có. Không khí dễ chịu hơn, chi phí sống cũng thấp hơn đáng kể. Thậm chí ở nhiều nơi, chợ dân sinh, khu công nghiệp, nhà máy, dịch vụ đều sẵn có, cơ hội việc làm không còn quá thiếu thốn như trước.
Theo tôi, với mức thu nhập khoảng 50 triệu đồng mỗi tháng của hai vợ chồng bạn, nếu chọn mua nhà ở vùng ven hay tỉnh giáp ranh, hoàn toàn có thể trả xong trong khoảng chưa đầy 10 năm mà cuộc sống vẫn còn dư chút thở. Ít nhất cũng không phải sống trong trạng thái lúc nào cũng lo nợ ngập đầu.
Nhiều người trẻ hiện nay đang xem việc sở hữu nhà ở trung tâm thành phố như một thước đo thành công. Vì mục tiêu đó, họ sẵn sàng làm việc ngày đêm, đánh đổi sức khỏe, thời gian và cả chất lượng sống. Có người làm hai, ba công việc cùng lúc. Có người chấp nhận môi trường áp lực kéo dài chỉ để giữ mức thu nhập đủ trả góp. Thậm chí, có người bất chấp mọi cách để "đi đường tắt", miễn nhanh đạt được mục tiêu mua nhà thành phố.
Tôi nghĩ điều đó sẽ kéo theo một hệ lụy không nhỏ. Nếu ai cũng muốn sống ở các quận trung tâm Hà Nội hay TP HCM, giá nhà chắc chắn còn tiếp tục leo thang. Thành phố cũng sẽ càng quá tải, kẹt xe và áp lực hạ tầng ngày càng nặng nề hơn.
Thực tế, một căn nhà khiến mình kiệt sức suốt 20-30 năm liệu có thực sự mang lại cảm giác "an cư" ổn định? Và liệu sống ở trung tâm thành phố có thật sự đáng để đánh đổi bằng quá nhiều áp lực như vậy?
Đời người có đủ kiểu bị ép: ép học, ép tăng ca, ép cưới... Với tôi, còn có một kiểu ép khác, rất phổ biến nhưng ít ai để ý: ép ăn. Điều khó xử là người ép luôn nghĩ mình đang thể hiện sự nhiệt tình, còn người bị ép chỉ cười trừ vì không biết từ chối thế nào cho phải phép.
Tôi từng nhiều lần rơi vào tình huống ấy. Trong một bữa ăn, có người nhìn tôi đầy thân thiện rồi nói: "Ăn đi anh". Tôi đáp: "Thôi, tôi no lắm rồi". Người đó cười: "No gì mà no, mới ăn có mấy miếng". Nói xong, anh ta gắp ngay một miếng thịt gà đầy mỡ bỏ vào chén tôi.
Bí quá, tôi đành giải thích rằng mình dị ứng thịt mỡ để từ chối. Nhưng anh ta vẫn hồn nhiên: "Ăn riết rồi quen, cơ thể nó phải tập thích nghi chứ". Tôi chỉ biết cười gượng cho qua chuyện, trong bụng nghĩ thầm: "Có những thứ đâu phải cứ cố ăn là cơ thể sẽ quen được".
Không chỉ ép ăn, tôi còn nhiều lần chứng kiến một cảnh rất quen thuộc trong các bữa tiệc. Món ăn vừa được dọn lên, đã có người cầm đôi đũa đang ăn của mình đảo qua đảo lại khắp đĩa, lật từng miếng để tìm phần ngon nhất. Nhưng vấn đề là không phải họ gắp cho mình, mà để bỏ vào chén của người ngồi cạnh với lời mời nhiệt tình: "Ăn đi, miếng này ngon lắm".
Người được gắp thường chỉ biết cười trừ, từ chối thì ngại mất lòng, còn nhận thì chưa chắc đã dám ăn. Điều khiến tôi ngại hơn là "hiệu ứng domino" trên bàn tiệc. Ban đầu chỉ một người gắp thức ăn cho người khác. Sau đó, những người còn lại cũng làm theo vì nghĩ rằng có qua có lại mới lịch sự. Chỉ vài phút sau, chén của mỗi người đều đầy ắp những món do người khác lựa giúp.
