Một nghiên cứu do TS Frederick Ho, chuyên gia dịch tễ học tại Đại học Glasgow (Anh) vừa được công bố trên tạp chí PLOS Medicine cho biết: mỗi giờ ngồi liên tục không vận động làm tăng nguy cơ tử vong vì ung thư khoảng 9%.
Trong khi đó, cùng một thời gian ngồi nhưng được chia thành nhiều khoảng ngắn hoặc xen kẽ bằng những hoạt động nhẹ nhàng lại giúp giảm nguy cơ ung thư.
Vận động nhẹ thay vì ngồi liên tục giảm 12% nguy cơ tử vong do ung thư
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ UK Biobank – một trong những dự án theo dõi sức khỏe lớn nhất tại Anh.
Bằng cách phân tích dữ liệu từ thiết bị theo dõi hoạt động ở cổ tay liên tục trong một tuần của hơn 91.000 người trưởng thành, nhóm nghiên cứu đã chia thời gian ngồi thành hai nhóm: nhóm ngồi liên tục kéo dài, mỗi lần ngồi từ 30 phút trở lên và gần như không có bất kỳ vận động nào và nhóm ngồi ngắt quãng với các khoảng ngồi ngắn hơn hoặc thời gian ngồi dài nhưng được xen kẽ bởi những cử động nhỏ.
Sau khoảng 12 năm theo dõi, hai kiểu ngồi cho kết quả như sau: những người dành nhiều thời gian ngồi liên tục có tỷ lệ mắc ung thư và tử vong do ung thư cao hơn; trong khi đó những người ngồi ngắt quãng có nguy cơ tử vong vì ung thư thấp hơn khoảng 20%.
Các nhà nghiên cứu tiếp tục xây dựng mô hình để ước tính điều gì sẽ xảy ra nếu một người thay thế một giờ ngồi liên tục bằng một giờ dành cho hoạt động thể chất. Kết quả cho thấy, ngay cả những thay đổi rất nhỏ cũng mang lại lợi ích.
Nếu thay một giờ ngồi liên tục bằng các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ chậm, dọn dẹp nhà cửa hoặc đi lại trong phòng, nguy cơ tử vong do ung thư giảm khoảng 12%. Đặc biệt, nếu thay bằng 30 phút vận động cường độ vừa, nguy cơ giảm khoảng 8%.
Đáng chú ý nhất, chỉ cần thay 5 phút ngồi bằng hoạt động thể chất cường độ mạnh đã giúp giảm nguy cơ mắc ung thư nhiều nhất trong tất cả các kịch bản được các nhà khoa học phân tích.
Trước đó, một nghiên cứu khác cũng sử dụng dữ liệu từ UK Biobank cho thấy ngay cả ở những người không tập thể dục thường xuyên, chỉ cần vài khoảng thời gian vận động mạnh ngắn khoảng 3-4 phút mỗi ngày cũng giúp giảm đáng kể nguy cơ ung thư.
Theo nhóm nghiên cứu, không chỉ số giờ ngồi mà cách ngồi cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư.
“Kết quả của chúng tôi cho thấy tác động của việc ít vận động đối với sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào tổng thời gian ngồi mà còn phụ thuộc vào việc thời gian đó được tích lũy thành các khoảng ngồi kéo dài hay được ngắt quãng bằng hoạt động thể chất”, nhóm tác giả viết.
Vì sao ngồi lâu có thể làm tăng nguy cơ ung thư?
Các nhà khoa học vẫn chưa xác định chính xác cơ chế khiến ngồi liên tục làm tăng nguy cơ ung thư, nhưng nghiên cứu đưa ra một số giả thuyết hợp lý.
Việc ngồi yên nhiều giờ có thể khiến cơ thể duy trì tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp; đồng thời hệ miễn dịch cũng có thể hoạt động kém hiệu quả hơn, làm giảm khả năng phát hiện và loại bỏ các tế bào bất thường.
