Từ Vương quốc Anh, ông Lê Hoàng Phong, học giả Chevening, đang học thạc sĩ ngành lãnh đạo giáo dục tại ĐH UCL (University College London), chia sẻ với PV Báo Thanh Niên những nhận xét của ông về phổ điểm thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026. Đặc biệt, ở góc độ chính sách, chúng ta nên làm gì từ thông điệp phát đi từ những con số này?
Ông Lê Hoàng Phong cho hay, nhìn vào các chỉ số, phổ điểm thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 phát đi một tín hiệu rõ. Mặt bằng trung tâm của kết quả đã dịch xuống, trong khi mức độ phân tán lại tăng lên. Vấn đề không chỉ là điểm trung bình thấp hơn năm trước, mà là khoảng cách năng lực giữa các nhóm học sinh đang hiện ra rõ hơn.
Năm 2026, cả nước có 334.547 thí sinh dự thi môn tiếng Anh. Điểm trung bình đạt 5,07, giảm so với mức 5,38 của năm 2025. Trung vị giảm từ 5,25 xuống 4,75. Điểm xuất hiện nhiều nhất giảm từ 5,25 xuống 4,25. Ba chỉ báo trung tâm cùng dịch xuống cho thấy sự thay đổi không chỉ nằm ở một nhóm nhỏ thí sinh, mà xảy ra ngay tại vùng tập trung đông thí sinh nhất của phổ điểm.
Con số đáng chú ý nhất là tỷ lệ thí sinh dưới 5 tăng từ 38,22% năm 2025 lên 50,249% năm 2026. Khi hơn một nửa thí sinh không đạt ngưỡng trung bình trong một môn học đã được dạy nhiều năm ở phổ thông, câu hỏi không nên dừng lại ở nỗ lực cá nhân của từng học sinh. Nó phải được đặt vào hiệu quả tổng thể của việc dạy, học và đánh giá tiếng Anh trong nhà trường.
“Tuy nhiên, không nên kết luận rằng toàn bộ hệ thống đi xuống. Nhóm đạt từ 7 trở lên năm 2026 là 53.107 thí sinh, chiếm 15,874%. Con số này gần như tương đương năm 2025, khi có 53.251 thí sinh đạt từ 7 trở lên, chiếm 15,15%. Số thí sinh đạt điểm 10 còn tăng từ 141 lên 311. Tỷ lệ điểm 10 trên 10.000 thí sinh tăng từ 0,4007 lên 0,9296. Điều này cho thấy nhóm học sinh có nền tảng tốt vẫn giữ được kết quả cao. Vì vậy, phổ điểm không phản ánh một sự suy giảm đồng đều trên toàn hệ thống. Nó phản ánh một cấu trúc phân tầng rõ hơn, trong đó nhóm khá giỏi vẫn đứng vững, còn nhóm trung bình và trung bình thấp bị kéo xuống mạnh hơn. Đây là điểm cần nhấn mạnh trong phân tích chính sách”, ông Lê Hoàng Phong đánh giá.
Do đó, ông cho rằng, phổ điểm năm 2026 cũng gợi ý rằng đề thi có thể khó hơn đối với nhóm học sinh có nền tảng chưa vững. Việc trung vị giảm mạnh hơn điểm trung bình cho thấy nhóm ở giữa bị ảnh hưởng rõ. Nhiều học sinh vốn ở vùng 5 đến 6 điểm có thể đã trượt xuống vùng 4 đến 5. Trong khi đó, nhóm học sinh giỏi vẫn giữ được thành tích. Điều này thường xảy ra khi đề thi có nhiều câu hỏi đòi hỏi vốn từ, khả năng đọc hiểu, tư duy loại trừ và kinh nghiệm làm bài. Những học sinh được chuẩn bị tốt sẽ thích nghi được. Những học sinh học tiếng Anh chủ yếu qua tiết học chính khóa sẽ dễ bị hụt.
“Ở tầng chính sách, phổ điểm này nên được đọc như một chỉ dấu về chưa bình đẳng cơ hội học tiếng Anh. Tiếng Anh là môn học chịu ảnh hưởng rất mạnh của điều kiện gia đình, môi trường sống và khả năng tiếp cận tài nguyên ngoài nhà trường. Học sinh ở đô thị lớn thường có nhiều trung tâm ngoại ngữ, giáo viên giỏi, tài liệu luyện thi, môi trường cạnh tranh và sự đầu tư của phụ huynh. Học sinh ở nông thôn, vùng khó khăn hoặc gia đình thu nhập thấp thường phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng lớp học chính khóa. Khi lớp học chính khóa không đủ mạnh, khoảng cách sẽ tích lũy qua nhiều năm”, học giả Chevening phân tích.