>> 'Tôi kinh hãi vì 10 người nhúng đũa vào nồi lẩu'
Kết quả là chén của tôi trở thành một nơi chứa đủ loại thức ăn: miếng thịt nhiều mỡ nằm trên khúc cá, con tôm đè lên miếng bò, rau bị vùi dưới đáy... Tôi không ăn thì áy náy vì sợ phụ lòng người gắp, còn ăn thì lại không thấy ngon, thậm chí còn e ngại vì vấn đề vệ sinh.
Tôi luôn có cảm giác một bữa ăn đáng lẽ vui vẻ lại trở thành khoảng thời gian đầy áp lực. Trong thời điểm mọi người ngày càng quan tâm đến sức khỏe và vệ sinh thực phẩm, việc dùng đôi đũa đang ăn để gắp thức ăn trong đĩa chung cũng khiến tôi không khỏi lo ngại. Đó không còn đơn thuần là phép xã giao, mà còn liên quan đến sự tôn trọng sức khỏe của người khác. Vì thế, mỗi lần đi dự tiệc, tôi thường cầm chén sát người hơn. Không phải vì sợ đói, mà vì sợ mình sẽ tiếp tục được "quan tâm" quá mức.
Tôi nghĩ, điều nhiều người quên mất là khẩu vị và nhu cầu của mỗi người đều khác nhau. Có người đang giảm cân, có người dị ứng một số thực phẩm, có người đơn giản chỉ muốn tự gắp món mình thích. Nếu thật sự muốn mời ai đó, chúng ta hoàn toàn có thể dùng đũa chung hoặc chỉ cần nói: "Món này ngon lắm, mọi người gắp thử nhé".
Theo tôi, phép lịch sự trên bàn ăn không phải là gắp thức ăn cho người khác, mà là để họ được tự do lựa chọn món mình muốn ăn. Hãy trả lại sự bình yên cho những chiếc chén. Và hãy để đôi đũa thực hiện đúng chức năng của nó: phục vụ chính chủ nhân đang cầm nó.
Từ sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang, đang có những ý kiến muốn quay lại mô hình hai kỳ thi độc lập như trước đây. Nhiều quan điểm cho rằng việc tích hợp mục tiêu xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học là nguồn cơn của mọi tiêu cực.
Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học quản trị công và đo lường giáo dục, chúng ta cần đánh giá cẩn trọng: vấn đề nằm ở triết lý tích hợp của kỳ thi, hay do quy trình vận hành và cấu trúc của công cụ đo lường hiện tại?
Xét về mặt kinh tế học và an sinh xã hội, tôi cho rằng việc quay lại hai kỳ thi là tốn kém và thiếu thực tế. Chúng ta không thể quên bối cảnh trước năm 2015, khi hàng triệu gia đình phải dồn dịch về các đô thị lớn trong những đợt nắng nóng cao điểm để tham gia các đợt thi đại học áp lực và tốn kém. Kỳ thi "hai trong một" ra đời là một giải pháp văn minh, giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách quốc gia và giảm tải áp lực tâm lý cực lớn cho xã hội.
Về mặt pháp lý, Luật Giáo dục hiện hành quy định việc đánh giá và công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông là bắt buộc. Khi cả nước đang vận hành trên cùng một Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 với chuẩn đầu ra thống nhất, việc duy trì một kỳ thi quốc gia để chuẩn hóa chất lượng giáo dục giữa các địa phương là hoàn toàn logic.
