Sau cuộc chạy đua không gian những năm 1960 và 1970, hoạt động thám hiểm Mặt Trăng của nhân loại chững lại. Nhưng sự quan tâm toàn cầu được khơi dậy khoảng 10 năm trước với hàng loạt sự kiện.
Năm 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo NASA khởi động chương trình Artemis để đưa con người quay lại Mặt Trăng. Năm 2019, tàu Hằng Nga 4 của Trung Quốc hạ cánh thành công xuống phía xa Mặt Trăng (mặt luôn khuất khi nhìn từ Trái Đất), đánh dấu lần đầu tiên có tàu đáp xuống phía này trong lịch sử nhân loại. Song song, các nỗ lực du hành vũ trụ tư nhân từ công ty như Blue Origin của Jeff Bezos hay SpaceX của Elon Musk phát triển mạnh.
Ngày 1/4, thế giới tiếp tục dồn sự chú ý cho Mặt Trăng khi NASA phóng thành công tàu Orion chở phi hành đoàn Artemis II, đưa con người trở lại thiên thể này, bước đầu chỉ bay vòng thay vì hạ cánh. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi vì sao sau nửa thế kỷ, Mỹ mới triển khai sứ mệnh Mặt Trăng dù công nghệ đã tiến bộ vượt bậc kể từ Apollo 17, chuyến tàu chở người đổ bộ Mặt Trăng cuối cùng năm 1972 trong chương trình Apollo của NASA.
Mỹ chuyển trọng tâm khám phá không gian
Chương trình Apollo là kết quả của cuộc đua không gian thời Chiến tranh Lạnh mà Mỹ tin việc giành thắng lợi trước đối thủ Liên Xô sẽ có ý nghĩa chiến lược quan trọng.
Cuộc đua bắt đầu năm 1957 với ba “khoảnh khắc thất bại” của Mỹ. Đầu tiên là việc Liên Xô bất ngờ phóng Sputnik 1, vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới, ngày 4/10/1957. Một tháng sau, Sputnik 2 đưa động vật đầu tiên lên vũ trụ – con chó mang tên Laika. Tháng 12 cùng năm, Mỹ cố gắng phóng vệ tinh đầu tiên Vanguard Test Vehicle 3, nhưng tên lửa chở vệ tinh phát nổ ngay trên sóng truyền hình trực tiếp, làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ đã tụt hậu đáng kể so với đối thủ.
Liên Xô đã thắng những vòng đầu của cuộc đua không gian. Nước này thậm chí đưa người lên vũ trụ trước với phi hành gia Yuri Gagarin vào tháng 4/1961. Tuy nhiên, đặt chân lên Mặt Trăng mới là đích đến cuối cùng.
Tầm quan trọng của mục tiêu được phản ánh trong ngân sách dành cho NASA. Vào thời kỳ đỉnh cao của chương trình Apollo, khoản này chiếm 4,4% tổng ngân sách liên bang. Ngày nay, con số chỉ còn chưa đến 0,4%.
Cuối cùng, Mỹ chiến thắng cuộc đua khi Neil Armstrong và Buzz Aldrin hạ cánh xuống Mặt Trăng bằng tàu Apollo 11 tháng 7/1969. Sau đó, thêm 5 chuyến đổ bộ thành công nữa tiếp nối, khẳng định vị thế cường quốc vũ trụ của Mỹ.
Tuy nhiên, nước này được cho là không còn động lực quay lại sau loạt thành tựu tốn kém. “Nhiều người nghĩ kiểu ‘Chúng ta đã làm những gì tổng thống John F. Kennedy muốn. Chúng ta đánh bại Liên Xô và vẫn là cường quốc công nghệ của thế giới. Vậy sao còn cần quay lại?'”, Ed Stewart, quản lý bảo tàng tại Trung tâm Không gian và Tên lửa Mỹ, nói với Space.