Thói quen ngồi lâu còn làm thay đổi vị trí tích tụ mỡ trong cơ thể. Thay vì chỉ nằm dưới da, chất béo bắt đầu tích tụ nhiều hơn ở gan, cơ và tuyến tụy. Đây là những thay đổi được xem như có liên quan đến sự hình thành ung thư.
Ngoài ra, ngồi liên tục còn ảnh hưởng đến khả năng điều hòa đường huyết, khiến nồng độ insulin tăng cao.
Insulin cùng các yếu tố tăng trưởng liên quan kích thích tế bào phát triển và phân chia. Khi các tín hiệu này hoạt động kéo dài, nhiều nghiên cứu đã liên hệ chúng với nguy cơ ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư đại trực tràng.
Tuy nhiên, nghiên cứu lần này không trực tiếp kiểm chứng các cơ chế trên nên mối liên hệ từ việc ngồi lâu đến hình thành khối u vẫn cần được làm rõ thêm.
Một nghiên cứu khác công bố năm 2020 thực hiện khảo sát khoảng 8.000 người cao tuổi tại Mỹ từng phát hiện ngồi liên tục làm tăng nguy cơ tử vong do ung thư.
Nhóm nghiên cứu của TS Frederick Ho đã mở rộng kết quả này khi cho thấy chỉ cần chia nhỏ các khoảng thời gian ngồi cũng có thể giúp giảm nguy cơ. Theo các nhà khoa học, vận động nhẹ có ưu điểm rất lớn vì phù hợp với gần như mọi đối tượng.
Những người ngồi nhiều nhất thường là người cao tuổi hoặc mắc nhiều bệnh mạn tính, khiến việc tập luyện cường độ cao trở nên khó khăn. Trong khi đó, các hoạt động nhẹ nhàng có thể dễ dàng áp dụng với nhiều nhóm người khác nhau.
Theo TS Ho, hiện chưa có một “tiêu chuẩn vàng” về tần suất nghỉ giữa các lần ngồi. Tuy nhiên, ông cho rằng khoảng 6 phút vận động sau mỗi giờ ngồi có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
“Có thể chỉ đơn giản là đi lấy một cốc cà phê hoặc chọn đi cầu thang bộ thay vì thang máy”, ông gợi ý.
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng các thử nghiệm lâm sàng trong tương lai sẽ giúp xây dựng những khuyến cáo cá nhân hóa về thời điểm và tần suất nên đứng dậy vận động, thay vì chỉ đưa ra lời khuyên chung là “ngồi ít hơn”.
Vườn thú Higashiyama tại thành phố Nagoya (Nhật Bản) vừa chia sẻ đoạn video ghi lại hình ảnh Kiyomasa, cá thể khỉ đột 13 tuổi đang được chăm sóc tại đây.
Trong video, Kiyomasa ngồi một mình với tay phải khoanh trước ngực, tay trái đặt lên miệng và nhìn xa xăm. Tư thế này khiến nhiều người liên tưởng đến trạng thái suy tư của con người.
Theo các nhân viên vườn thú, đoạn video được ghi lại không lâu sau khi Kiyomasa xảy ra xích mích với một cá thể khỉ đột cái sống cùng chuồng.
Một video khác do du khách ghi lại cho thấy Kiyomasa bị bạn tình rượt đuổi khỏi khu vực chuồng nuôi. Cá thể khỉ đột đực bỏ chạy trong khi con cái liên tục đuổi theo.
Sau khi đoạn video được đăng tải, nhiều người dùng mạng xã hội đã để lại những bình luận hài hước, cho rằng biểu cảm của Kiyomasa giống tâm trạng của những người chồng sau khi bị vợ trách mắng.
"Đây là vẻ mặt của tôi sau khi đùa quá trớn và khiến vợ nổi giận", một người dùng mạng xã hội X bình luận.
"Chồng tôi cũng có biểu cảm tương tự mỗi khi thua một cuộc tranh luận và bỏ sang phòng khác", một tài khoản khác chia sẻ.
Đại diện vườn thú Higashiyama cho biết biểu cảm của Kiyomasa là hành vi hoàn toàn bình thường ở khỉ đột. Cá thể này cũng không bị thương sau vụ xung đột.