Tuy nhiên, chúng ta cần có cơ chế kiểm soát chất lượng để hạn chế phát sinh tiêu cực và tăng cường chất lượng nhằm phân loại thí sinh. Khi kỳ thi chuyển đổi từ "THPT Quốc gia" sang "Tốt nghiệp THPT", mục tiêu hàng đầu của đề thi là để phục vụ việc xét tốt nghiệp đại trà. Khi độ khó và độ phân hóa của đề thi bị giảm thiểu, hiện tượng lạm phát điểm 10 xuất hiện, khiến các trường đại học, đặc biệt là các trường top đầu, khó phân loại các thí sinh để tuyển chọn.
>> Nơm nớp lo con trượt đại học dù điểm thi 26,65
Đã có nhiều trường đại học lớn tự tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy riêng. Các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy tuy có chất lượng chuyên môn tốt, nhưng vô tình đang tái lập rào cản tài chính và địa lý đối với học sinh nghèo ở vùng sâu vùng xa, những em không có điều kiện về các thành phố lớn để luyện thi và dự thi
Ngoài ra, ở giai đoạn trước, các giảng viên đại học nắm giữ các vị trí chủ chốt như Phó, Trưởng điểm thi và chiếm đến một nửa số lượng giám thị trong phòng thi. Sự hiện diện của các bên độc lập này tạo ra một cơ chế giám sát chéo tự nhiên.
Tôi cho rằng, thay vì bỏ kỳ thi 2 trong 1 , nên nghiên cứu các giải pháp mang tính gợi mở dưới đây có thể là hướng đi đáng cân nhắc để khôi phục niềm tin cho xã hội và các cơ sở giáo dục đại học:
Trước hết, về cấu trúc đề thi, một hướng tiếp cận khả thi có thể nghiên cứu là thay đổi tư duy thi trắc nghiệm thuần túy bằng một tỷ lệ phân bổ hợp lý hơn. Từ kinh nghiệm của nhiều nền giáo dục tiên tiến, một đề thi chuẩn hóa phục vụ hai mục tiêu hoàn toàn có thể được thiết kế theo hướng phối hợp giữa 70% câu hỏi trắc nghiệm định dạng mới nhằm đánh giá diện rộng kiến thức nền tảng và 30% câu hỏi tự luận ngắn hoặc tự luận giải quyết vấn đề.
Sự bổ sung của phần tự luận này có thể mở ra hai giá trị lớn. Nó không chỉ giúp đánh giá sâu hơn năng lực tư duy lập luận của học sinh để các trường đại học tin tưởng sử dụng, mà quan trọng hơn, nó triệt tiêu đáng kể khả năng gian lận mang tính cơ hội trực tiếp tại phòng thi. Việc truyền đáp án hay chỉ bài nhanh cho một tập thể nhiều học sinh sẽ trở nên bất khả thi khi bài thi đòi hỏi các bước trình bày tư duy mang tính cá nhân. Với sự hỗ trợ của công nghệ quét bài thi và cơ chế chấm chéo mù giữa các địa phương, áp lực về mặt thời gian và tính khách quan trong chấm thi tự luận hoàn toàn có thể giải quyết được.
Bên cạnh đó, về phương diện tổ chức, chúng ta cũng có thể cân nhắc việc tái cấu trúc quy trình giám sát thực địa. Một cơ chế luân chuyển cán bộ coi thi liên tỉnh theo nguyên tắc chéo hoặc tăng cường ứng dụng công nghệ giám sát trực quan bằng camera truyền dữ liệu thời gian thực về trung tâm điều hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể là những gợi ý thiết thực. Những công cụ này sẽ đóng vai trò như một màng lọc công nghệ, giúp giảm bớt áp lực trực diện lên các giám thị địa phương và tạo ra một môi trường thi cử liêm chính hơn.
Kỳ thi "hai trong một" là một thành tựu cải cách có giá trị thực tiễn lớn đối với xã hội. Thay vì khai tử nó vì những sự cố cục bộ, việc dũng cảm nhìn thẳng vào những kẽ hở kỹ thuật để gợi mở ra những hướng cải tổ khoa học và minh bạch hơn chính là cách chúng ta bảo vệ quyền lợi của thế hệ trẻ và củng cố niềm tin vào sự liêm chính của nền giáo dục nước nhà.
