Trà là thức uống không thể thiếu trong cuộc sống của nhiều người, từ những người trẻ yêu thích sự tiện lợi của trà sữa/trà đóng chai cho đến thế hệ trung niên có thói quen pha trà hàn huyên tại nhà. Việc uống trà từ lâu đã ăn sâu vào đời sống thường nhật của người dân. Bên cạnh giá trị văn hóa, thói quen này thực chất còn liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Những năm gần đây, lợi ích tiềm năng của lá trà đối với sức khỏe cũng thu hút sự chú ý lớn từ giới y học, đặc biệt là trong việc phòng ngừa các bệnh lý về tim mạch.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh tim mạch từ lâu đã là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, cướp đi sinh mạng của khoảng 17,9 triệu người mỗi năm. Các vấn đề như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ thường liên quan mật thiết đến chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt và tình trạng viêm mãn tính. Hiện nay, ngày càng có nhiều nghiên cứu phát hiện ra rằng uống trà điều độ có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, nhưng mấu chốt nằm ở chỗ “uống bao nhiêu” và “uống như thế nào”.
Các nghiên cứu y học chỉ ra rằng trà – thứ thức uống chúng ta dùng hàng ngày, chính là vũ khí bảo vệ tim đơn giản và hiệu quả nhất.
Tại sao trà được coi là có khả năng bảo vệ tim mạch?
Lá trà rất giàu các hợp chất thực vật (phytochemicals), bao gồm catechin, theaflavin, flavonoid và polyphenol. Các chất này có tác dụng chống oxy hóa và chống viêm mạnh mẽ, giúp giảm thiểu tác hại của các gốc tự do đối với mạch máu. Khi mạch máu phải chịu áp lực oxy hóa trong thời gian dài, lớp nội mạc mạch máu dễ bị rối loạn chức năng, khiến cholesterol dễ tích tụ trên thành mạch và hình thành mảng xơ vữa động mạch.
Trong khi đó, các hoạt chất polyphenol trong trà có thể hỗ trợ cải thiện độ đàn hồi của mạch máu, thúc đẩy tuần hoàn máu, từ đó làm giảm tỷ lệ mắc bệnh tim mạch. Nói một cách đơn giản, uống trà không trực tiếp chữa khỏi bệnh tim, mà giúp bảo vệ hệ tim mạch bằng cách cải thiện sức khỏe mạch máu và giảm viêm mãn tính.
Uống bao nhiêu trà mỗi ngày là tốt nhất?
Nhiều người cho rằng vì trà tốt cho sức khỏe nên uống càng nhiều càng tốt, nhưng kết quả nghiên cứu lại không cho thấy như vậy. Một phân tích tổng hợp từ 14 nghiên cứu tiền cứu trên hơn 510.000 người cho thấy, uống trà có liên quan đến việc giảm nguy cơ đột quỵ.
Cụ thể, mỗi ngày uống thêm 3 tách trà giúp giảm trung bình khoảng 13% nguy cơ đột quỵ, trong đó hiệu quả bảo vệ đối với đột quỵ do thiếu máu cục bộ là rõ rệt nhất. Hầu hết các nghiên cứu cũng ủng hộ việc uống 2-4 tách (khoảng 500-1000 ml) trà không đường mỗi ngày là phạm vi lý tưởng để cân bằng giữa lợi ích sức khỏe và tính an toàn.
Đáng chú ý, các nghiên cứu về mối liên hệ giữa lượng trà tiêu thụ với nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân đã phát hiện ra rằng, cứ tăng thêm 1 tách trà thì:
Nguy cơ tử vong do tim mạch giảm khoảng 4%.
Nguy cơ đột quỵ giảm khoảng 4%.
Tỷ lệ gặp biến cố tim mạch giảm khoảng 2%.
Tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân giảm khoảng 1,5%.