Ông Phong cho biết, cần nói rõ giới hạn của phổ điểm. Phổ điểm tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 không đủ để kết luận học sinh Việt Nam yếu toàn diện về tiếng Anh. Bài thi tốt nghiệp hiện nay không đo đầy đủ năng lực nghe, nói, viết, tương tác, giao tiếp và sử dụng tiếng Anh trong bối cảnh thực.
Phổ điểm cũng không đủ để kết luận giáo viên dạy chưa hiệu quả. Giáo viên làm việc trong những điều kiện rất khác nhau về sĩ số, thời lượng, tài liệu, áp lực chương trình, năng lực đầu vào của học sinh và mức độ hỗ trợ chuyên môn.
Phổ điểm cũng chưa đủ để khẳng định đề thi tốt hay chưa tốt. Muốn đánh giá chất lượng đề thi cần phân tích ma trận đề, độ khó từng câu, khả năng phân biệt của từng câu hỏi, độ ổn định của bài thi, chất lượng phương án nhiễu và mức độ ăn khớp với chuẩn đầu ra. Phổ điểm là dấu hiệu ban đầu, không phải kết luận cuối cùng.
Dù vậy, theo học giả Chevening, phổ điểm năm 2026 vẫn đưa ra một cảnh báo quan trọng. Sau nhiều năm đổi mới chương trình, dạy học tiếng Anh ở Việt Nam vẫn có nguy cơ tạo ra hai tầng năng lực. Một tầng gồm học sinh có điều kiện, được học thêm tốt, tiếp xúc nhiều, có chiến lược làm bài và có khả năng đạt điểm cao. Một tầng lớn hơn gồm học sinh học tiếng Anh trong điều kiện hạn chế, thiếu môi trường thực hành, thiếu nền tảng từ vựng và thiếu hỗ trợ cá nhân hóa. Tầng thứ hai mới là thước đo công bằng của chính sách giáo dục.
Như vậy, những chính sách tiếp theo, không nên chỉ dừng ở việc điều chỉnh đề thi. Việt Nam cần một chiến lược đánh giá sớm hơn và thông minh hơn nền tảng của học sinh về tiếng Anh. Cần có các mốc đánh giá chẩn đoán ở lớp 6, lớp 9 và lớp 11 để nhận diện sớm lỗ hổng về từ vựng, ngữ pháp, đọc hiểu và kỹ năng tự học…, từ đó có giải pháp can thiệp.
Cùng với đó, chính sách tiếng Anh cần chuyển trọng tâm từ khẩu hiệu chuẩn đầu ra sang năng lực triển khai trong lớp học. Nếu giáo viên không được hỗ trợ thực chất về phương pháp dạy đọc, dạy từ vựng, phản hồi lỗi, thiết kế bài học phân hóa và sử dụng dữ liệu học tập, mọi mục tiêu cải cách sẽ khó đi vào năng lực thực của học sinh.
Một hướng chính sách khác mà ông Lê Hoàng Phong đưa ra là xây dựng tài nguyên học tập công có chất lượng cao. Trong một môn học phụ thuộc nhiều vào học thêm như tiếng Anh, công bằng giáo dục không thể chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân của gia đình. Học sinh ở vùng khó khăn cần được tiếp cận miễn phí với bài luyện phù hợp trình độ, phản hồi tự động, thư viện nghe đọc chuẩn, lộ trình ôn tập và hệ thống theo dõi tiến bộ…
“Việt Nam không thiếu học sinh giỏi tiếng Anh. Điều đang cần là một hệ thống đủ công bằng và đủ hiệu quả để số đông học sinh đạt được năng lực tiếng Anh nền tảng sau nhiều năm học ở phổ thông. Điểm trung bình 5,07 là một con số đáng chú ý. Nhưng điều đáng suy nghĩ hơn là trung vị 4,75; điểm xuất hiện nhiều nhất 4,25 và hơn một nửa thí sinh dưới 5. Những con số ấy không nên được dùng để quy trách nhiệm vội vã. Chúng nên được dùng để hệ thống nhìn lại cách dạy, cách học, cách kiểm tra, cách đầu tư và cách bảo đảm cơ hội học tiếng Anh cho mọi học sinh”, ông Phong trao đổi.
Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM trở thành "siêu đô thị về giáo dục" với số lượng học sinh sẽ vào học lớp 1, 6, 10 năm học 2026-2027 gần 600.000 em.
Công tác tuyển sinh lớp 1, 6, 10 ở thành phố sau sáp nhập sẽ được thực hiện ra sao? Phụ huynh không muốn cho con học gần nhà mà muốn gần chỗ làm, gần nhà người thân để tiện đưa đón có được không, đăng ký thế nào?
Năm nay các trường "hot" của thành phố tuyển sinh ra sao, cách đăng ký? Chọn nguyện vọng lớp 10 thế nào để "chắc" suất vào công lập?...
Để giải đáp băn khoăn của phụ huynh và học sinh, báo Tuổi Trẻ phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức buổi tư vấn trực tuyến "Phụ huynh, học sinh cần chuẩn bị gì cho kỳ tuyển sinh lớp 1, 6, 10 tại TP.HCM?", từ 9-11h sáng thứ năm ngày 9-4-2026.
Ngay từ bây giờ, phụ huynh, học sinh có thắc mắc có thể gửi câu hỏi về chương trình ở ô bên dưới đến các khách mời:
- Ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM.
- Ông Nguyễn Võ Đăng Khoa, Phó trưởng Phòng quản lý chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM.
- Ông Trịnh Đình Thảo, Phó hiệu trưởng Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, TP.HCM.
- Ông Cao Quảng Tư, Giám đốc tuyển sinh hệ thống Trường Quốc tế Á Châu, TP.HCM.
- Ông Mai Đức Thắng, Hiệu trưởng Trường TH, THCS và THPT Hoàng Gia (Royal School), TP.HCM.
Câu trả lời sẽ được cập nhật trên Tuổi Trẻ Online (tuoitre.vn) từ 9-11h sáng thứ năm ngày 9-4-2026, mời bạn đọc đón xem.
Từ nhiều năm nay, TP.HCM được biết đến là địa phương có nề nếp tổ chức thi cử nghiêm túc, chặt chẽ ở tất cả các kỳ thi. Tuy nhiên, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm nay mang ý nghĩa đặc biệt.
Đây là lần đầu tiên học sinh của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) cùng tham dự một kỳ thi chung. Đồng thời cũng là lần đầu tiên đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên của 3 khu vực cùng thực hiện một kỳ thi dưới sự chỉ đạo thống nhất của Sở GD-ĐT TP.HCM.
Với 151.269 thí sinh dự thi tại 6.443 phòng thi thuộc 242 điểm thi rải đều ở 3 khu vực, Sở GD-ĐT TP.HCM đã quán triệt đến 17.000 công chức, viên chức làm công tác thi một nguyên tắc. Đó là: không có giáo viên vi phạm quy chế coi thi, không có thí sinh vi phạm quy chế thi.
Để thực hiện nguyên tắc trên, Sở GD-ĐT TP.HCM đã tiến hành tập huấn trực tiếp về công tác thi tại 3 khu vực với 3 ngày khác nhau. Bên cạnh đó là các văn bản hướng dẫn cán bộ coi thi phải quán triệt tinh thần 4 đúng (đúng quy chế, đúng quy trình, đúng thời gian, đúng trách nhiệm); 3 không (không lơ là chủ quan, không căng thẳng quá mức, không tự ý xử lý tình huống).
Sở GD-ĐT TP.HCM đặc biệt lưu ý cán bộ coi thi phải nhắc nhở, ngăn ngừa thí sinh, không để thí sinh vi phạm quy chế thi dẫn đến việc bị đình chỉ thi và hủy bỏ kết quả bài thi, ảnh hưởng đến tương lai của các em.
"Trong khi sinh hoạt quy chế thi đối với thí sinh, giám thị cần động viên, nhắc nhở các em tuyệt đối không gian lận, không mang tài liệu, không để quên điện thoại trong người, không dùng thiết bị để gian lận.
Trước khi phát đề thi, giám thị coi thi phải nhắc nhở thí sinh thêm một lần nữa, yêu cầu các em kiểm tra kỹ lần cuối xem còn thiết bị thu phát sóng, điện thoại, tài liệu... trong người, trên bàn, trong hộc bàn hay không.
