Từ giấc mơ tuổi thơ tới cuộc sống dưới chân Vạn Lý Trường Thành
“Thuở nhỏ, tôi biết rất ít về Trung Quốc, nhưng tôi biết đến Vạn Lý Trường Thành. Khi ấy, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ có cơ hội tới đây, càng không dám tưởng tượng sẽ sống ngay dưới chân Trường Thành”, ông Jim Spear nói.
Hiện ông và vợ là bà Đường Lượng sinh sống tại làng Mộ Điền Dục cách trung tâm Bắc Kinh khoảng 80km. Ngôi nhà của họ là một căn nhà nông thôn được chính hai vợ chồng tự thiết kế và cải tạo. Khuôn viên còn có xưởng làm việc, xe điện phục vụ việc đi lại và một chú chó đồng hành.
Niềm yêu thích Trung Quốc của Jim Spear bắt đầu từ những năm ông còn học đại học.
Năm 1981, ông lần đầu đến Bắc Kinh học tiếng Trung. Hơn 40 năm sau, ông vẫn nhớ rõ cảm xúc khi lần đầu đặt chân tới đất nước này.
Năm 1982, Jim Spear kết hôn với bà Đường Lượng, một du học sinh Trung Quốc tại Mỹ.
Bốn năm sau, khi đang theo học tại Đại học California, Berkeley, ông đưa ra quyết định khiến nhiều người bất ngờ. Ông từ bỏ kế hoạch lấy bằng tiến sĩ để chuyển hẳn sang Bắc Kinh sinh sống.
Mối lương duyên của ông và di sản thế giới Vạn Lý Trường Thành bắt đầu trong một lần ông tham quan khu vực Mộ Điền Dục và gặp một người dân địa phương bán đồ lưu niệm.
“Tôi thực sự ngưỡng mộ vì anh được sống ở nơi đẹp như thế này, ngay dưới chân Vạn Lý Trường Thành”, Jim Spear nói với người đàn ông.
Đáp lại, người bán đồ nói có thể giúp ông. Ban đầu, Jim Spear nghĩ đó chỉ là câu nói vui. Tuy nhiên, không lâu sau, người đàn ông này thực sự giúp ông thuê được một ngôi nhà tại làng Mộ Điền Dục.
Trong suốt 10 năm tiếp theo, căn nhà nhỏ nép mình giữa vùng quê, phía sau là Vạn Lý Trường Thành, trở thành nơi nghỉ dưỡng yêu thích của hai vợ chồng.
Đến năm 2005, Jim Spear quyết định nghỉ việc tại thành phố và chuyển hẳn về Mộ Điền Dục để bắt đầu cuộc sống ở nông thôn.
Biến ngôi nhà thành nơi có thể ngắm Vạn Lý Trường Thành từ mọi góc
Vốn đam mê kiến trúc, Jim Spear dành nhiều tâm huyết cải tạo ngôi nhà của mình. Ông giữ lại nét mộc mạc của nhà dân truyền thống nhưng bổ sung nhiều chi tiết hiện đại, đặc biệt là hệ thống cửa sổ với nhiều kích thước khác nhau hướng thẳng về phía Vạn Lý Trường Thành.
“Trong khu vườn, tôi có thể vừa uống trà vừa ngắm Vạn Lý Trường Thành. Trong phòng làm việc, chiếc bàn của tôi hướng thẳng ra công trình nổi tiếng. Ngay cả khi tắm, tôi cũng có thể ngắm cảnh bên ngoài”, ông chia sẻ.
Theo Jim Spear, công trình thay đổi vẻ đẹp theo từng mùa trong năm. Mùa hè cây cối xanh um nên ông gần như không nhìn thấy từ sân nhà. Nhưng khi thời tiết chuyển lạnh khiến lá cây rụng xuống, Vạn Lý Trường Thành lại hiện ra như một phép màu ngay trước mắt.
Không lâu sau khi chuyển đến làng Mộ Điền Dục sinh sống, ông Lý Liên Đình – Bí thư Đảng ủy kiêm Trưởng ban quản lý làng thời điểm đó – đã tìm gặp Jim Spear với mong muốn vị kiến trúc sư người Mỹ có thể góp phần vào công cuộc phát triển nông thôn địa phương.
