Theo Reuters, một tổ chim nhỏ vừa được phát hiện gần tiền tuyến tại Ukraine được đan từ cỏ khô cùng các đoạn cáp quang.
Phát hiện này cho thấy cuộc xung đột kéo dài hơn 4 năm không chỉ tác động đến con người mà còn ảnh hưởng tới môi trường sống của các loài động vật hoang dã.
Dọc theo chiến tuyến dài khoảng 1.200km, các sợi cáp quang siêu mảnh hiện phủ khắp nhiều khu vực.
Đây là loại cáp được cả quân đội Ukraine và Nga sử dụng để điều khiển máy bay không người lái (drone), giúp tín hiệu điều khiển không bị ảnh hưởng bởi các biện pháp gây nhiễu điện tử.
Những sợi cáp này có thể dài tới 20km, thường mắc trên cây, vương vãi trên các cánh đồng hoặc nằm trên mái nhà ở những khu vực gần tiền tuyến. Dưới ánh nắng, chúng lấp lánh như những mạng nhện khổng lồ.
Loài chim bí ẩn dùng cáp quang làm vật liệu xây tổ
Theo bà Yana Hrynko, nhà nghiên cứu cao cấp tại Bảo tàng Chiến tranh ở Kyiv, các loài chim đã bắt đầu tận dụng những đoạn cáp bị bỏ lại để làm tổ.
“Những hiện vật như tổ chim chứa các đoạn cáp quang cho thấy bản chất của chiến tranh đang thay đổi”, bà Hrynko chia sẻ.
Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022 bằng xe tăng, xe bọc thép và pháo binh. Để đối phó với ưu thế của Nga về các loại vũ khí truyền thống, Ukraine đã đầu tư mạnh vào phát triển máy bay không người lái.
Đến nay, drone đã trở thành một trong những phương tiện tác chiến chủ đạo trên chiến trường.
Bà Hrynko cho biết các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được loài chim nào đã làm những chiếc tổ này, cũng như cách chúng thu thập những đoạn cáp quang dài để xây tổ.
Nhiều binh sĩ Ukraine đang làm nhiệm vụ tại các tỉnh Donetsk, Kharkiv và Zaporizhzhia cho biết họ cũng từng phát hiện những tổ chim tương tự và đã đăng tải hình ảnh, video lên mạng xã hội.
Theo các nhà nghiên cứu, một trong hai chiếc tổ sẽ được lưu giữ tại Bảo tàng Chiến tranh ở Kyiv như một hiện vật phản ánh tác động của chiến tranh, trong khi chiếc còn lại sẽ được gửi sang Hà Lan phục vụ nghiên cứu trước khi được hoàn trả.
Bà Auke-Florian Hiemstra, nhà sinh học 33 tuổi làm việc tại thành phố Leiden (Hà Lan), chuyên nghiên cứu việc các loài chim sử dụng vật liệu nhân tạo để xây tổ, cho biết Ukraine có hệ chim rất đa dạng, vì vậy nhiều loài khác nhau đều có thể tạo nên những chiếc tổ này.
“Tôi chưa từng nhìn thấy những chiếc tổ như thế này trước đây, dù đã nghiên cứu rất nhiều tổ chim”, bà Hiemstra nói.
Theo bà Hiemstra, các sợi cáp có thể khiến chim bị mắc hoặc vướng trong quá trình xây tổ và kiếm ăn.
Tuy nhiên, đặc tính bền và dẻo của cáp quang cũng có thể giúp tổ chim chắc chắn hơn so với khi chỉ sử dụng vật liệu tự nhiên.
“Mỗi chiếc tổ như vậy không chỉ phản ánh khả năng thích nghi của các loài chim trước môi trường sống thay đổi, mà còn ghi lại những dấu vết chiến tranh để lại đối với thiên nhiên ở Ukraine”, bà Hiemstra cho biết.
Tổ chim đặc biệt phản ánh dấu ấn của chiến tranh
Hiện tượng này thực tế không mới mà đã được ghi nhận từ đầu tháng 6 tại tỉnh Donetsk (Ukraine).