Kiyomasa sinh tháng 11/2012 tại vườn thú Higashiyama. Đây là con của Shabani - cá thể khỉ đột từng nổi tiếng toàn cầu nhờ ngoại hình ấn tượng và được truyền thông Nhật Bản gọi là "khỉ đột đẹp trai nhất thế giới". Hiện Shabani được nuôi dưỡng tại vườn thú và sắp bước sang tuổi 30.
Ở tuổi 13, Kiyomasa sở hữu thân hình vạm vỡ và nhiều đặc điểm ngoại hình giống cha. Tuy nhiên, đoạn video lan truyền trên mạng cho thấy ngay cả một cá thể khỉ đột đực trưởng thành cũng có lúc lép vế trước bạn tình.
Kiyomasa thuộc loài khỉ đột đất thấp phía Tây (*Gorilla gorilla gorilla*), một trong hai phân loài khỉ đột phía Tây. Loài này sinh sống tại các khu rừng nhiệt đới và vùng đất thấp dưới 1.900m ở Trung Phi và Tây Phi, bao gồm Angola, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Congo và Nigeria.
Khỉ đột đất thấp phía Tây trưởng thành có thể cao 1,2-1,8m và nặng 150-400kg. Con đực thường lớn hơn đáng kể so với con cái.
Loài này sống theo đàn với cấu trúc xã hội chặt chẽ, quy mô có thể lên tới 30 cá thể. Mỗi đàn thường do một con đực trưởng thành giữ vai trò thống lĩnh, chịu trách nhiệm bảo vệ lãnh thổ, điều phối hoạt động và duy trì trật tự trong nhóm.
Khỉ đột chủ yếu ăn thực vật như lá, thân cây, chồi non và trái cây; đôi khi chúng cũng ăn côn trùng để bổ sung dinh dưỡng.
Dù có thân hình đồ sộ, khỉ đột nhìn chung khá ôn hòa và chỉ trở nên hung dữ khi cảm thấy bị đe dọa. Đây cũng là một trong những loài linh trưởng thông minh nhất, có khả năng giao tiếp bằng nhiều loại âm thanh và sử dụng công cụ trong quá trình kiếm ăn.
Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, quần thể khỉ đột đất thấp phía Tây ngoài tự nhiên đang suy giảm mạnh do mất môi trường sống, săn bắt trái phép và dịch bệnh. Loài này hiện được xếp ở tình trạng "Cực kỳ nguy cấp" (Critically Endangered), mức cảnh báo rất cao về nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên.
Loài bọ ngựa màu sắc sặc sỡ, đẹp như hoa phong lan
Nếu thường xuyên sử dụng mạng xã hội, đôi khi bạn sẽ bắt gặp hình ảnh về một loài bọ ngựa có màu sắc sặc sỡ, đẹp mắt như những bông hoa.
Nhiều người lần đầu nhìn thấy sẽ cho rằng đây là sản phẩm chỉnh sửa bằng phần mềm đồ họa hoặc do các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo ra. Tuy nhiên, ngoài tự nhiên thực sự tồn tại một loài bọ ngựa mang vẻ ngoài rực rỡ như vậy.
Loài côn trùng được nhắc đến là bọ ngựa hoa phong lan, còn gọi là bọ ngựa phong lan hay bọ ngựa hoa biết đi, có tên khoa học Hymenopus coronatus.
Chúng sinh sống trong những khu rừng mưa ẩm ướt ở Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Thái Lan…
Theo Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật Việt Nam, tại nước ta, loài này phân bố chủ yếu trong các khu rừng rậm, rừng mưa nhiệt đới ở độ cao dưới 1.000 mét so với mực nước biển, trải dài từ Bắc vào Nam.
Tên gọi bọ ngựa hoa phong lan bắt nguồn từ ngoại hình đặc biệt của chúng. Cơ thể thường có màu trắng, hồng hoặc vàng, cùng những thùy lớn ở chân trước trông như cánh hoa. Loài này còn nổi bật với động tác lắc lư tại chỗ, giống những bông hoa đung đưa trong gió.