Sau thời gian khảo sát, Jim Spear quyết định thuê lại một ngôi trường tiểu học bỏ hoang trong làng và cải tạo thành nhà hàng kết hợp xưởng nghệ thuật kính màu nhằm phát triển mô hình du lịch bền vững.
Dự án đầu tiên thành công đã mở ra nhiều cơ hội mới. Sau đó, ông tiếp tục cải tạo một nhà máy sản xuất ngói kính cũ kỹ tại làng Bắc Câu lân cận thành khách sạn mang phong cách kiến trúc độc đáo. Song song đó, ông còn tham gia cải tạo hàng chục ngôi nhà tại hai ngôi làng dưới chân Vạn Lý Trường Thành.
Trong các công trình của mình, Jim Spear kết hợp hài hòa giữa những kết cấu gỗ truyền thống của Trung Quốc với cửa kính nghệ thuật kiểu phương Tây, tường và nền lát gạch kính, cùng hệ thống phòng bếp, phòng tắm hiện đại.
Sự giao thoa giữa cũ và mới, giữa phương Đông và phương Tây đã tạo nên dấu ấn riêng trong các thiết kế của ông, đồng thời góp phần gìn giữ giá trị kiến trúc truyền thống của những ngôi làng cổ dưới chân Vạn Lý Trường Thành thay vì phá bỏ để xây mới.
Những đóng góp cho quá trình phát triển nông thôn và bảo tồn di sản đã giúp Jim Spear được Chính quyền thành phố Bắc Kinh trao Giải thưởng Hữu nghị Vạn Lý Trường Thành. Đây là một trong những danh hiệu cao quý dành cho người nước ngoài có nhiều đóng góp tại thủ đô.
Nhìn lại sau gần 40 năm gắn bó với Trung Quốc, ông cho rằng chưa từng hối hận về quyết định rời bỏ quê nhà để bắt đầu cuộc sống ở nơi mới.
“Tôi sẽ tiếp tục ở lại Trung Quốc và thiết kế thêm nhiều công trình độc đáo”, ông nói.
Theo đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, một người đàn ông đi xe máy tình cờ phát hiện vợ mình đang ngồi trong ô tô cùng một người đàn ông khác bên ngoài khách sạn.
Phát hiện sự việc, người chồng không giữ được bình tĩnh liền lao tới mở cửa xe, kéo người đàn ông ra ngoài rồi liên tiếp dùng mũ bảo hiểm tấn công. Những cú đánh dồn dập khiến kính chắn gió vỡ tung, nhiều người đi đường hoảng hốt và gọi cảnh sát.
Đáng chú ý, trong suốt vụ việc, người phụ nữ vẫn ngồi trong xe, không bước xuống can ngăn hay giải thích. Hình ảnh cô im lặng phía sau lớp kính trong khi hai người đàn ông giằng co bên ngoài nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội.
Nhiều cư dân mạng cho rằng chính sự thờ ơ ấy đã khiến cơn giận của người chồng càng bùng phát. "Hai người đàn ông đang vì cô ấy mà đánh nhau, nhưng cô ấy thậm chí không hạ cửa kính xe xuống", một người bình luận.
Theo các video được ghi lại tại hiện trường, người đàn ông bị đánh gần như không chống trả. Đáng nói, trong lúc mất kiểm soát, người chồng liên tục thốt lên câu nói đầy đau đớn: "Tôi đã tha thứ cho cô một lần rồi".
Cư dân mạng suy đoán, người chồng có thể từng phát hiện chuyện tương tự nhưng đã lựa chọn tha thứ để giữ gìn hạnh phúc. Tuy nhiên, khi mọi chuyện lặp lại, sự chịu đựng cuối cùng đã biến thành cơn giận dữ công khai giữa phố.
Sau khi đoạn clip lan truyền, mạng xã hội chia thành nhiều luồng ý kiến trái chiều. Một bộ phận cho rằng phản ứng của người chồng là dễ hiểu khi bị phản bội. Tuy nhiên, nhiều người khác lại cảnh báo rằng việc hành hung giữa nơi công cộng có thể khiến anh từ "nạn nhân" trở thành người vi phạm pháp luật.
