Các phi công trực thăng Ukraine lần đầu tiên tiết lộ những chi tiết về nhiệm vụ rủi ro cao đã góp phần mở đường cho việc giành lại đảo Zmiinyi (đảo Rắn) vào tháng 5/2022 từ tay Nga. Những lời kể này đến từ các phi công thuộc Lữ đoàn Không quân Lục quân Độc lập số 11 “Kherson”.
Chiến dịch này đánh dấu một bước ngoặt trong nỗ lực của Ukraine nhằm thách thức quyền kiểm soát Biển Đen của Nga. Đảo Rắn đã trở thành biểu tượng cho sự kháng cự của Ukraine sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt, trong khi việc giành lại hòn đảo giúp khôi phục quyền tiếp cận các tuyến hàng hải quan trọng và làm suy giảm đáng kể khả năng Nga triển khai sức mạnh quân sự dọc bờ biển phía Nam Ukraine.
Nỗ lực đổ bộ đầu tiên diễn ra vào cuối tháng 4/2022. Các tổ lái trực thăng được chia thành 2 nhóm: một nhóm tấn công các vị trí phòng thủ trên đảo, nhóm còn lại đổ bộ binh sĩ dưới sự yểm trợ của nhóm tấn công. Tuy nhiên, các tiêm kích Ukraine làm nhiệm vụ bảo vệ trên không đã phát hiện máy bay chiến đấu Nga đang tiếp cận, buộc chiến dịch phải hủy bỏ khi đang trên đường tới mục tiêu.
“Chúng tôi có những quy trình và thỏa thuận nhất định về thời điểm phải kết thúc chiến dịch”, Oleksandr, một phi công Mi-24 làm nhiệm vụ yểm trợ trên không hôm đó, cho biết.
Nỗ lực thứ hai diễn ra vào đầu tháng 5/2022. Các máy bay tấn công đã đánh vào hòn đảo trước, nhưng lực lượng Nga khai hỏa vào các trực thăng khi chúng chuẩn bị đổ bộ, khiến binh sĩ không thể đặt chân lên đảo.
“Đưa lực lượng đặc nhiệm đổ bộ là một trong những nhiệm vụ thường xuyên của chúng tôi, nhưng thực hiện nó trong những điều kiện như vậy là một chiến dịch cực kỳ táo bạo. Tôi cho rằng nó gần như bất khả thi”, Oleksii, một phi công Mi-8, cho biết.
Quân đội Ukraine trông đợi vào yếu tố bất ngờ. Nhưng sau lần thử đầu tiên, phía Nga đã biết về ý định của họ và luôn trong tư thế chờ đợi.
Lần thử thứ 3, vào ngày 7/5/2022, Ukraine đã thành công. Khi các binh sĩ tiến gần hòn đảo, mục tiêu bắt đầu hiện ra từ khoảng cách khoảng 15km.
“Vì hòn đảo nằm trên một điểm cao, khoảng 42m so với mực nước biển, họ có thể nhìn thấy chúng tôi rõ hơn là chúng tôi nhìn thấy họ. Điều giúp chúng tôi thành công là sự dũng cảm”, Leonid, một phi công Mi-8 khác tham gia chiến dịch, nhớ lại.
Để tới được hòn đảo, các trực thăng phải bay qua vùng biển rộng lớn mà không nhìn thấy đường bờ. Điều này khiến ngay cả những tổ lái giàu kinh nghiệm cũng mất phương hướng, đặc biệt khi họ phải bay ở độ cao gần như bằng 0 để tránh bị phát hiện.
Artem, một phi công Mi-8 vận chuyển binh sĩ ra đảo, giải thích rằng bay trên mặt biển được coi là đặc biệt khó khăn vì thiếu các mốc tham chiếu ven bờ để định hướng, trong khi mặt biển lặng còn làm tăng nguy cơ mất nhận thức không gian.