Màu sắc cơ thể của bọ ngựa hoa phong lan thay đổi tùy môi trường sống, giúp chúng dễ dàng ngụy trang giữa các bụi hoa cùng màu để tránh kẻ thù, đồng thời thuận lợi hơn khi phục kích con mồi.
Loài này có tốc độ săn mồi rất nhanh. Thức ăn chủ yếu là các côn trùng thụ phấn như ong, bướm, châu chấu… Đôi khi, chúng còn ăn cả thằn lằn cỡ nhỏ hoặc chuối chín để bổ sung vi chất cho cơ thể.
Trong điều kiện khan hiếm thức ăn hoặc khi bị nuôi nhốt, bọ ngựa hoa phong lan có thể ăn thịt đồng loại, dù hiện tượng này khá hiếm gặp.
Kẻ thù tự nhiên của chúng gồm thằn lằn, tắc kè, cóc, chim và các loài gặm nhấm.
Con đực trưởng thành thường dài khoảng 2,5cm, trong khi con cái có thể đạt tới 7cm. Nhờ kích thước nhỏ hơn, con đực di chuyển nhanh nhẹn hơn con cái. Tuổi thọ trung bình của loài này dao động từ 5-9 tháng; trong đó cá thể đực phát triển nhanh nhưng sống ngắn hơn cá thể cái.
Tập tính ăn thịt bạn tình sau khi giao phối
Bọ ngựa hoa phong lan không có mùa sinh sản cố định, mà phụ thuộc vào thời tiết (thường bắt đầu khi vào mùa mưa). Quá trình tìm bạn tình của bọ ngựa hoa phong lan đực là một quá trình nguy hiểm và có thể phải đánh đổi bằng cả tính mạng.
Đầu tiên, bọ ngựa hoa phong lan đực phải tìm cách tiếp cận với những con cái để bắt đầu quá trình giao phối. Do bọ ngựa đực có kích thước nhỏ và có thể bị bọ ngựa cái nhìn nhầm là con mồi, chúng phải tìm cách tiếp cận con cái một cách chậm rãi từ phía sau. Đôi khi, quá trình tiếp cận này sẽ phải mất nhiều giờ đồng hồ.
Giống như các loài bọ ngựa khác, bọ ngựa hoa phong lan cái cũng nổi tiếng với hành vi ăn thịt bạn tình ngay trong hoặc sau khi kết thúc quá trình giao phối. Nhiều bọ ngựa đực bị con cái cắn đứt đầu vẫn tiếp tục phản xạ giao phối để hoàn thành quá trình thụ tinh.
Sở dĩ bọ ngựa cái ăn thịt bạn tình sau khi giao phối vì chúng cần bổ sung dinh dưỡng để nuôi trứng, trong đó bọ ngựa đực là con mồi gần nhất mà chúng không phải tốn công đi săn. Tuy nhiên, trong trường hợp bọ ngựa cái đã ăn no trước khi giao phối, hoặc bọ ngựa đực vẫn đủ nhanh chạy thoát kịp ngay sau khi giao phối thì con đực vẫn có cơ hội sống sót.
Sau khi giao phối thành công khoảng từ một đến 2 tuần, bọ ngựa cái sẽ đẻ các bọc trứng rải rác lên cành cây. Việc giao phối và đẻ trứng xảy ra trong mùa mưa, khi độ ẩm không khí lớn, giúp ngăn chặn tình trạng trứng bị khô và chết.
Bọ ngựa hoa phong lan cái chỉ cần giao phối một lần duy nhất trong đời để lưu trữ tinh trùng. Sau khi đẻ bọc trứng đầu tiên, cứ sau khoảng 2 đến 4 tuần, bọ ngựa cái lại tiếp tục đẻ những bọc trứng tiếp theo cho đến khi hết vòng đời. Một con bọ ngựa phong lan cái trưởng thành có thể đẻ từ 4 đến 7 bọc trứng trong suốt cuộc đời của mình.
