50 năm qua, ngành y tế TPHCM tự hào đã góp phần hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dân số, giúp nâng cao sức khỏe, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân.
Sống lâu thôi chưa đủ, phải sống khỏe
Theo số liệu thống kê, tầm vóc, thể lực người dân TPHCM ngày càng được cải thiện. Cụ thể, chiều cao trung bình dân số (khảo sát ở học sinh 17 tuổi) đã tăng đáng kể ở cả hai giới, tương ứng 168,2cm (năm 2014) lên 169,2cm (năm 2019) ở nam và 155,9cm (năm 2014) lên 157cm (năm 2019) ở nữ.
ThS Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, nhận định sau 50 năm, tuổi thọ bình quân của người dân TPHCM tăng từ 66 tuổi lên 76,7 tuổi là thành tựu đáng tự hào, phản ánh sự phát triển toàn diện về kinh tế – xã hội, y tế và chất lượng cuộc sống.
Kết quả này có được nhờ sự quan tâm, đầu tư của Đảng bộ, chính quyền TP đối với công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Ngoài ra còn nhờ hệ thống y tế ngày càng phát triển từ y tế dự phòng đến điều trị chuyên sâu.
Đặc biệt, nhận thức của người dân đã chuyển biến rõ rệt khi chủ động phòng bệnh, khám sức khỏe định kỳ, chú trọng dinh dưỡng, vận động và duy trì lối sống lành mạnh. Đây cũng là thành quả của quá trình chuyển đổi từ dân số – kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, hướng đến chăm sóc toàn diện người dân trong suốt vòng đời.
Tuy nhiên, theo ông Trung, cùng với tuổi thọ tăng nhanh, TPHCM đang đối mặt thách thức già hóa dân số. Điều quan trọng không chỉ là sống lâu hơn mà còn phải kéo dài số năm sống khỏe.
Hiện nhiều người cao tuổi phải sống chung với các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, ung thư, sa sút trí tuệ. Trong khi đó, quy mô gia đình ngày càng nhỏ, số người trong độ tuổi lao động chăm sóc người cao tuổi giảm, làm gia tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn tại cộng đồng.
Vì vậy, ngành dân số cùng ngành y tế đang chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh, quản lý sức khỏe suốt vòng đời.
Thời gian tới, TPHCM sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các chính sách dân số và phát triển theo tiếp cận vòng đời như tăng cường chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, sàng lọc trước sinh và sơ sinh; đẩy mạnh truyền thông về lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ, tầm soát bệnh không lây nhiễm cho người trong độ tuổi lao động.
Đồng thời, thành phố triển khai khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi, xây dựng hệ thống chăm sóc thích ứng với già hóa dân số, phát triển mô hình điểm chăm sóc sức khỏe ban ngày và mạng lưới chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng.
“Chính sách của Nhà nước là nền tảng nhưng yếu tố quyết định vẫn là ý thức của mỗi người dân. Mỗi người cần đầu tư cho sức khỏe từ khi còn trẻ bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý, luyện tập thường xuyên, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, khám sức khỏe định kỳ.
Thông điệp của ngành dân số là mỗi người hãy chủ động chăm sóc sức khỏe ngay từ hôm nay để không chỉ sống lâu hơn mà còn sống khỏe, hạnh phúc và tiếp tục cống hiến cho gia đình, xã hội”, ông Trung chia sẻ.
Hướng đến mô hình lão khoa toàn diện
PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất (Bộ Y tế), cho biết trước đây, người cao tuổi thường chỉ đến bệnh viện khi mắc bệnh. Tuy nhiên, thực tế mỗi người cao tuổi thường mắc 3-4 bệnh mạn tính và người cao tuổi Việt Nam phải sống chung với bệnh tật trong 10-14 năm.
Nếu vẫn duy trì tư duy có bệnh mới chữa sẽ không thể đáp ứng nhu cầu chăm sóc trong giai đoạn già hóa dân số.
“Y tế hiện nay không chỉ chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh mà phải tiến thêm một bước là quản trị sức khỏe. Mỗi người dân cần được quản lý sức khỏe liên tục từ khi sinh ra đến hết cuộc đời, với các chương trình đánh giá, sàng lọc phù hợp từng giai đoạn phát triển.
Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”, PGS Lê Đình Thanh nhấn mạnh.
Để đáp ứng yêu cầu này, ông Thanh cho rằng hệ thống y tế cần đầu tư đồng bộ về hạ tầng, nhân lực và xây dựng chiến lược chăm sóc người cao tuổi toàn diện.
Bệnh viện Thống Nhất đang định hướng phát triển thành bệnh viện lão khoa toàn diện, chuyên sâu, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số.