Anh nhớ lại rằng khoảng cách ngắn nhất từ đất liền đến đảo Zmiinyi là khoảng 40km. Nhiệt độ nước bên dưới khi đó không quá 4°C. Dù một số tổ lái trước đây đã được huấn luyện bay thấp trên đất liền trong các nhiệm vụ chiến đấu, việc bay ở độ cao cực thấp trên biển hoàn toàn là trải nghiệm mới.
Leonid nhớ lại rằng một trong những phi công dẫn đầu nói mình cảm nhận được những cú gõ nhịp nhàng. Sau đó họ phát hiện đó là càng đáp phía trước của trực thăng chạm vào mặt nước. Các trực thăng bay thấp đến mức nhiệm vụ vừa gây khó chịu về thể chất vừa đòi hỏi trình độ điều khiển rất cao, với tốc độ lớn và liên tục cơ động.
Đến thời điểm các trực thăng chở lực lượng đặc nhiệm tiếp cận đảo vào ngày 7/5/2022, UAV Bayraktar TB2 và máy bay chiến thuật của Ukraine đã tấn công các vị trí phòng thủ trên đảo.
Khi các trực thăng tiếp cận đảo, họ phải đối mặt với khói dày đặc, hỏa lực vũ khí bộ binh liên tục và sự kháng cự quyết liệt. Leonid nhớ lại rằng họ không thể hạ cánh trong lần tiếp cận đầu tiên vì bị các lực lượng của Nga bắn dữ dội.
Được các trực thăng tấn công Mi-24 yểm trợ dẫn đường, họ thực hiện lần tiếp cận thứ 2 và đổ bộ thành công lực lượng đặc nhiệm bất chấp hỏa lực Nga cùng các vụ nổ xảy ra gần đó. Ông cho biết việc hạ cánh chỉ diễn ra trong vài khoảnh khắc và tổ lái đã rất may mắn khi một quả lựu đạn phân mảnh không phát nổ phía trên cánh quạt chính của trực thăng.
Tổ lái dẫn đầu trong cuộc đổ bộ ngày 7/5 gồm phi công Andrii Horetskyi và hoa tiêu Yevhen Halytskyi là những người đầu tiên tham gia nhóm trực thăng tấn công hòn đảo và yểm trợ cho chiến dịch đổ bộ. Cả hai sau đó đều thiệt mạng.
Ngoài ra, một tổ bay cứu hộ riêng biệt, sử dụng trực thăng Mi-14 và chờ sẵn gần bờ biển để ứng phó tình huống khẩn cấp, đã bị một tiêm kích Nga bắn hạ khi đang bay vòng chờ đợi trong thời gian diễn ra chiến dịch.
Ba người đàn ông đeo ba lô dã chiến, mang theo súng trường và súng ngắn ngày 7/4 tới khu vực Besiktas của thành phố Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, nơi có mật độ dân cư cao và tập trung nhiều doanh nghiệp quốc tế. Khu vực này còn có lãnh sự quán Israel trên tầng 7 của một tòa nhà trong khu phức hợp Yapi Kredi Plaza ở phố Buyukdere.
Video do nhân chứng ghi lại cho thấy nhóm người này sau khi xuống xe đã lên đạn, tiến nhanh về phía tòa nhà nơi có lãnh sự quán Israel và được đông đảo cảnh sát vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ bảo vệ. Các cảnh sát nhanh chóng phát hiện nhóm nghi phạm và cuộc đấu súng nổ ra.
Hình ảnh được người dân gần đó quay cho thấy một cảnh sát mang súng lục đối đầu với nghi phạm trang bị súng trường tự động cùng súng ngắn. Hai người đứng ở hai đầu một dãy ôtô, liên tục thay đổi vị trí ẩn nấp và khai hỏa.
Viên cảnh sát sau đó nằm rạp xuống đất, ngắn qua gầm ôtô, bắn vào chân của nghi phạm, khiến người này không thể di chuyển bình thường. Loạt tiếng súng vang lên, nghi phạm trúng đạn đổ gục xuống đất. Hai nghi phạm tiếp theo lần lượt bị cảnh sát bắn hạ trong khoảng 15-20 phút sau đó.