Ngay trước chuyến bay của Apollo 17 vào tháng 12/1972, Quốc hội Mỹ cắt giảm ngân sách của NASA, hủy bỏ các nhiệm vụ tiếp theo và chuyển trọng tâm sang tàu con thoi. Tổng thống Richard Nixon, nhậm chức vào tháng 1/1969, cũng ủng hộ một chương trình không gian tiết kiệm hơn và muốn phát triển tàu con thoi. Sau đó, Mỹ tập trung vào quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và xây dựng trạm vũ trụ thay vì trở lại Mặt Trăng.
Ngày nay, để bù đắp cho kinh phí hạn chế, NASA tăng cường hợp tác với công ty tư nhân để chế tạo những bộ phận quan trọng cho các nhiệm vụ Mặt Trăng, dù cách tiếp cận này có thể gặp khó khăn trong giai đoạn đầu.
Thách thức kỹ thuật
Sứ mệnh lên Mặt Trăng cũng gặp phải thách thức về kỹ thuật. Vệ tinh tự nhiên này cách Trái Đất khoảng 400.000 km, và thực tế có hơn một nửa nỗ lực đổ bộ Mặt Trăng kết thúc thất bại. Khi bay qua môi trường chân không, tàu vũ trụ phải đối phó với biến động nhiệt độ, phụ thuộc bộ phận nào quay về phía Mặt Trời. Chúng cũng thường tiếp xúc với tia vũ trụ, những hạt bức xạ truyền từ Mặt Trời hoặc không gian sâu, có thể dễ dàng nung nóng thiết bị điện tử không được bảo vệ tốt.
Mặt Trăng có bề rộng bằng khoảng 1/4 Trái Đất với lực hấp dẫn yếu hơn nhiều nên rất khó tiến vào quỹ đạo. Địa hình gồ ghề, miệng hố lỗ chỗ và những yếu tố khác khiến lực hấp dẫn không đồng nhất. “Khi bay quanh Mặt Trăng, cuối cùng tàu vũ trụ sẽ đâm xuống bề mặt do lực hấp dẫn không đều làm rối quỹ đạo. Vì vậy, bạn cần định vị để biết chính xác mình đang ở đâu và điều chỉnh theo thời gian thực”, Phillip Metzger, nhà khoa học hành tinh ở Đại học Central Florida, giải thích trên Bloomberg.
Khác với Trái Đất có khí quyển giúp giảm tốc cho tàu vũ trụ lao trở về, Mặt Trăng hầu như không có khí quyển. Để hạ cánh, mọi tàu đều phải sử dụng một dạng động cơ nào đó để giảm tốc. Tàu cần đốt động cơ chuẩn xác để gần như dừng lại ngay phía trên bề mặt, nếu không sẽ đâm thẳng xuống dưới. Tất cả quá trình trên đòi hỏi nắm rõ địa điểm mà tàu sắp hạ cánh.
People đánh giá, trải qua hàng thập kỷ, phần lớn công nghệ trong chương trình Apollo đã lỗi thời. Theo John Thornton, CEO công ty Astrobotic Technology (Mỹ), nhiều chuyên gia từng xây dựng và vận hành hệ thống thời Apollo không còn làm việc trong lĩnh vực này, dẫn đến mất đi rất nhiều kiến thức.
“Toàn bộ thế hệ đó đã rời khỏi ngành. Chúng ta đang học lại cách làm, nhưng với công nghệ mới và khác biệt”, ông nói với Live Science.
Nhiều thách thức kỹ thuật trong kỷ nguyên mới cũng làm trì hoãn việc quay lại Mặt Trăng, như phát triển bộ đồ du hành vũ trụ, giải quyết vấn đề với tấm chắn nhiệt của tàu và xây dựng hệ thống hạ cánh mới. Khi khởi động lại kế hoạch và bắt tay vào nghiên cứu, các công nghệ mới cũng cần nhiều năm để phát triển và thử nghiệm trước khi được chứng nhận đảm bảo an toàn và đủ điều kiện bay.