Trước mắt, bệnh viện sẽ tăng cường vai trò chỉ đạo, điều phối công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại gia đình và cộng đồng. Bệnh viện cũng hướng đến mô hình lão khoa toàn diện với đầy đủ các chuyên khoa phục vụ người cao tuổi, đồng thời phát triển mạnh đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Thời gian tới, đơn vị sẽ xây dựng Trung tâm khám chữa bệnh và phục hồi chức năng ban ngày, giúp người cao tuổi được điều trị, phục hồi trong ngày nhưng vẫn sinh hoạt tại gia đình. Bệnh viện không chỉ điều trị mà còn là trung tâm đào tạo, chuyển giao kỹ thuật lão khoa và nghiên cứu về quá trình lão hóa, mô hình bệnh tật của người cao tuổi.
Về chuyên môn, bệnh viện ưu tiên phát triển các kỹ thuật cao theo hướng can thiệp tối thiểu, ít xâm lấn, rút ngắn thời gian thực hiện, giảm thuốc cản quang và tia X, phù hợp với thể trạng người cao tuổi.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, cho biết trước tình hình TP được dự báo sẽ bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2038 và dân số siêu già vào năm 2045 tạo áp lực lớn đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và phát triển kinh tế bền vững, Sở Y tế TPHCM đang tham mưu cho UBND TPHCM về Đề án phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Mục tiêu là phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi theo hướng đồng bộ, liên thông và phân tầng, dựa trên nền tảng chăm sóc tại nhà và cộng đồng; lấy chuyên ngành lão khoa làm trụ cột chuyên môn, quản lý dữ liệu sức khỏe làm công cụ điều phối.
Qua đó, bảo đảm người cao tuổi được sống khỏe mạnh, an toàn, độc lập, đồng thời huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong thích ứng với già hóa dân số.
Nhiều người e ngại "quan hệ nhiều sẽ hao sinh lực". Thực tế, cơ thể nam giới không có một "giới hạn chuẩn" áp cho tất cả. Có người hồi phục nhanh, có người cần lâu hơn. Điều quan trọng không nằm ở số lần mà ở cảm giác sau đó. Nếu vẫn khỏe, thoải mái, không đau, không kiệt sức thì thường không đáng lo. Ngược lại, nếu mệt rã rời, đau, khó cương ở lần sau hoặc hôm sau vẫn hụt sức rõ rệt thì nên chú ý.
Quan hệ nhiều lần trong một đêm không hẳn là bất thường. Sau xuất tinh có "thời kỳ trơ", là lúc cơ thể cần hồi phục trước khi cương và đạt cực khoái lại. Thời gian này khác nhau ở mỗi người và thường dài hơn theo tuổi. Nghiên cứu trên The Journal of Sexual Medicine cho thấy đây là hiện tượng bình thường, dao động lớn giữa các cá nhân, từ vài chục phút đến 3-4 giờ. Vì vậy, có người quan hệ nhiều lần trong một đêm, có người chỉ một lần.
Đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy việc này, nếu trong khả năng chịu đựng, gây "yếu sinh lý" lâu dài. Điều dễ xảy ra là mệt tạm thời, giảm hưng phấn ở lần sau do cơ thể chưa hồi phục. Lần thứ hai hay ba khó hơn lần đầu là bình thường, không đồng nghĩa sinh lý suy giảm.
Vấn đề đáng lo không phải "nhiều lần" mà là "quá sức". Nếu có đau, rát, sưng, đau tinh hoàn, tiểu buốt, mất cương kéo dài hoặc mệt lả, nên khám nam khoa vì có thể liên quan chấn thương, viêm hoặc rối loạn cương. Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp chưa kiểm soát cũng cần thận trọng khi quan hệ lặp lại nhiều lần trong thời gian ngắn.
Xuất tinh nhiều lần không làm "hết tinh" hoặc giảm khả năng có con. Nghiên cứu trên Basic and Clinical Andrology, xuất tinh thường xuyên có thể làm một số chỉ số tinh dịch như tổng số tinh trùng giảm tạm thời trong ngắn hạn, nhưng không có nghĩa là làm mất khả năng sinh sản.
TS.BS.CK2 Trà Anh DuyTrung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health
Một số người có thói quen dậy sớm, luôn tràn đầy năng lượng và làm việc hiệu quả vào đầu ngày. Số khác hội "cú đêm" lại thức muộn hơn và sung sức nhất khi về đêm. Dù chất lượng giấc ngủ mới là yếu tố cốt lõi cho sức khỏe tổng thể, nhưng mỗi kiểu sinh hoạt đều có những ưu và nhược điểm riêng, theo Eating Well.
Người dậy sớm hay còn gọi là "người có nhịp sinh học buổi sáng". "Họ thường cảm thấy tỉnh táo từ sáng sớm, đạt đỉnh cao về phong độ trí não trước buổi trưa và bắt đầu có xu hướng nghỉ ngơi, thư giãn vào buổi tối", giáo sư Matthew Walker - Giám đốc Trung tâm Khoa học giấc ngủ con người tại Mỹ - chia sẻ.
Lợi thế lớn của nhóm người dậy sớm là nhịp sinh học của họ khớp với lịch trình chung của xã hội, chẳng hạn như giờ vào học hay giờ làm việc hành chính bắt đầu từ buổi sáng. “Điều này giúp họ duy trì giờ giấc đi ngủ ổn định, giảm thiểu sự lệch pha sinh học và theo một số nghiên cứu, họ cũng có sức khỏe tinh thần tốt hơn đôi chút”, giáo sư Walker chia sẻ thêm.