Bộ trưởng Nội vụ Thổ Nhĩ Kỳ Mustafa Ciftci cho biết ba "kẻ khủng bố" đã bị vô hiệu hóa sau cuộc đấu súng, hai sĩ quan cảnh sát bị thương nhẹ. Nhóm tay súng được xác định tìm cách tấn công lực lượng cảnh sát gần đó.
Ông Ciftci cho hay nhóm nghi phạm đã thuê xe đi từ thành phố Izmit đến Istanbul để gây án, thêm rằng một nghi phạm có liên hệ với "một tổ chức lợi dụng tôn giáo", nhưng không nêu cụ thể, dường như ám chỉ tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Các điều tra viên chưa đưa ra thông cáo về động cơ của nhóm tay súng có thể là lãnh sự quán Israel hay không. Theo thông tin từ hiện trường, không có nhà ngoại giao Israel làm việc trong tòa nhà ở Besiktas và phần lớn nhân viên tại các cơ quan ngoại giao Israel tại Thổ Nhĩ Kỳ là người địa phương.
Cả Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đều nhanh chóng lên án sự việc và coi đây là một vụ tấn công khủng bố. Bộ Ngoại giao Israel đánh giá cao phản ứng nhanh của lực lượng an ninh Thổ Nhĩ Kỳ.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan gọi đây là "vụ tấn công hèn hạ", đồng thời cho biết nước này sẽ tiếp tục chống lại mọi hình thức khủng bố và không để các hành động khiêu khích làm tổn hại môi trường an ninh.
Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm nay đăng tải video cho thấy tên lửa đánh trúng tàu dầu, đồng thời cho biết mục tiêu là phòng máy nhằm vô hiệu hóa con tàu. "Thủy thủ đoàn của con tàu đã phớt lờ nhiều lời cảnh báo, không tuân thủ chỉ thị từ lực lượng Mỹ nhiều lần trong vòng 24 giờ", CENTCOM cho biết trong một tuyên bố.
"Một máy bay Mỹ cuối cùng đã vô hiệu hóa con tàu bằng cách bắn tên lửa Hellfire vào phòng máy, ngăn tàu chở dầu này đến Iran", theo Reuters dẫn tuyên bố.
Đây là một phần trong lệnh phong tỏa cảng Iran do Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt từ ngày 13.4, nhằm buộc Tehran trở lại bàn đàm phán theo các điều kiện của Washington. Lexie là tàu thứ 6 bị quân đội Mỹ vô hiệu hóa kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực. Washington nói lực lượng Mỹ cũng đã chuyển hướng 122 tàu tìm cách ra vào các cảng của Iran.
Vụ việc trên xảy ra sau khi Công ty Vận tải biển Địa Trung Hải (MSC) xác nhận rằng tàu Sariska V của họ đã bị trúng 2 vật thể lạ tại cảng Umm Qasr, theo Al Jazeera. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào tàu Sariska V "thuộc sở hữu của Mỹ" sau một vụ tấn công vào một tàu của Iran gần Oman.
MSC cho biết các cuộc tấn công là "hoàn toàn không có căn cứ dựa trên những cáo buộc của IRGC vì MSC là một hãng vận tải thương mại trung lập, không có liên hệ gì với Mỹ hay Israel". MSC cho biết thêm công ty này có trụ sở và văn phòng đặt tại Thụy Sĩ và thuộc sở hữu hoàn toàn của Ý.
Cùng ngày, Mỹ công bố các lệnh trừng phạt mới liên quan Iran, nhắm vào một số cá nhân và sàn giao dịch tiền điện tử. Theo thông báo của Bộ Tài chính Mỹ, 4 công dân Iran cùng 4 sàn giao dịch tài sản kỹ thuật số có trụ sở tại Iran, gồm Nobitex, Bitpin, Ramzinex và Walletx, đã bị đưa vào danh sách trừng phạt.
Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo các tổ chức tài chính và cá nhân nước ngoài cũng có thể đối mặt với biện pháp trừng phạt nếu tham gia một số giao dịch nhất định với các công ty nói trên.