Cuộc đua Mặt Trăng thời hiện đại
Một điểm giống với Apollo là Artemis cũng có đối thủ theo sát. Thay vì cạnh tranh với chương trình của Liên Xô vài chục năm trước, Artemis cạnh tranh với chương trình Mặt Trăng của Trung Quốc. Nước này có tàu hạ cánh thành công ở phía xa và là quốc gia duy nhất đạt được thành tựu đó, đồng thời đang nỗ lực đưa phi hành gia đáp xuống gần cực nam Mặt Trăng khoảng năm 2030.
Nhưng khác với Apollo, Artemis không chỉ hướng đến “cắm cờ và để lại dấu chân” với những chuyến ghé thăm và nghiên cứu ngắn hạn 1-3 ngày mà muốn thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người, đồng thời tạo bước đệm cho việc khám phá Sao Hỏa.
Nhiệm vụ đầu tiên, chuyến bay không người lái Artemis I, được tiến hành tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Nhiệm vụ tiếp theo, Artemis II, đang diễn ra suôn sẻ, dự kiến trở về và hạ cánh ngoài khơi San Diego lúc 20h07 ngày 10/4 (7h07 ngày 11/4 giờ Hà Nội).
Nếu không có vấn đề lớn nào phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ của con người lên Mặt Trăng vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, họ kỳ vọng bắt đầu phát triển khu định cư, robot tự hành và trạm chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt thiên thể này.
Jared Isaacman, Giám đốc NASA, cho biết: “NASA cam kết một lần nữa làm được điều gần như bất khả thi, đó là quay lại Mặt Trăng trước khi nhiệm kỳ của Tổng thống Trump kết thúc, xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng, thiết lập sự hiện diện lâu dài và thực hiện những việc cần thiết khác nhằm đảm bảo vị trí dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực không gian”.
Tại họp báo thường kỳ Bộ Khoa học và Công nghệ sáng 1/4, ông Thái Hữu Lý, Trưởng phòng Phát triển dịch vụ, Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), thông tin về việc đấu giá tên miền hai ký tự ".vn".
Trước đó, trong các ngày từ 18 đến 20/3, đơn vị này đã phối hợp tổ chức thành công đấu giá tên miền quốc gia ".vn" đầu tiên tại Việt Nam.
Theo ông Lý, việc đấu giá tên miền ".vn" đánh dấu bước thay đổi trong cách phân bổ tài nguyên Internet tại Việt Nam, khi những tên miền có giá trị được đưa vào cơ chế thị trường. Thay vì cấp phát theo đăng ký trước, tài nguyên này được phân bổ công khai, minh bạch, lựa chọn người trả giá cao nhất.
Kết quả, đợt đấu giá này ghi nhận 37 trên tổng số 50 tên miền được đấu giá thành công, đạt tỷ lệ khoảng 75%. Mức giá cao nhất ghi nhận khoảng 1,5 tỷ đồng, trong khi một số phiên có tới 85 lượt trả giá cho một tên miền.
Theo đại diện VNNIC, kết quả này cho thấy sức hút của tài nguyên tên miền, đặc biệt với nhóm tên miền ngắn, dễ nhớ. Không chỉ là địa chỉ truy cập Internet, tên miền ngày càng được nhìn nhận như một tài sản số, gắn với thương hiệu và hoạt động trên môi trường trực tuyến.
Việc đưa tên miền vào đấu giá cũng được kỳ vọng góp phần nâng cao giá trị thương hiệu quốc gia ".vn", trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Tên miền được xem là yếu tố giúp đảm bảo tính xác thực, an toàn và tin cậy trên không gian mạng, nhất là với doanh nghiệp và tổ chức.
Ông Lý cho biết, sau khi có kết quả đấu giá, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành quyết định công nhận vào ngày 27/3, làm cơ sở để triển khai các bước tiếp theo. Người trúng đấu giá có 15 ngày để hoàn tất nghĩa vụ tài chính và 6 tháng để đăng ký tên miền. VNNIC sẽ chủ động phối hợp với các cá nhân, tổ chức trúng đấu giá nhằm thúc đẩy quá trình đăng ký, đưa tên miền vào khai thác sớm, tránh lãng phí tài nguyên.