Cũng đau đớn khi phát hiện vợ ngoại tình nhưng trái ngược với người chồng trên, người đàn ông ở Hồ Bắc lại tìm đến cảnh sát và khóc nức nở.
Câu chuyện xảy ra vào năm 2021. Khi đang làm nhiệm vụ đêm, cảnh sát giao thông thành phố Tương Dương, Hồ Bắc, Trung Quốc thấy một người đàn ông chủ động dừng xe cạnh trạm kiểm soát.
Khi cảnh sát lại gần để hỏi tình tình, người đàn ông vừa khóc vừa nói: "Anh đội mũ đen, còn tôi đội mũ xanh" (hàm ý bị cắm sừng).
Câu trả lời khiến cảnh sát giao thông bối rối. Ngay sau đó, người đàn ông lấy điện thoại di động của mình ra và đưa cho cảnh sát giao thông: "Tôi giao điện thoại của tôi cho anh. Tôi tự nguyện đến đây".
Nhìn đôi mắt đỏ hoe của người đàn ông, phía cảnh sát kiểm tra nồng độ cồn thì phát hiện anh ta đã uống nhiều rượu.
Khi cảnh sát thông báo điều này, người đàn ông tỏ vẻ sửng sốt nhưng sau đó lại cúi đầu nói: "Được giữ lại một lúc cũng tốt, tôi có thể yên tĩnh".
Sau khi lên xe của cảnh sát, người đàn ông bất ngờ gục xuống và bật khóc nức nở. Người này chia sẻ, hàng ngày anh ta phải bươn chải làm lụng để nuôi 6 người, bao gồm vợ, con và bố mẹ vợ. Vậy mà, anh vẫn bị vợ phản bội.
Anh còn kể, bản thân đã cố gắng tha thứ cho vợ nhưng vợ anh vẫn tiếp tục ngoại tình. Ngay cả bố mẹ vợ cũng không khuyên nhủ được con gái nên họ để mặc cho hai người tự quyết định.
"Giờ tôi chỉ muốn yên tĩnh một lúc. Những người tôi quen đều cười nhạo tôi. Anh nghĩ tôi có thể làm gì?", người đàn ông hỏi cảnh sát.
Nhìn người đàn ông đẫm nước mắt, cảnh sát giao thông nhất thời không nghĩ ra lời an ủi nên chỉ biết vỗ vai anh ta. Sự việc được đăng tải đã khiến nhiều người quan tâm.
Randy Shilling tốt nghiệp kỹ sư dầu khí tại Texas. Trong 10 năm đầu sự nghiệp, ông sống trong một căn hộ thuê. Bước ngoặt đến vào năm 30 tuổi khi ông chuyển sang làm việc tại nhà máy hóa chất với mức lương tăng 15%. Qua nhiều lần thăng chức, người đàn ông 58 tuổi hiện sở hữu nhà riêng và quỹ hưu trí hơn 3 triệu USD.
Ông Shilling gần như không nhận ra mình đã vươn lên tầng lớp trung lưu bậc cao. "Tôi vẫn là người bình thường, không có ôtô hay tivi đắt tiền nhưng khi cần mua gì, tôi có thể mua ngay lập tức", ông nói. Vợ chồng ông hiện có thu nhập khoảng 220.000 USD một năm.
Theo báo cáo năm 2024 của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), khoảng 31% người Mỹ thuộc nhóm trung lưu bậc cao, tăng mạnh so với 10% của năm 1979. AEI phân loại thu nhập thành 5 nhóm, trong đó hộ gia đình ba người thu nhập 133.000-400.000 USD thuộc nhóm trung lưu bậc cao. Thu nhập vượt mức này được xem là giàu có.
Hiện tại, quy mô hai nhóm cao nhất đang phình to. Ngược lại, nhóm "nghèo hoặc cận nghèo" (thu nhập dưới 40.000 USD) giảm từ 30% xuống còn 19% trong cùng giai đoạn.
Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy mình bước sang nấc thang kinh tế mới. Họ tự nhận cuộc sống chỉ dễ chịu hơn chứ không giàu có. Những người này thường làm văn phòng phổ thông thay vì chủ doanh nghiệp. Chuyên gia kinh tế Scott Winship của AEI giải thích: "Các nhóm thu nhập cao mở rộng vì tiền lương tăng nhanh hơn vật giá, đặc biệt đối với nhóm lao động trí thức có bằng cấp".
Hôn nhân cũng là đòn bẩy tài chính. Phân tích của Viện Đô thị chỉ ra, hơn 80% người thuộc nhóm trung lưu bậc cao và giàu có đang sống cùng bạn đời, giúp họ gộp chung thu nhập và chia sẻ sinh hoạt phí.
Gabriel Martinez, 34 tuổi, là một ví dụ. Khởi đầu với mức lương 50.000 USD năm 2015, hiện anh kiếm được 180.000 USD mỗi năm tại một tập đoàn công nghệ. Nhờ vợ chồng cùng đi làm và kiểm soát tài chính, họ đã trả hết khoản nợ học phí đại học 100.000 USD và mua được căn nhà 160 m2 ở Texas. "Cha tôi từng làm việc với mức lương chưa đến 40.000 USD. Tôi biết ơn vì không giậm chân tại chỗ như thế hệ trước", Martinez chia sẻ.
Không còn nỗi lo cơm áo, trăn trở lớn nhất của anh hiện tại là dạy con không ỷ lại, nhất là khi thanh thiếu niên trong vùng thường lái ôtô sang đi học.
Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy xu hướng này. Năm 2023, 19% người Mỹ nằm trong nhóm thu nhập trên 200.000 USD, tăng từ mức 11% năm 1971. Ngoài lương, tài sản của họ tăng vọt nhờ sự bùng nổ của thị trường chứng khoán và bất động sản.
Với ông Chris Wogan, 76 tuổi, ở bang Pennsylvania, tuổi hưu diễn ra êm đềm hơn kỳ vọng. Lớn lên trong gia đình nghèo, cựu thẩm phán này có thu nhập 175.000 USD từ lương hưu và cổ tức. Vợ chồng ông vừa mua một ngôi nhà trong cộng đồng hưu trí cao cấp và thường xuyên du lịch nước ngoài. "Tôi nghĩ mình chỉ là tầng lớp trung lưu bình thường, nhưng có lẽ tôi đã làm tốt hơn mình tưởng", ông nói.
Dù tài chính dư dả, nhiều người vẫn mang tâm lý phòng thủ. Bà Laura Shields, 46 tuổi, ở bang New Jersey có thu nhập gia đình 240.000 USD. Bà đủ tiền cho con đi ngoại khóa ở nước ngoài những vẫn áp lực khi nghĩ đến học phí đại học đắt đỏ sắp tới và xác định sẽ phải vay mượn thêm.
4h sáng, Ray Kuschert chạy bộ qua phố Bùi Viện, TP HCM. Người đàn ông Australia nhăn mặt, chứng kiến nhóm người nước ngoài bước ra từ một quán bar. Họ có vẻ đã say, mất kiểm soát và lao vào nhau ẩu đả trên vỉa hè.
"Tôi tức giận và xấu hổ khi nhìn cảnh tượng đó. Họ đang làm mất thiện cảm của người dân Việt Nam với khách nước ngoài", Ray Kuschert, 59 tuổi, giáo viên tiếng Anh một trường phổ thông ở TP HCM nói.
Ông liệt kê một loạt vụ "bê bối" xảy ra gần đây như vụ thanh niên từ Perth, Australia đập phá tài sản tại một quán cà phê ở Đà Nẵng hồi cuối tháng 5. Trước đó, vụ hai người đàn ông Samoa vào một nhà hàng tại TP HCM và nổ súng khiến một người tử vong. Mới nhất là vụ cặp vợ chồng người Ấn Độ hôm 1/7 đập phá tài sản và xô xát với nhân viên sau khi được nhắc nhở vì để trẻ em ném giấy ăn, bát đĩa.