Một nghiên cứu quy mô lớn công bố năm 2020 trên tạp chí European Journal of Preventive Cardiology đã theo dõi hơn 100.000 người trưởng thành. Kết quả cho thấy những người duy trì thói quen uống trà lâu dài (trên 3 lần/tuần) có nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong thấp hơn so với những người không có thói quen này (dưới 3 lần/tuần). Mối tương quan này thể hiện rõ nhất ở việc giảm nguy cơ đột quỵ, đồng thời những người uống trà có thể trì hoãn việc khởi phát bệnh tim mạch trung bình muộn hơn 1,4 năm.
Mặc dù vậy, các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ra mối liên hệ tương quan giữa việc uống trà và giảm nguy cơ tim mạch, chứ chưa thể chứng minh uống trà trực tiếp là nguyên nhân làm giảm nguy cơ bệnh tật. Hơn nữa, việc uống bao nhiêu và loại trà nào mang lại hiệu quả tốt nhất vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để chứng minh. Do đó, chúng ta nên coi việc uống trà là một phần của lối sống lành mạnh, chứ không phải là phương pháp duy nhất để phòng ngừa bệnh tim mạcḥ.
Trà xanh, trà đen hay trà ô long bảo vệ tim tốt nhất?
Dù trà xanh có nhiều bằng chứng nghiên cứu hơn, nhưng hiện tại vẫn chưa có đủ cơ sở để khẳng định một loại trà nào vượt trội hoàn toàn so với các loại còn lại.
Đối với người dân nói chung, việc lựa chọn một loại trà không đường phù hợp với sở thích để có thể duy trì uống lâu dài quan trọng hơn nhiều so với việc cố gắng theo đuổi một loại trà cụ thể. Thực tế, trà xanh, trà đen và trà ô long đều bắt nguồn từ cùng một loại cây – cây trà (Camellia sinensis), sự khác biệt giữa chúng chủ yếu đến từ mức độ lên men khác nhau:
Trà xanh: Không lên men, giữ lại nhiều chất catechin hơn, là loại trà được nghiên cứu nhiều nhất hiện nay.
Trà ô long: Lên men bán phần, mang đặc tính của cả trà xanh và trà đen, rất được người dân ưa chuộng.
Trà đen: Lên men toàn phần, chứa nhiều theaflavin và thearubigin, cũng có tác dụng chống oxy hóa tương tự.
4 “bẫy” thường gặp khi uống trà
Coi trà sữa, trà đóng chai là uống trà: Nhiều loại trà thương mại trên thị trường tuy gắn mác là thức uống từ trà nhưng thường bị thêm vào lượng lớn đường, đường fructose hoặc bột kem béo. Một ly trà sữa trân châu full đường có thể chứa tới hơn 40 g đường, tương đương với hơn 8 viên đường phèn. Việc nạp quá nhiều đường ngược lại sẽ làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và các bệnh lý tim mạch.
Uống trà đặc thay nước lọc: Mặc dù trà có thể giúp bổ sung nước cho cơ thể, nhưng nếu dùng trà đặc thay thế hoàn toàn cho nước lọc trong thời gian dài có thể dẫn đến việc hấp thụ quá nhiều caffeine, gây ra các triệu chứng như tim đập nhanh, lo âu và mất ngủ.
Uống lượng lớn trà khi bụng đói: Axit tannic (tannin) trong trà có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, dẫn đến tình trạng khó chịu ở bụng, đầy hơi hoặc trào ngược dạ dày thực quản.
Uống trà vào buổi tối gây ảnh hưởng giấc ngủ: Bản thân việc thiếu ngủ đã là một yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tim mạch. Nếu bạn là người nhạy cảm với caffeine, lời khuyên là nên tránh uống trà đặc trong vòng 6 tiếng trước khi đi ngủ.
Trà không chỉ là thức uống giúp tỉnh táo tinh thần mỗi ngày, mà còn có thể trở thành một điểm cộng giúp bạn bảo vệ sức khỏe tim mạch, chỉ cần nắm vững các nguyên tắc cơ bản nêu trên. Tuy nhiên, nếu muốn cậy nhờ vào trà để chăm sóc trái tim, bạn cũng cần lưu ý uống với lượng vừa phải, tránh xa các loại trà nhiều đường và việc tiêu thụ quá mức caffeine dẫn đến tác dụng ngược.