Trong năm 2026, cơ quan này dự kiến tổ chức đấu giá khoảng 100 tên miền, chia làm hai đợt vào tháng 3 và tháng 6. Đợt đấu giá thứ hai dự kiến diễn ra vào tháng 6 với 50 tên miền tiếp theo.
Theo ông Lý, VNNIC sẽ rút kinh nghiệm từ đợt đầu để tối ưu quy trình, cải thiện trải nghiệm người tham gia và nâng cao hiệu quả đấu giá. Sau khi hoàn tất hai đợt đấu giá, VNNIC sẽ tổng kết và đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ phương án tiếp tục triển khai với các tên miền còn lại. Theo quy định, nếu một tên miền đấu giá không thành sau hai lần, sẽ được chuyển sang hình thức cấp phát tự do.
Trọng Đạt
Ba tên miền hai ký tự được đấu giá gần hai tỷ đồng
Bóng đá là nội dung có nhịp độ rất nhanh, nhiều pha chuyển hướng bất ngờ và góc quay thay đổi liên tục. Khi theo dõi trên màn hình lớn, nếu TV không xử lý tốt hình ảnh, các chi tiết nhỏ dễ bị nhòe hoặc mất nét, khiến trải nghiệm xem bị giảm đi, đặc biệt trong những tình huống quyết định như phản công nhanh.
Vì vậy, trong các mùa giải lớn như World Cup, TV có độ phân giải cao thường được ưu tiên vì giúp xem rõ hơn khi theo dõi trên màn hình lớn. Các dòng TV 4K hiện nay cho hình ảnh sắc nét và có chiều sâu hơn, giúp người xem dễ quan sát các pha bóng nhanh hoặc những tình huống diễn ra ở khoảng cách xa.
Với những mẫu như LG UHD AI UA8450, độ phân giải 4K kết hợp HDR10 giúp tái hiện rõ từng chi tiết trên sân, từ màu cỏ đến ánh sáng sân vận động. Ngoài ra, công nghệ 4K Super Upscaling còn hỗ trợ nâng cấp chất lượng hình ảnh từ nhiều nguồn phát khác nhau, giúp các trận đấu vẫn hiển thị rõ ràng ngay cả khi tín hiệu chưa đạt chuẩn 4K.
Bên cạnh đó, mẫu TV này còn sở hữu bộ xử lý α7 AI Processor 4K Gen8. Bộ xử lý sử dụng AI để nhận diện nội dung đang phát và tự động điều chỉnh độ nét, màu sắc và chuyển động theo thời gian thực, giúp các pha bóng tốc độ cao vẫn giữ được sự mượt mà và ổn định, đồng thời giảm cảm giác mỏi mắt khi xem trong thời gian dài.
Khi xem bóng đá tại nhà, cảm xúc không chỉ đến từ hình ảnh mà còn phụ thuộc nhiều vào âm thanh. Tiếng khán giả, tiếng bình luận hay những khoảnh khắc cao trào nếu không được thể hiện rõ ràng sẽ khiến trải nghiệm xem kém sôi động, nhất là khi xem cùng nhiều người.
Theo đó, các dòng TV mới thường được trang bị công nghệ âm thanh có khả năng tự tối ưu theo nội dung. Trên dòng TV UHD AI của LG, hệ thống α7 AI Sound Pro có thể phân tích nội dung để điều chỉnh hiệu ứng phù hợp, giúp tăng độ rõ của tiếng khán giả và hiệu ứng sân vận động. Đồng thời, Clear Voice Pro sử dụng AI để làm nổi bật lời thoại và phần bình luận, giúp người xem dễ theo dõi diễn biến trận đấu ngay cả khi không gian xem đông người hoặc có nhiều tiếng ồn xung quanh.