Thông tin được ông Oleh Malchenko, Tiến sĩ Khoa học Lịch sử, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Lưu trữ và Nguồn sử liệu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine, đồng thời là một quân nhân, chia sẻ ngày 6/6.
Theo ông Malchenko, sau khi một quả bom lượn dẫn đường của Nga đánh đổ một cái cây gần vị trí của lực lượng Ukraine, một tổ chim đã rơi xuống từ tán cây.
Vị quân nhân cho rằng chiếc tổ giống như một “lời đáp” của thế giới loài chim Ukraine trước những góc nhìn bi quan về chiến tranh.
Theo ông, chiếc tổ gợi hình ảnh những ngôi nhà quét vôi trắng truyền thống của Ukraine nhưng được “trang trí” bằng các vật liệu hiện đại, qua đó tượng trưng cho khả năng thích nghi ngay cả trong những điều kiện khắc nghiệt nhất.
Tuy nhiên, ông Malchenko cũng nhấn mạnh rằng cuộc sống của các loài chim gần tiền tuyến luôn tiềm ẩn nhiều hiểm nguy.
Các vụ nổ liên tiếp và hỏa lực pháo binh có thể khiến chúng bị ảnh hưởng bởi sóng xung kích, rơi khỏi cây hoặc mất phương hướng rồi va vào mái nhà, cột điện.
Giữa bức tranh nóng lên toàn cầu, có một nghịch lý đang khiến giới khoa học đặc biệt chú ý. Vùng biển phía nam Greenland và Iceland lại lạnh đi thay vì ấm lên như phần còn lại của hành tinh.
Theo Euronews, khu vực này được gọi là “Cold Blob” hay “đốm lạnh” Bắc Đại Tây Dương. Trong nhiều năm, nó được xem như một ngoại lệ kỳ lạ trên bản đồ khí hậu thế giới.
Nhưng theo một nghiên cứu mới, đây có thể không chỉ là một bất thường cục bộ, mà là dấu hiệu cho thấy hệ tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC) đang suy yếu.
Nghiên cứu do các nhà khoa học từ Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (PIK), Đức thực hiện, vừa công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters. Kết quả cho thấy “đốm lạnh” này nhiều khả năng không phải do biến động thời tiết ngắn hạn hay sự thất thường ở bề mặt đại dương, mà liên quan trực tiếp đến sự suy giảm vận chuyển nhiệt của một “băng chuyền” khổng lồ trong lòng đại dương.
Trong khi nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục lập kỷ lục mới, vùng biển cận cực ở Bắc Đại Tây Dương, nằm phía nam Greenland, lại thể hiện xu hướng ngược lại. Đây là nơi duy nhất trên Trái Đất được ghi nhận có xu hướng lạnh đi rõ rệt trong nhiều thập kỷ qua, dù xung quanh đều ấm lên.
Trên bản đồ nhiệt độ bề mặt biển, khu vực này hiện lên như một mảng lạnh bất thường giữa đại dương đang ấm dần.
Điều khiến các nhà nghiên cứu lo ngại là “đốm lạnh” này không chỉ xuất hiện ở bề mặt. Phân tích dữ liệu cho thấy cả cột nước ở khu vực này cũng đang mất nhiệt. Điều đó đồng nghĩa nguyên nhân có thể nằm ở sự thay đổi trong cách đại dương vận chuyển nhiệt, chứ không chỉ là gió, mây hay biến động thời tiết theo mùa.
Dấu hiệu “băng chuyền nhiệt” của Trái Đất đang chậm lại
Trọng tâm của nghiên cứu là AMOC - một hệ thống hải lưu khổng lồ vận chuyển nước ấm, mặn từ vùng nhiệt đới lên Bắc Đại Tây Dương, sau đó đưa nước lạnh, đậm đặc chìm xuống và chảy ngược về phía nam ở tầng sâu.
AMOC thường được ví như một “băng chuyền nhiệt” của Trái Đất. Nhờ nó, lượng nhiệt từ vùng nhiệt đới được phân phối lên phía bắc, góp phần giữ cho Tây Âu có khí hậu ôn hòa hơn so với nhiều khu vực cùng vĩ độ.