Tiến sĩ Allison Brager - nhà khoa học thần kinh tại Mỹ - cho biết vào mùa xuân và mùa hè, người có thói quen dậy sớm thường cảm thấy dễ chịu hơn vì nhịp sinh học của cơ thể đồng bộ với thời điểm mặt trời mọc. Tuy nhiên, khi mùa đông đến với thời gian ban đêm kéo dài hơn, nhóm người này phải thức dậy trong lúc trời vẫn còn tối, khiến cơ thể dễ cảm thấy uể oải và khó thích nghi hơn vào buổi sáng.
Người thức khuya hay "người có nhịp sinh học buổi tối" là người có đồng hồ sinh học hoạt động muộn hơn so với bình thường. Giáo sư Walker giải thích, vì nồng độ melatonin của nhóm người này chỉ tăng cao vào cuối đêm, nên họ khó ngủ sớm, và thường tỉnh táo vào buổi chiều hoặc tối.
Những người thích thức khuya cũng có thể gặp khó khăn khi phải dậy sớm để đi làm, đi học và thực hiện các nghĩa vụ khác. Một số nghiên cứu cho thấy những người có nhịp sinh học buổi tối có nguy cơ mắc các bệnh như lo âu, trầm cảm và tiểu đường loại 2 cao hơn.
Thực tế, không có kiểu sinh hoạt nào tốt hơn kiểu nào, điều quan trọng nhất vẫn là bạn phải đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi đêm. Giáo sư Walker cho biết, rắc rối chỉ xảy ra khi có sự lệch pha giữa đồng hồ sinh học cá nhân và áp lực từ xã hội ví dụ như bạn vốn là một "cú đêm" chính hiệu nhưng công việc lại bắt buộc phải có mặt lúc 7 - 8 giờ sáng mỗi ngày. Hệ quả là bạn sẽ bị thiếu ngủ, dẫn đến những tác động tiêu cực cho sức khỏe.
Các chuyên gia cảnh báo viêm não Nhật Bản vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu ở trẻ em với tỉ lệ tử vong và di chứng cao.
Cụ thể, CDC Hà Nội thông tin trên địa bàn vừa ghi nhận bệnh nhi 13 tuổi ở xã Hưng Đạo, Hà Nội (huyện Quốc Oai trước đây) mắc viêm não Nhật Bản. Cộng dồn năm 2026, Hà Nội ghi nhận 1 trường hợp, chưa ghi nhận ca tử vong, số ca mắc tăng so với cùng kỳ năm 2025 (0/0).
Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhi được phát hiện mắc bệnh khoảng một tuần trước và hiện vẫn đang được điều trị tích cực. Đáng chú ý, dù đã hoàn thành 3 mũi vắc xin cơ bản, trẻ chưa được tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.
Các bác sĩ cho hay viêm não Nhật Bản, căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút viêm não Nhật Bản gây ra và lây truyền sang người thông qua muỗi. Bệnh thường xuất hiện vào mùa hè, thời điểm muỗi phát triển mạnh, trong đó trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.
Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các dấu hiệu khá giống cảm cúm hoặc sốt vi rút thông thường như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi.
Tuy nhiên chỉ sau một thời gian ngắn, vi rút có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đa số người nhiễm vi rút không có triệu chứng, nhưng cứ khoảng 250 ca nhiễm thì có một ca tiến triển nặng.
Khi vi rút tấn công hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây viêm não cấp, suy hô hấp hoặc tổn thương não không hồi phục.
Tỉ lệ tử vong có thể lên tới 30%, trong khi gần một nửa số bệnh nhân sống sót phải chịu di chứng thần kinh kéo dài như động kinh, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ hoặc mất khả năng lao động.
Tại Việt Nam, trước khi có vắc xin, mỗi năm ghi nhận hàng nghìn ca mắc. Nhờ tiêm chủng mở rộng, số ca đã giảm mạnh, nhưng vẫn xuất hiện rải rác ở những người chưa tiêm đủ liều hoặc bỏ mũi nhắc.
Theo khuyến cáo, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản và tiêm nhắc lại mỗi 3 - 4 năm đến 15 tuổi để duy trì miễn dịch. Tuy nhiên nhiều phụ huynh thường chỉ nhớ mũi cơ bản mà quên mũi nhắc, khiến khả năng bảo vệ suy giảm theo thời gian. Các chuyên gia nhấn mạnh, đây là "khoảng trống miễn dịch" khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù từng tiêm vắc xin.
Theo bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải, chuyên gia trong lĩnh vực y tế dự phòng, hiện biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản vẫn là tăng tỉ lệ bao phủ vắc xin phòng bệnh.
Việc tiêm chủng đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại vi rút, từ đó ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể khả năng diễn tiến nặng và tử vong.
Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, người dân cần phòng muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, đặc biệt trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9.