Nhờ khả năng tối ưu tự động, âm thanh trên chiếc TV của LG được cân chỉnh phù hợp với từng nội dung mà không cần thiết lập phức tạp, giúp trải nghiệm xem trở nên tự nhiên và sống động hơn, gần với cảm giác theo dõi trực tiếp trên sân.
Trong mùa World Cup, TV thường được sử dụng với tần suất cao hơn bình thường, khi người xem theo dõi nhiều trận trong ngày, chuyển qua lại giữa các kênh hoặc mở thêm ứng dụng để cập nhật kết quả. Khi đó, một chiếc TV có giao diện dễ dùng và khả năng tối ưu thông minh sẽ giúp trải nghiệm liền mạch hơn, không bị gián đoạn giữa những khoảnh khắc quan trọng.
Thấu hiểu thói quen đó, mẫu TV LG UHD AI UA8450 được trang bị hệ điều hành webOS mang đến giao diện thân thiện, hỗ trợ tìm kiếm bằng giọng nói và truy cập nhanh các ứng dụng xem thể thao. AI trên TV của LG có thể ghi nhớ thói quen sử dụng để gợi ý nội dung phù hợp, đồng thời hỗ trợ xem nhiều nội dung trên cùng màn hình trong một số chế độ, giúp người xem vừa theo dõi trận đấu vừa cập nhật thông tin dễ dàng hơn.
Song song, điều khiển AI Magic Remote cũng giúp thao tác nhanh hơn khi chuyển kênh hoặc tìm trận đấu, đồng thời ra lệnh bằng giọng nói mà không cần thêm thiết bị. Tính năng AI Voice ID nhận diện giọng nói của từng người dùng để đưa ra đề xuất cá nhân hóa, giúp việc sử dụng TV trở nên thuận tiện hơn, đặc biệt trong những ngày diễn ra liên tục các trận đấu của mùa World Cup. Người dùng còn có thể hỏi đáp thông tin về trận đấu với chatbot Copilot từ lịch phát sóng đến kết quả một cách dễ dàng và nhanh chóng.
Bên cạnh đó, các kích thước TV 43, 50, 55 và 65 inch phù hợp với nhiều không gian khác nhau. Khi kết hợp với khả năng tối ưu hình ảnh và âm thanh bằng AI, TV LG UHD AI UA8450 khiến trải nghiệm xem World Cup tại nhà trở nên sống động và trọn vẹn hơn, dù xem một mình hay cùng cả gia đình.
Một dự án có tên "colleague.skill" đang lan truyền trong giới công sở Trung Quốc. Đây là công cụ AI dùng dấu vết kỹ thuật số của một nhân viên như lịch sử chat, email, tài liệu cùng với các mô tả trong prompt để tạo thành một tác nhân AI (AI Agent) với kỹ năng tương tự.
"Colleague.skill" được chia sẻ miễn phí trên GitHub bởi một người Trung Quốc có biệt danh titanwings. Đầu tháng 4, dự án được 2.000 lượt đánh dấu sao trên Github, tương tự nút like trên mạng xã hội. Đến 9/4, con số này đạt gần 11.000.
Dự án được mô tả giúp mọi người hoàn thiện các công việc mà đồng nghiệp, đối tác nghỉ việc để lại, hoặc giúp nhân viên dễ tiếp quản từ người tiền nhiệm. Dù vậy, một số lo ngại công cụ có thể được các "sếp" tận dụng để tạo AI Agent thay thế lực lượng lao động, trong bối cảnh nhiều công ty Trung Quốc yêu cầu nhân viên lưu lại chi tiết công việc, từ quy trình làm việc, ra quyết định đến quá trình giao tiếp.
"Colleague.skill" gây lo ngại vì có thể tạo ra bản sao kỹ thuật số của một người nơi công sở khi chưa cho phép. Trên mạng xã hội Trung Quốc, điều này được gọi là "chưng cất kỹ năng", ám chỉ việc biến con người thành một bộ kỹ năng để lưu trữ và sử dụng.