Song, uống trà chỉ là một biện pháp hỗ trợ, để đối phó với bệnh tim mạch, chúng ta vẫn phải bắt đầu từ một chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh. Nếu cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc có các bệnh lý liên quan, nên đến cơ sở y tế để thăm khám và kiểm tra sớm.
Canxi quan trọng vì không chỉ giúp hệ xương, răng chắc khỏe mà còn tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng của cơ thể như co cơ, dẫn truyền thần kinh và đông máu, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Khả năng hấp thu canxi của cơ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi tác, tình trạng sức khỏe, lượng vitamin D có sẵn và cách kết hợp thực phẩm khi ăn uống. Trên thực tế, nhiều người vẫn có thói quen uống sữa mỗi ngày. Tuy nhiên, lượng canxi cơ thể họ hấp thụ bị giảm đáng kể là do những nguyên nhân sau:
Một số thực phẩm có chứa hàm lượng oxalat cao như cải bó xôi, củ dền và bột cacao. Oxalat là hợp chất có khả năng liên kết với canxi trong đường tiêu hóa, tạo thành các chất khó hòa tan. Khi đó, cơ thể sẽ khó hấp thu lượng canxi có trong thực phẩm.
Tuy nhiên, không cần loại bỏ các món giàu oxalat này khỏi chế độ ăn. Nguyên nhân là vì chúng vẫn cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống ô xy hóa có lợi cho sức khỏe. Thay vào đó, chỉ cần điều chỉnh thời điểm uống sữa, tránh uống chung với các món nhiều oxalat.
Phytat là hợp chất tự nhiên có nhiều trong cám lúa mì, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt. Đây là thành phần có lợi cho sức khỏe nhưng đồng thời cũng có thể làm giảm khả năng hấp thu một số khoáng chất như canxi, sắt và kẽm.
Khi phytat gặp canxi trong ruột, chúng sẽ liên kết với nhau và làm giảm lượng canxi mà cơ thể hấp thu được. Vì vậy, nếu uống sữa cùng lúc với ăn lượng lớn cám lúa mì hoặc các thực phẩm quá nhiều phytat, hiệu quả hấp thu canxi sẽ bị ảnh hưởng. Lựa chọn tốt là vẫn uống sữa và ăn ngũ cốc nguyên hạt, đậu nhưng chỉ cần là không dùng cùng lúc.
Nhiều người có thói quen uống cà phê vào buổi sáng, sau đó tiếp tục sử dụng trà đặc, nước tăng lực hoặc nước ngọt chứa caffeine trong ngày. Nạp quá nhiều caffeine có thể làm tăng lượng canxi bị đào thải qua nước tiểu, tiến sĩ Hayley Schultz, chuyên gia nghiên cứu về khoa học sức khỏe tại trường University of South Australia (Úc), cho biết.
Ở người khỏe mạnh và có chế độ ăn đầy đủ canxi, tác động này thường không quá lớn. Tuy nhiên, với những người vốn đã thiếu canxi hoặc có nguy cơ loãng xương, dùng quá nhiều đồ uống chứa caffeine trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương, theo Medical News Today.
Chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Nam Sang-geun, chuyên gia phẫu thuật tuyến vú và tuyến giáp với 15 năm kinh nghiệm, cho hay "mỗi bữa ăn được chăm chút kỹ lưỡng hàng ngày chính là một phương thuốc chữa bệnh kỳ diệu".
Từng công tác tại Trung tâm Ung thư vú thuộc Bệnh viện Severance (Đại học Y khoa Yonsei), ông Nam đi đầu trong việc chẩn đoán chính xác để phát hiện sớm và điều trị ung thư hiệu quả. Ông hiện là giám đốc Phòng khám Yonsei Onyu tại thành phố Gimpo, tỉnh Gyeonggi, giúp mang đến cho người dân địa phương dịch vụ chăm sóc y tế chuyên sâu tương đương các bệnh viện đại học lớn.