Theo nhóm nghiên cứu, “Cold Blob” chính là dấu vết bề mặt cho thấy AMOC đang đưa ít nhiệt hơn tới Bắc Đại Tây Dương. Khi dòng nước ấm từ phía nam lên yếu đi, khu vực phía nam Greenland không còn nhận đủ nhiệt như trước, từ đó hình thành vùng lạnh bất thường.
“Phân tích của chúng tôi ủng hộ nhận định rằng hiện tượng Cold Blob là dấu hiệu của sự suy yếu AMOC”, nhóm tác giả viết trong nghiên cứu.
Một trong những lời giải được nhắc đến nhiều nhất là băng tan ở Greenland.
Khi khí hậu ấm lên, lớp băng Greenland tan chảy nhanh hơn, đổ lượng lớn nước ngọt vào Bắc Đại Tây Dương. Nước ngọt làm giảm độ mặn của nước biển. Khi đó, nước bề mặt trở nên nhẹ hơn, khó chìm xuống sâu.
Đây là vấn đề rất lớn với AMOC, bởi cơ chế hoạt động của hệ thống này phụ thuộc vào việc nước lạnh, mặn ở phía bắc chìm xuống đáy đại dương để “kéo” toàn bộ vòng tuần hoàn vận hành. Nếu nước không còn đủ đậm đặc để chìm, guồng tuần hoàn sẽ chậm lại.
Nói cách khác, khi Greenland tan băng mạnh hơn, nó không chỉ làm nước biển dâng mà còn có thể làm suy yếu chính hệ thống hải lưu vốn đang điều hòa khí hậu của cả Bắc bán cầu.
Điều gì sẽ xảy ra nếu AMOC tiếp tục yếu đi?
Đây là phần khiến giới khoa học đặc biệt lo ngại. Bởi AMOC không chỉ là một dòng hải lưu. Nó là một mắt xích lớn trong hệ thống khí hậu toàn cầu.
Nếu AMOC suy yếu mạnh hơn, châu Âu có thể phải đối mặt với những mùa đông lạnh bất thường, ngay cả trong bối cảnh Trái Đất tiếp tục nóng lên. Khu vực Bắc Đại Tây Dương sẽ thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và quỹ đạo bão.
Bờ Đông nước Mỹ có thể chứng kiến mực nước biển tăng nhanh hơn do hệ thống dòng chảy không còn đẩy nước ra xa bờ như hiện nay.
Một số nghiên cứu trước đó còn chỉ ra rằng AMOC yếu đi có thể kéo theo xáo trộn gió mùa, làm thay đổi mô hình mưa ở châu Phi, Nam Mỹ và ảnh hưởng tới hệ sinh thái biển trên diện rộng.
Nghiên cứu mới không kết luận AMOC sắp sụp đổ ngay lập tức. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nhóm tác giả cho rằng đã xuất hiện những “tín hiệu cảnh báo sớm” cho thấy hệ tuần hoàn này có thể đang tiến gần tới một “điểm bùng phát” - tức ngưỡng mà nếu vượt qua, hệ thống có thể suy yếu nhanh hoặc chuyển sang trạng thái mới khó đảo ngược.
Nỗi lo về AMOC không chỉ dựa trên mô hình dự báo. Hồ sơ khí hậu cổ xưa cho thấy hệ thống này từng biến động mạnh trong lịch sử Trái Đất.
Khoảng 12.500 năm trước, trong giai đoạn Dryas trẻ, Bắc bán cầu từng trải qua một đợt lạnh đột ngột kéo dài. Một trong những giả thuyết được nhắc tới là AMOC đã suy yếu nghiêm trọng do lượng lớn nước ngọt tràn vào Bắc Đại Tây Dương, làm gián đoạn quá trình chìm của nước lạnh mặn.
Tầng đẩy tên lửa SpaceX đang trên đường va chạm với Mặt Trăng
Vệ tinh tự nhiên của Trái Đất được dự đoán sẽ bị một vật thể do con người tạo ra lao vào với tốc độ gấp khoảng 7 lần tốc độ âm thanh, đó là tầng trên của tên lửa Falcon 9, có chiều cao tương đương một tòa nhà 5 tầng.