Vì quyền lợi của các em học sinh là trên hết, các thầy cô giáo cần nhắc nhở liên tục để ngăn ngừa thí sinh vi phạm, thực hiện một kỳ thi an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế", văn bản của Sở GD-ĐT TP.HCM gửi các trưởng điểm thi lớp 10 nêu rõ.
Sáng 31-5, trong lúc chờ con hoàn tất thủ tục dự thi lớp 10 tại điểm thi Trường THCS Võ Trường Toản, phường Sài Gòn, chị Mai Thị Phượng chia sẻ một "giao kèo" khá đặc biệt của chị với con trai: khi đón con sau buổi thi, chị không được hỏi câu: "Con làm bài được không?".
Theo chị Phượng, từ năm lớp 8, cậu bé đã đề nghị mẹ như vậy. Trước đó, sau mỗi kỳ kiểm tra cuối học kỳ, chị thường hỏi han kết quả bài làm vì nghĩ đó là cách thể hiện sự quan tâm. Tuy nhiên, con trai chị tâm sự với cha rằng con cảm thấy áp lực và không thoải mái mỗi khi nghe câu hỏi ấy, nhất là những lần làm bài chưa được như mong muốn.
Câu chuyện của chị Phượng nhanh chóng thu hút sự tham gia của nhiều phụ huynh. Trong đó, đa số các phụ huynh đều cho rằng câu hỏi tưởng là bình thường ấy nhưng lại gây áp lực nặng nề cho con trẻ.
"Học sinh làm bài được hay không phải chờ kết quả chấm thi. Mình có hỏi thì con cũng khó mà xác định được chính xác số điểm. Thế nên, tốt nhất là không nên hỏi câu này", chị Nguyễn Thu Vân, phụ huynh có con học Trường THCS Nguyễn Du, phường Bến Thành, bày tỏ.
"Ngay từ đầu học kỳ 2 lớp 9, thấy con thức khuya học bài đến 1h sáng, tôi đã nói chuyện với con về áp lực phòng thi. Rằng con đừng quá căng thẳng mà phải giữ gìn sức khỏe trước đã. Nếu không đậu được trường THPT tốp đầu thì mình học trường THPT tốp giữa. Nếu không đậu được trường THPT công lập thì mình học trường THPT tư thục. Việc học tập có nhiều con đường mà", chị Vân kể.
Chị Vân cho biết trước kỳ thi, chị đã hỏi con gái muốn được mẹ đón như thế nào sau mỗi buổi làm bài. Câu trả lời của con khiến chị khá bất ngờ: "Mẹ không cần hỏi gì cả, cũng không cần nói gì nhiều. Mẹ chỉ cần cười thật tươi khi đón con là đủ rồi".
Trong khi đó, chị Thanh Phương, một phụ huynh ở phường Xóm Chiếu, kể rằng con mình lại có một "yêu cầu" khác. "Con bảo sau mỗi buổi thi, mẹ phải ôm con một cái rồi hỏi xem con có mệt không. Chỉ vậy thôi, tuyệt đối không được hỏi gì về bài thi. Thi xong rồi thì chờ sở GD-ĐT công bố điểm, cháu không muốn bố mẹ truy vấn việc làm được mấy câu, đúng hay sai", chị Phương nói.
Từ những trải nghiệm của bản thân và kinh nghiệm học hỏi từ các nhóm phụ huynh có con thi vào lớp 10 trên mạng xã hội, chị Phương nhận ra rằng việc nhắc nhở quá nhiều về kỳ thi đôi khi không mang lại tác dụng như mong muốn. Những câu nói tưởng chừng là động viên như "Cố gắng thi tốt nhé" hay "Cố lên con" có thể vô tình khiến thí sinh cảm thấy áp lực hơn.
"Trong những ngày này, điều cha mẹ có thể làm tốt nhất là chăm lo cho con ăn uống đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý và đưa đón đúng giờ. Chỉ cần như vậy thôi cũng đã là nguồn động viên rất lớn đối với các con rồi", chị Phương đúc kết.
Những năm trước, việc tham gia các đợt xét tuyển sớm giúp nhiều thí sinh phần nào giảm áp lực trước kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, khi tất cả nguyện vọng đều được đăng ký trong cùng một giai đoạn, cơ hội trúng tuyển sẽ phụ thuộc vào kết quả tổng thể và khiến "cuộc đua" vào đại học trở nên tập trung hơn trong một giai đoạn.