Để hỗ trợ phòng ngừa ung thư, chuyên gia gợi ý 5 nhóm thực phẩm vàng nên có mặt trong thực đơn mỗi ngày. Đứng đầu danh sách là các loại rau họ cải như súp lơ xanh, bắp cải và súp lơ trắng. Nhóm thực phẩm này chứa hàm lượng hợp chất thực vật sulforaphane dồi dào, có khả năng ức chế sự tăng trưởng của tế bào ác tính và thúc đẩy quá trình tự hủy diệt của chúng.
Đạt hiệu quả tốt nhất, mỗi người nên tiêu thụ khoảng 100 đến 200 gram rau nhóm này mỗi ngày. Riêng súp lơ xanh nên chế biến bằng cách hấp sơ hoặc chần, tránh đun nấu quá lâu vì nhiệt độ cao có thể phá hủy các thành phần chống ung thư quý giá.
Nhóm tiếp theo được bác sĩ Nam gợi ý là thực phẩm lên men như kim chi và Cheonggukjang (tương đậu nành lên men). Nhờ hàm lượng lợi khuẩn (probiotics) dồi dào, các thực phẩm này giúp tối ưu hóa hệ vi sinh đường ruột, củng cố hàng rào niêm mạc ruột và kích hoạt mạnh mẽ các tế bào miễn dịch. Việc duy trì thói quen ăn đồ lên men hàng ngày còn giúp cơ thể giảm thiểu tình trạng viêm nhiễm đáng kể.
Đối với bệnh nhân ung thư, duy trì khối lượng cơ bắp và cân nặng là ưu tiên hàng đầu, do đó việc bổ sung protein rất quan trọng. Đậu nành và đậu phụ chính là nguồn cung cấp đạm thực vật lý tưởng, chứa nhiều chất béo không bão hòa, chất xơ hơn hẳn mỡ động vật.
Đặc biệt, hoạt chất isoflavone trong đậu nành giúp ngăn chặn sự lan rộng của tế bào ung thư. Tuy nhiên, bác sĩ khuyên không nên ăn quá nhiều; một ngày chỉ khoảng nửa bìa đậu phụ hoặc một cốc sữa đậu nành không đường.
Bên cạnh bổ sung đạm thực vật, việc lựa chọn nguồn chất béo lành mạnh cũng đóng vai trò then chốt, trong đó dầu tía tô và dầu hạt lanh là những đại diện thuộc nhóm Omega-3 thực vật. Việc sử dụng dầu ăn tái chế nhiều lần làm xơ cứng màng tế bào và thúc đẩy tình trạng căng thẳng oxy hóa, hình thành môi trường lý tưởng cho sự sinh sôi của các tế bào ác tính. Ngược lại, dầu tía tô và dầu hạt lanh lại giúp duy trì độ đàn hồi của màng tế bào, đồng thời thúc đẩy quá trình trao đổi oxy và các dưỡng chất thiết yếu.
Theo chuyên gia, danh sách các thực phẩm hỗ trợ phòng ngừa ung thư còn có cà chua và tỏi. Sự kết hợp của hai thực phẩm này tạo nên một "lá chắn" chống oxy hóa mạnh mẽ. Hợp chất lycopene tạo nên sắc đỏ của cà chua giúp loại bỏ các gốc tự do và ngăn ngừa tổn thương tế bào, trong khi allicin trong tỏi có tác dụng ức chế sự sinh sôi của tế bào ung thư. Bác sĩ khuyến nghị mỗi người nên duy trì ăn 1-2 quả cà chua cỡ vừa và khoảng 2-3 tép tỏi mỗi ngày để bảo vệ cơ thể từ bên trong.
Những sự cố liên tiếp này là hồi chuông cảnh báo về nguy cơ mất an toàn thực phẩm trong môi trường học đường, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ và có biện pháp phòng ngừa chặt chẽ hơn.
Ngày 28-4, Sở Y tế TP.HCM cho biết từ ngày 25 đến trưa 27-4, bốn bệnh viện trên địa bàn TP đã tiếp nhận loạt ca bệnh nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Đặng Thùy Trâm, phường Tân Thuận, TP.HCM.