Ray đã sống tại Việt Nam 13 năm. Sự hiếu khách của người Việt đã giữ chân ông ở lại, dù ban đầu ông chỉ định đến đây du lịch 6 tháng. Ông từng đạp xe qua nhiều vùng quê, được người lạ mời vào nhà trú mưa, tặng cà phê và rủ uống bia. Ray nhận thấy người Việt luôn sẵn sàng đón nhận khách nước ngoài và cởi mở với khác biệt văn hóa.
Khảo sát Expat Insider của tổ chức InterNations với hơn 12.000 người thuộc 177 quốc tịch cho thấy, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia dễ hòa nhập nhất thế giới. Khoảng 84% người nước ngoài đánh giá người Việt thân thiện, vượt mức trung bình 66% toàn cầu. 83% người tham gia khảo sát cảm thấy được chào đón khi sinh sống tại Việt Nam.
"Nhưng văn hóa thân thiện của Việt Nam bị một bộ phận người nước ngoài hiểu sai và lạm dụng", Ray nói. Theo ông, sự lạm dụng thể hiện rõ nhất ở những khu vực đông người nước ngoài như khu Thảo Điền, phường An Khánh. Việc co cụm trong các "expat bubbles" (cộng đồng khép kín) khiến một bộ phận tách biệt khỏi đời sống địa phương, dẫn đến hành vi say xỉn, tranh cãi với nhân viên phục vụ. "Tôi dừng đến các địa điểm này vì mệt mỏi khi phải chứng kiến hành vi đó", ông nói.
Người đàn ông Australia cho rằng mô hình du lịch giá rẻ với chi phí vé máy bay, chỗ ở và đồ uống thấp là một phần nguyên nhân. Chi phí khiến một nhóm du khách chọn Việt Nam vì rẻ thay vì coi đây là điểm đến để tìm hiểu văn hóa.
Nguyên nhân thứ hai, theo Ray là cách ứng xử "dĩ hòa vi quý" của người Việt. Khi chứng kiến hành vi không phù hợp, người bản địa thường chọn cách phớt lờ, né tránh để hạn chế xung đột. Phản ứng chỉ trở nên rõ ràng khi tình huống vượt quá giới hạn. Điều này khác biệt với Australia, nơi người dân thường phản ứng trực diện ngay từ đầu đối với các hành vi gây khó chịu nơi công cộng.
Chủ đề "người nước ngoài xấu xí" đang trở thành tiêu điểm thảo luận trên các diễn đàn của cộng đồng expat tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM, đồng thời lan rộng trên TikTok với nhiều video thu hút hàng triệu lượt xem. Trên một diễn đàn cộng đồng, một bài đăng thu hút hơn 500 bình luận, phần lớn chỉ trích các hành vi thiếu chuẩn mực, thiếu tôn trọng quy định và văn hóa địa phương.
Nathan, 33 tuổi, quốc tịch Anh, sống tại TP HCM 7 năm, nhận thấy các tranh luận về ứng xử văn hóa xuất hiện nhiều hơn trong năm 2026, trong đó có cuộc thảo luận xoay quanh vụ việc mặc bikini với áo dài ở Hội An, Đà Nẵng.
Anh lo ngại hành vi thiếu chuẩn mực của một bộ phận du khách sẽ tạo định kiến cho cả cộng đồng. "Nếu tôi thấy một người Anh làm điều tương tự, tôi sẽ xấu hổ vì mọi người có thể nghĩ người Anh hay gây rắc rối", Nathan nói.
Theo Nathan, gốc rễ của các hành vi lệch chuẩn bắt nguồn từ việc thiếu hiểu biết. Nhiều người không tìm hiểu quy định trước khi đi du lịch. Anh lấy ví dụ về việc cởi trần có thể là bình thường ở Anh nhưng không phù hợp tại nơi công cộng ở Việt Nam. Nathan cho biết anh đã nhắc nhở gia đình về quy tắc trang phục kín đáo khi họ chuẩn bị sang Việt Nam tham quan vào tháng 10.
"Khách du lịch không cần tìm hiểu văn hóa theo kiểu học thuật, nhưng họ cần có nhận thức cơ bản và tôn trọng những người xung quanh", anh nói.