Trong bối cảnh đó, việc chuẩn bị từ sớm - không phải để "xét tuyển trước", mà để sẵn sàng về hồ sơ, thông tin và chiến lược - đang trở thành xu hướng được nhiều thí sinh lựa chọn. Đặc biệt, việc sử dụng kết quả học tập THPT để tiếp cận các chương trình học bổng giúp thí sinh có thêm cơ sở để cân nhắc lựa chọn trước khi bước vào giai đoạn đăng ký chính thức.
Khi không còn cơ chế xét tuyển sớm, cơ hội trúng tuyển của thí sinh sẽ được quyết định trong cùng một giai đoạn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc tất cả bắt đầu từ cùng một vạch xuất phát.
Sự khác biệt nằm ở mức độ chuẩn bị. Những thí sinh chủ động hoàn thiện hồ sơ học tập, tìm hiểu ngành học và tiếp cận các chính sách học bổng từ sớm sẽ có nhiều lợi thế hơn khi bước vào giai đoạn đăng ký nguyện vọng chính thức.
Trong đó, xét học bạ đóng vai trò như một công cụ để đánh giá quá trình học tập dài hạn. Theo quy chế mới, điểm học bạ được tính dựa trên kết quả lớp 10, 11, 12, với yêu cầu có môn toán hoặc văn trong tổ hợp. Điều này phản ánh rõ xu hướng đánh giá toàn diện, thay vì chỉ dựa vào một kỳ thi.
Theo thông tin tuyển sinh năm 2026 của Trường đại học Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM (HUFLIT), nhà trường triển khai nhận đăng ký xét học bạ nhận học bổng từ ngày 15..4.
Hoạt động này không thay thế quy trình xét tuyển chính thức trên hệ thống của Bộ GD&ĐT, nhưng đóng vai trò như một bước chuẩn bị quan trọng, giúp thí sinh tiếp cận sớm chính sách học bổng cũng như có thêm dữ liệu để xây dựng chiến lược đăng ký nguyện vọng.
Năm 2026, HUFLIT dự kiến tuyển sinh 23 ngành đào tạo, đồng thời áp dụng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế (IELTS, TOEFL, TOEIC…) sang điểm môn ngoại ngữ trong cả phương thức xét học bạ và điểm thi THPT.
Đáng chú ý, chính sách học bổng dành riêng cho tân sinh viên năm nay được mở rộng với tổng giá trị lên đến 40 tỉ đồng, bao gồm nhiều nhóm khác nhau như: học bổng thủ khoa (đến 50% học phí toàn khóa), học bổng tân sinh viên tài năng (có thể lên đến 100% học phí với một số đối tượng đặc biệt), học bổng 20% học phí học kỳ 1 khi trúng tuyển vào HUFLIT bằng NV 1, học bổng 15% học phí toàn khóa khi học tại cơ sở Hóc Môn...
Bên cạnh cam kết không tăng học phí trong toàn khóa học, HUFLIT cũng tiếp tục triển khai quỹ hỗ trợ sinh viên với tổng giá trị 13 tỉ đồng mỗi năm. Sinh viên có thể mượn tiền từ nguồn quỹ này để đóng học phí mà không cần phải trả lãi suất. Đây là chính sách đã được HUFLIT triển khai trong nhiều năm liền, giúp người học và gia đình vơi bớt nỗi lo về gánh nặng tài chính trong hành trình chinh phục giấc mơ đại học.
Trong một kỳ tuyển sinh mà tất cả thí sinh cùng đăng ký trong một khung thời gian, việc chuẩn bị trước mang lại lợi thế rõ rệt.
Tham gia xét học bạ để xét học bổng không đồng nghĩa với việc "được xét tuyển trước", nhưng giúp thí sinh có thêm thông tin quan trọng: khả năng nhận học bổng, mức hỗ trợ tài chính và mức độ phù hợp với ngành học.
Từ đó, việc đăng ký nguyện vọng không còn là lựa chọn mang tính "đánh cược", mà trở thành một quyết định được cân nhắc và chuẩn bị kỹ lưỡng.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao, sự chủ động không chỉ đến từ việc học, mà còn từ cách mỗi thí sinh tiếp cận cơ hội. Việc mở cổng nhận hồ sơ xét học bạ từ ngày 15.4, gắn với các chính sách học bổng cụ thể của HUFLIT, là một trong những bước giúp thí sinh bắt đầu hành trình đó sớm hơn - một cách bài bản và có định hướng.