Theo phân tích của nhà thiên văn học độc lập Bill Gray, người phát triển một phần mềm dùng để theo dõi các vật thể gần Trái Đất, tầng tên lửa đã qua sử dụng của SpaceX sẽ va chạm với Mặt Trăng vào ngày 5/8 tới.
Gray cho biết vụ va chạm nhiều khả năng xảy ra gần miệng hố Einstein, khu vực có mật độ hố va chạm dày đặc nằm ở ranh giới giữa nửa gần và nửa xa của Mặt Trăng.
"Chuyển động của rác vũ trụ nhìn chung có thể dự đoán khá chính xác, chúng chủ yếu chịu tác động từ lực hấp dẫn của Trái Đất, Mặt Trăng, Mặt Trời và các hành tinh khác. Chúng ta biết các lực này với độ chính xác rất cao", Gray giải thích.
Tuy nhiên, lực đẩy rất nhỏ do ánh sáng Mặt Trời tạo ra vẫn liên tục tác động lên vật thể theo cách thay đổi không ngừng.
Dù lực này rất yếu, ảnh hưởng của nó sẽ tích lũy theo thời gian một cách khó dự đoán, bởi vật thể đang quay trong không gian, khiến lượng ánh sáng phản xạ thay đổi tùy theo vị trí và trạng thái quay của vật thể.
Falcon 9 của SpaceX là loại tên lửa có khả năng tái sử dụng một phần, cao khoảng 70m và nặng khoảng 550.000kg khi phóng.
Tầng đẩy thứ nhất sẽ quay trở lại Trái Đất và hạ cánh xuống hành tinh xanh để được tái sử dụng, trong khi tầng thứ hai tiếp tục ở lại ngoài không gian.
Tầng tên lửa đang hướng tới Mặt Trăng này thuộc tên lửa Falcon 9 mang mã 2025-010D, được phóng vào tháng 1/2025. Tên lửa này mang theo hai tàu đổ bộ Mặt Trăng gồm sứ mệnh Blue Ghost 1 và sứ mệnh Hakuto-R 2.
Trong khi tầng hai của nhiều tên lửa Falcon 9 trước đây đã rơi trở lại Trái Đất hoặc đi vào quỹ đạo quanh Mặt Trời, tầng tên lửa này vẫn ở lại khu vực lân cận Trái Đất.
Hiện tầng hai của Falcon 9 mất khoảng 26 ngày để hoàn thành một vòng quanh Trái Đất. Tại điểm gần nhất, nó tiếp cận Trái Đất ở khoảng cách khoảng 220.000km trước khi bay xa tới khoảng 510.000km ở điểm xa nhất.
Quỹ đạo này cắt qua quỹ đạo hấp dẫn của Mặt Trăng, thiên thể nằm cách Trái Đất trung bình khoảng 400.000km.
"Quỹ đạo của Mặt Trăng và vật thể này về cơ bản có giao điểm với nhau. Thông thường, khi một vật thể đi qua điểm giao đó thì vật thể còn lại ở nơi khác", Gray nói.
Tuy nhiên, theo ông, vào ngày 5/8/2026, cả hai sẽ xuất hiện tại điểm giao này cùng thời điểm dưới tác động của lực hấp dẫn.
Con người chủ động cho tàu vũ trụ lao xuống Mặt Trăng?
Đây không phải lần đầu tiên Mặt Trăng trở thành nơi diễn ra các "thí nghiệm va chạm" từ Trái Đất.
Trong thập niên 1970, nhiều mô-đun của chương trình Apollo đã được cho lao xuống bề mặt Mặt Trăng nhằm tạo ra các "địa chấn Mặt Trăng" nhỏ để nghiên cứu cấu trúc bên trong thiên thể này.
Năm 2009, NASA cũng cố tình cho tàu LCROSS đâm xuống Mặt Trăng nhằm tạo ra đám bụi từ những khu vực tối tồn tại hàng tỷ năm và phát hiện dấu vết băng nước cùng nhiều hợp chất hữu ích khác.