Sau khoảng từ 4 đến 6 tuần nằm trong bọc trứng, ấu trùng bọ ngựa sẽ bắt đầu nở. Trứng nở vào giai đoạn cuối mùa mưa, khi nguồn thức ăn dồi dào, giúp ấu trùng bọ ngựa tăng khả năng sống sót.
Tình trạng bảo tồn của bọ ngựa hoa phong lan
Dù đẹp mắt và hiếm gặp, bọ ngựa hoa phong lan không bị xếp vào nhóm động vật nguy cấp cần bảo tồn ngoài tự nhiên, do số lượng quần thể của loài bọ ngựa này vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.
Dù vậy, theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), quần thể loài bọ ngựa hoa phong lan có xu hướng giảm nhẹ do mất môi trường sống cũng như bị đánh bắt để làm vật nuôi.
IUCN xếp loài bọ ngựa này vào nhóm động vật “Ít quan tâm”.
Tại Việt Nam, chưa có thống kê về số lượng của quần thể bọ ngựa hoa phong lan, nhưng loài bọ ngựa hoa phong lan vẫn chưa bị đưa vào Sách đỏ Việt Nam, cũng như không được pháp luật bảo vệ, cho thấy quần thể của loài bọ ngựa này vẫn còn ổn định.
Tuy nhiên, đây không phải là loài rắn thông thường, mà là robot được phát triển bởi Cục Cung cấp Điện quận Quan Đô (thành phố Côn Minh).
Robot được thiết kế dài với các khớp nối hoạt động linh hoạt, có thể quấn chặt quanh đường dây điện và mô phỏng cách trườn của rắn để di chuyển.
Robot được tích hợp camera và các cảm biến gắn trên thân để kiểm tra và phát hiện các sự cố, như dây điện bị đứt, linh kiện bị quá tải, hư hỏng hoặc nhiệt độ dây điện bị tăng cao bất thường…
“Thân robot có nhiều khớp nối, cho phép hoạt động linh hoạt và mô phỏng chuyển động trườn của rắn, giúp di chuyển quanh đường dây điện và vượt qua các chướng ngại vật, chẳng hạn như sứ cách điện trên đường dây, để tiếp cận những khu vực được xem là điểm mù trong quá trình kiểm tra đường dây điện”, Từ Hải Xuân, nhân viên Cục Cung cấp Điện Côn Minh, cho biết.
Ông Từ cho biết phần đuôi robot còn được tích hợp thiết bị thu năng lượng không tiếp xúc, cho phép sạc pin trực tiếp từ đường dây điện để duy trì hoạt động lâu dài.
Những robot hình rắn này sẽ làm thay các nhân viên điện lực trong quá trình kiểm tra đường dây điện theo cách thủ công, vốn tốn nhiều công sức và tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến tai nạn lao động.
Theo đại diện của Cục Cung cấp Điện Côn Minh, robot hình rắn đã giúp kiểm tra hơn 130 km đường dây điện, cho thấy hiệu quả công việc cao gấp ba lần so với quá trình kiểm tra thủ công.
Trước đây, cơ quan điện lực thường sử dụng máy bay không người lái để kiểm tra tình trạng dây điện và các linh kiện trên cột điện cao. Tuy nhiên, giải pháp này gặp hạn chế tại những khu vực cấm sử dụng máy bay không người lái, chẳng hạn như khu vực gần sân bay hoặc quân sự… do vậy, robot rắn sẽ được triển khai mà không lo ngại bất kỳ hạn chế nào.
Những con rắn robot hình rắn đang được triển khai tại thành phố Côn Minh và một số tỉnh thành ở phía tây nam Trung Quốc.
Sau khi thử nghiệm trong một phạm vi nhỏ, rắn robot dự kiến sẽ được triển khai tại những khu vực rộng lớn hơn, đồng thời chúng sẽ được sử dụng để kiểm tra ở những khu vực điện áp cao và nguy hiểm, nhằm thay thế con người.