Trong đó Bệnh viện Nguyễn Thị Thập tiếp nhận điều trị 13 ca là các em học sinh, Bệnh viện Nhi đồng 2 có 9 ca học sinh, Bệnh viện Khánh Hội 1 ca học sinh và Bệnh viện Nhân dân Gia Định 2 ca người lớn (là bảo mẫu).
Trong các ca nhập viện có một học sinh khi nhập viện Bệnh viện Nhi đồng 2 có dấu hiệu sốt cao, mất nước nặng, sốc, gồng và co giật, toan chuyển hóa nặng. May mắn sau một ngày điều trị tích cực (chống sốc, vận mạch cao, thở máy), trẻ đã tỉnh táo, giảm sốt, giảm tiêu lỏng, ngưng vận mạch và cai thở máy.
Trước đó, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM đã thông tin kết quả điều tra vụ ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Bình Quới Tây khiến 266 học sinh mắc, trong đó có 190 em phải nhập viện do bữa ăn bán trú ngày 7-4.
Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho hay vấn đề bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể như trường học, bệnh viện hay doanh nghiệp luôn được cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm, nhất là trong môi trường giáo dục, tuy nhiên thực tế vẫn chưa thể yên tâm tuyệt đối.
Một số vụ việc gần đây cho thấy vẫn còn những đơn vị cung cấp suất ăn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, thậm chí qua kiểm tra hoặc phản ánh từ báo chí vẫn phát hiện tồn tại, sai phạm.
Bà Lan nhấn mạnh trách nhiệm không chỉ thuộc về doanh nghiệp mà còn nằm ở nhà trường, đặc biệt là hiệu trưởng, người chịu trách nhiệm cao nhất nếu xảy ra sự cố. Đồng thời phụ huynh và học sinh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát, phản ảnh chất lượng bữa ăn.
Bà Lan cho biết thêm với điều kiện khí hậu nóng ẩm, nguy cơ thực phẩm bị hư hỏng, biến chất là rất lớn. Đặc biệt số lượng thức ăn cơ sở chế biến lớn, không thể đảm bảo kiểm soát tuyệt đối 100%, rất cần sự phối hợp của nhiều bên, trong đó có cả báo chí và cộng đồng để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể.
PGS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện công nghệ sinh học và thực phẩm (ĐH Bách khoa Hà Nội), cũng cho hay trong trường có tổ chức ăn bán trú, người chịu trách nhiệm cao nhất là hiệu trưởng.
Bởi hiệu trưởng là người quản lý toàn bộ hoạt động của nhà trường, bao gồm cả bữa ăn của học sinh. Nếu xảy ra ngộ độc thực phẩm, trước hết phải kiểm điểm trách nhiệm của người đứng đầu. Không thể để tình trạng sự việc lặp lại rồi chỉ rút kinh nghiệm chung chung.
Để ngăn ngừa những sự việc như ngộ độc xảy ra, giải pháp không nằm ở những biện pháp cao siêu mà ở việc kiểm soát chặt chẽ từng khâu trong chuỗi cung ứng và chế biến thực phẩm. Tất cả các khâu đều phải sạch và đúng quy trình.
Mới đây, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cũng đã có văn bản gửi thủ trưởng các đơn vị giáo dục ở TP về bữa ăn bán trú. Văn bản nêu rõ các cơ sở giáo dục đang tổ chức bữa ăn học đường nghiêm túc triển khai rà soát, báo cáo toàn diện việc tổ chức và cung cấp bữa ăn học đường.
Sở Y tế TP.HCM nhận định để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm do các loại vi khuẩn như Salmonella enteritidis cần thực hiện đồng bộ các biện pháp như: lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng và không có dấu hiệu hư hỏng; nấu chín kỹ thịt, trứng và các sản phẩm từ gia cầm.
Đồng thời không sử dụng thực phẩm sống hoặc chưa chín; giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay sạch trước khi chế biến và sau khi đi vệ sinh; vệ sinh thường xuyên bề mặt, dụng cụ nhà bếp; tách riêng thực phẩm sống và chín để tránh nhiễm chéo; đồng thời sử dụng thức ăn ngay sau khi nấu hoặc bảo quản lạnh đúng cách và hâm nóng kỹ trước khi ăn.