Vụ va chạm tương tự gần đây nhất xảy ra vào năm 2022, khi tầng đẩy được cho là của sứ mệnh Chang'e 5-T1 lao xuống phía xa của Mặt Trăng. Vụ va chạm này tạo ra cấu trúc hố kép khá bất thường, sau đó được tàu thăm dò Lunar Reconnaissance Orbiter của NASA ghi lại.
Vụ va chạm của Falcon 9 cũng được dự đoán sẽ tạo ra một hố mới trên bề mặt Mặt Trăng. Ánh chớp từ vụ va chạm có thể sẽ không quan sát được từ Trái Đất, nhưng Lunar Reconnaissance Orbiter nhiều khả năng sẽ ghi lại hình ảnh khu vực này sau đó.
May mắn là vụ va chạm không gây nguy hiểm trực tiếp.
Hiện không có con người hay công trình nào trên Mặt Trăng có thể bị ảnh hưởng bởi các mảnh vỡ tên lửa. Vệ tinh này hiện chủ yếu chứa hàng trăm nghìn ki lô gam rác công nghệ, cùng nhiều túi chứa chất thải của phi hành gia như nước tiểu, chất nôn và phân. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn là lượng rác vũ trụ ngày càng gia tăng.
Việc xử lý rác không gian thiếu kiểm soát có thể đe dọa các vệ tinh, đồng thời gây nguy hiểm cho con người và thiết bị trong tương lai không xa.
Sứ mệnh Artemis IV của NASA dự kiến đưa hai phi hành gia lên Mặt Trăng vào năm 2028, trong khi Trung Quốc cũng đặt mục tiêu thực hiện nhiệm vụ có người lái tương tự vào khoảng năm 2030.
Cả hai đều nằm trong kế hoạch dài hạn nhằm duy trì hoạt động của con người trên Mặt Trăng.
Theo Bill Gray, giải pháp đơn giản nhất để tránh các vụ va chạm như vậy trong tương lai có thể là đưa các tầng tên lửa vào quỹ đạo rời khỏi hệ Trái Đất - Mặt Trăng, hướng tới quỹ đạo quanh Mặt Trời.
"Như vậy chúng sẽ không va vào chúng ta trong một thời gian rất dài", ông nói.
Trong năm 2026, TPHCM đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể như quy mô kinh tế số đạt từ 30% GRDP; tỷ trọng đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào GRDP đạt 18%; tỷ lệ phủ sóng 5G đạt trên 95% dân số; bố trí ít nhất 4-5% chi ngân sách địa phương cho lĩnh vực này.
Thành phố đồng thời phấn đấu có từ 120 doanh nghiệp khoa học và công nghệ; triển khai ít nhất 50 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Thành phố mỗi năm; nâng tỷ lệ ứng dụng kết quả nghiên cứu sau nghiệm thu lên từ 45%; và đạt từ 2.300 bài báo khoa học thuộc hệ thống Scopus/ISI mỗi năm.
Bên cạnh đó, TPHCM đặt mục tiêu tối thiểu 36% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo và khoảng 13% doanh nghiệp nhỏ và vừa hợp tác nghiên cứu phát triển với các viện, trường.
Song song với các mục tiêu cụ thể, danh mục nhiệm vụ trọng tâm cho thấy hướng triển khai rõ nét, từ việc thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo, xây dựng cơ chế hợp tác công - tư (PPP) và cơ chế thử nghiệm công nghệ mới có kiểm soát, đến phát triển sàn dữ liệu, thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế số trong các lĩnh vực trọng điểm, hỗ trợ phát triển công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI), khu công nghệ số và các trung tâm công nghệ chiến lược.
Thành phố cũng triển khai các chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như AI, vi mạch, bán dẫn.
Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM tiếp tục giữ vai trò cơ quan tham mưu nòng cốt, đồng thời là đầu mối tổ chức triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm như phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy kinh tế số, xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, cũng như đề xuất các cơ chế thí điểm về đầu tư, tài chính và chuyển giao công nghệ.
Thành phố cũng chủ động triển khai hàng loạt nhiệm vụ chiến lược như xây dựng sàn dữ liệu, thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế số trong các lĩnh vực trọng điểm, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ cao, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