Các động thái này diễn ra trong lúc Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bày tỏ hy vọng một thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự với Iran có thể sớm đạt được. Phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ ngày 2.6, ông Rubio nói Iran phải cắt giảm mạnh chương trình hạt nhân trước khi bất kỳ lệnh trừng phạt nào được dỡ bỏ.
"Chúng ta đang có triển vọng. Điều đó có thể xảy ra hôm nay, có thể xảy ra ngày mai, hoặc có thể xảy ra tuần tới", AFP dẫn lời ông Rubio nói. Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh Iran phải mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz để bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào có hiệu lực.
Ngoại trưởng Rubio tìm cách hạ thấp mức độ nghiêm trọng của các cuộc đụng độ giữa Mỹ - Iran gần đây, cho rằng chiến sự trên thực tế đã kết thúc. Ông cũng cho rằng nền kinh tế Iran hiện "tồi tệ hơn nhiều" so với giai đoạn 6 đến 9 tháng trước.
Liên quan tình hình nội bộ Tehran, ông Rubio nói Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei, người bị thương trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel và chưa xuất hiện công khai kể từ khi nhậm chức, vẫn còn sống và đang tham gia nhiều hơn vào các hoạt động điều hành. Iran chưa bình luận thông tin này.
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng Mỹ ngày 25-5 đã tiến hành các cuộc tấn công mang tính "tự vệ" để bảo vệ binh sĩ Mỹ trước các mối đe dọa từ phía Iran.
Các mục tiêu bị nhắm tới bao gồm những bệ phóng tên lửa và các tàu thuyền Iran bị cáo buộc đang tìm cách rải thủy lôi quanh khu vực eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dầu mỏ toàn cầu.
"Lực lượng Mỹ hôm nay đã tiến hành các cuộc tấn công tự vệ tại miền nam Iran, nhằm bảo vệ binh sĩ của chúng tôi trước các mối đe dọa từ lực lượng Iran", người phát ngôn CENTCOM Timothy Hawkins phát biểu với Đài Fox News.
Ông nhấn mạnh quân đội Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ lực lượng của mình, trong khi vẫn "duy trì sự kiềm chế" trong thời gian ngừng bắn hiện nay.
Các cuộc tấn công diễn ra gần thành phố cảng Bandar Abbas - nơi đặt căn cứ hải quân lớn của Iran nằm gần eo biển Hormuz.
Theo Đài Fox News, lực lượng Mỹ đã phát hiện hai tàu thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Washington được cho là đã phá hủy cả hai tàu của IRGC, đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại Bandar Abbas.
Các nguồn thạo tin cho biết động thái này không đồng nghĩa với việc lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã chấm dứt, khẳng định đây chỉ là cuộc tấn công mang tính phòng vệ.
Trước đó truyền thông Iran đồng loạt đưa tin nhiều tiếng nổ đã được ghi nhận tại Bandar Abbas cũng như các khu vực ven biển gần eo biển Hormuz, song nguyên nhân chưa được xác định.
Hãng thông tấn Tasnim cho biết ít nhất ba tiếng nổ đã vang lên tại Bandar Abbas, trong khi Hãng tin Fars đưa tin những âm thanh tương tự cũng xuất hiện gần các khu vực Sirik và Jask.
Tuy nhiên Hãng thông tấn Mehr sau đó dẫn các nguồn tin địa phương khẳng định tình hình tại Bandar Abbas đã "hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát" và người dân không cần lo lắng.
Theo Đài CNN, đây không phải lần đầu tiên hai nước đối đầu nhau trong thời gian ngừng bắn. Vào đầu tháng 5, Mỹ cũng đã tấn công các cơ sở quân sự Iran mà Washington cáo buộc liên quan đến các vụ phóng tên lửa, máy bay không người lái và triển khai xuồng cỡ nhỏ nhằm vào tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Hormuz.
Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã cho phép quân đội nước này đáp trả các hành động mà Washington xem là khiêu khích quanh tuyến hàng hải chiến lược Hormuz.