Ngày 3/4, nhà sáng tạo nội dung Deng Xiaoxian đăng video phản đối "chưng cất kỹ năng" và chia sẻ công cụ "anti-distillation skill" (kỹ thuật chống chưng cất).
"Không ai muốn bị biến thành một tệp kỹ năng rồi mất việc. Vậy nên tôi tạo ra cái này", cô nói. "Anti-distillation skill" lấy tệp kỹ năng - dữ liệu chi tiết công việc và giao tiếp mà nhiều nhân viên công sở ở Trung Quốc bị yêu cầu nộp cho cấp quản lý - rồi xử lý để biến thông tin này thành vô giá trị.
Tệp kỹ năng sau khi xử lý sẽ loại bỏ hoặc thay thế các thông tin quan trọng như kinh nghiệm khi ra quyết định, khả năng phán đoán theo ngữ cảnh và các tri thức về công việc - những thông tin AI sẽ tập trung vào để hiểu cách làm việc của một người.
"Anti-distillation.skill" tạo ra hai phiên bản đầu ra. Một bản "sạch" để nộp với cấu trúc chuyên nghiệp, cố tình mơ hồ ở những chỗ quan trọng, và một bản sao lưu riêng tư với tri thức thật để người dùng có thể tự lưu trữ.
Deng Xiaoxian giải thích, phiên bản làm sạch có ba mức độ: nhẹ, trung bình và nặng. Mức nhẹ dành cho những công ty kiểm tra kỹ. Mức nặng dành cho môi trường mà cấp quản lý chỉ muốn hoàn thành thủ tục. "Nếu công ty của bạn chỉ làm cho có, chỉ kiểm tra xem bạn có nộp hay chưa thôi, hãy dùng mức làm sạch dữ liệu nặng", Deng nói.
Công cụ này cũng đang lan truyền mạnh trên GitHub những ngày qua, "đối đầu với "colleague.skill" và cho thấy giới công sở đang quan tâm và bắt đầu tìm cách chống lại quá trình trích xuất tri thức.
Nỗi sợ bị AI thay thế đang phổ biến trong lực lượng lao động Trung Quốc. Chủ đề #AIAnxiety (lo ngại về AI) trên nền tảng Xiaohongshu đã thu hút khoảng 2,6 triệu lượt xem. Người dùng chia sẻ những lo lắng như: "Cố gắng theo kịp AI còn mệt hơn cả công việc", hay "Sếp tôi yêu cầu tôi viết mã AI để thay thế một số nhân viên, bao giờ sẽ đến lượt tôi?".
"Cảm giác như đang chơi Squid Game vậy, bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào", Lambert Li, nhân viên văn phòng ở Thượng Hải, nói với Rest of World. Li cho biết công ty của mình đã sa thải 30% lực lượng lao động năm 2025, trong đó có những người không thích nghi đủ nhanh với AI.
Theo phân tích của Đại học Bắc Kinh dựa trên hơn một triệu tin tuyển dụng, nhu cầu tìm người ở các vị trí có thể bị AI thay thế như lập trình, biên tập, bán hàng đã giảm mạnh ở Trung Quốc trong giai đoạn 2018-2024.
Trước đó vào tháng 3, AI được đề cập là nguyên nhân hàng đầu gây sa thải ở Mỹ, chiếm một phần tư trong hơn 60.000 trường hợp cắt giảm nhân sự được công bố. Trên toàn cầu, theo khảo sát của Đại học Duke và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ trên 750 giám đốc tài chính (CFO), số vụ sa thải được gán cho AI trong năm 2026 được dự báo cao gấp 9 lần so với 2025.
Tuy nhiên, không phải mọi vụ "sa thải vì AI" đều thực sự liên quan đến AI, tức một số trong đó là những đợt điều chỉnh nhân sự vì những lý do khác, nhưng vẫn được gán cho công nghệ này. Ngoài ra, năng lực phán đoán, xác định ngữ cảnh và trực giác là những yếu tố mà đến nay AI vẫn khó sao chép.
