Từ ngày 20/7, theo Thông tư 78/2026/TT-BCA, tàu bay không người lái phải được đăng ký, cấp mã định danh và gắn thiết bị quản lý hoạt động bay; người điều khiển phải đáp ứng các điều kiện theo quy định và tuân thủ quy định về hoạt động bay.
Tàu bay không người lái (Unmanned Aerial Vehicle – UAV) là loại phương tiện bay không có người điều khiển trên khoang, bao gồm các thiết bị như flycam, drone và các UAV chuyên dụng khác.
Là người nhiều năm lắp ráp và vận hành FPV drone (First Person View, bay theo góc nhìn thứ nhất), anh Ngô Văn Huy cho rằng việc hoàn thiện các quy định quản lý đối với UAV là cần thiết, đồng thời phù hợp với xu hướng quản lý phương tiện bay không người lái tại nhiều quốc gia.
Vì sao cần siết quản lý UAV?
Trong nhiều năm qua, cộng đồng sử dụng flycam tại Việt Nam phát triển rất nhanh, song không phải ai cũng được trang bị đầy đủ kiến thức về vùng cấm bay, an toàn hàng không hay các quy định pháp luật liên quan.
Điển hình, ngày 6/6, một UAV xuất hiện gần sân bay Nội Bài đã buộc hoạt động cất cánh tạm dừng gần một giờ. Sự cố ảnh hưởng đến 16 chuyến bay, cho thấy những rủi ro mà thiết bị bay không người lái có thể gây ra đối với hoạt động hàng không dân dụng.
Đây là một trong nhiều sự cố đáng tiếc liên quan đến UAV thời gian qua, phản ánh những nguy cơ có thể phát sinh nếu thiết bị bay không người lái không được sử dụng đúng quy định.
“Nhiều người mua flycam rồi tự học cách điều khiển như sử dụng một thiết bị điện tử thông thường. Tuy nhiên, khi chưa nắm rõ quy định về không phận và thiếu kỹ năng xử lý các tình huống phát sinh, họ rất dễ vi phạm.
Thực tế, vẫn có trường hợp cho drone cất cánh giữa đường hoặc tại khu vực hạn chế bay mà không nhận thức được hành vi đó là trái quy định”, anh Huy chia sẻ.
Theo anh, việc quản lý UAV không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà còn là xu hướng chung trên thế giới nhằm bảo đảm an ninh, an toàn khi số lượng phương tiện bay không người lái ngày càng tăng.
FPV drone gặp khó khi đăng ký
Dù ủng hộ chủ trương tăng cường quản lý hoạt động bay không người lái, anh Huy cho biết nhiều người trong cộng đồng sử dụng UAV hiện vẫn đang chờ các hướng dẫn chi tiết để có thể thực hiện đúng quy định.
Về nguyên lý hoạt động, FPV sử dụng một camera gắn trên thiết bị bay để truyền hình ảnh trực tiếp về mặt đất. Người điều khiển quan sát hình ảnh thông qua kính FPV hoặc màn hình chuyên dụng, từ đó điều khiển phương tiện theo góc nhìn của camera trên máy bay.
Đối với dòng FPV drone, việc đăng ký cũng đặt ra những vấn đề riêng. Khác với các mẫu flycam thương mại được sản xuất đồng bộ từ nhà máy, phần lớn loại drone này được lắp ráp từ các linh kiện rời theo nhu cầu và mục đích sử dụng của từng người dùng.
Flycam thương mại thường có mã định danh gắn với toàn bộ thiết bị, trong khi FPV drone lắp ráp chỉ có mã trên một số linh kiện (Ảnh: Thanh Bình).
Chính vì thế, loại UAV đặc thù này thường không có số ID xuất xưởng như các dòng flycam thương mại. Nhiều chiếc được lắp từ các linh kiện của nhiều hãng khác nhau nên việc xác định mã nhận dạng sẽ khó hơn.
“Tôi theo dõi khá sát các nghị định, thông tư và các văn bản hướng dẫn. Người làm nghề đều mong muốn tuân thủ đúng quy định, tuy nhiên hiện vẫn đang chờ thêm hướng dẫn cụ thể về quy trình và thủ tục để có thể triển khai thuận lợi”, anh Huy chia sẻ.
Anh Huy cho biết, qua tìm hiểu từ cộng đồng và một số đơn vị hoạt động trong lĩnh vực đào tạo, có nơi dự kiến tổ chức các khóa học kéo dài khoảng 2-3 tháng với mức chi phí từ 20 đến 30 triệu đồng.
Tuy nhiên, người làm nghề vẫn đang chờ hướng dẫn chính thức từ cơ quan quản lý về chương trình đào tạo, đơn vị tổ chức và quy trình triển khai.
“Áp dụng theo khung đào tạo nghề sẽ kéo theo mức học phí và thời gian đào tạo cao hơn, qua đó chủ yếu phù hợp với người hành nghề chuyên nghiệp thay vì nhóm người dùng phổ thông. Tôi mong sẽ có lộ trình và cơ chế phù hợp cho từng nhóm đối tượng, đặc biệt là người dùng phổ thông” anh Huy chia sẻ.
Đồng thời, nhiều flycam, drone đã được người dân mua từ nhiều năm trước nhưng hiện không còn lưu giữ hóa đơn, chứng từ, qua đó có thể gặp khó khăn trong quá trình thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định.
Điều người làm nghề UAV mong chờ sau các quy định mới
Ngoài việc đăng ký phương tiện, anh Huy cho biết hiện quy trình xin phép bay vẫn còn nhiều bất cập.
Theo quy định hiện hành, trước khi tổ chức hoạt động bay, người khai thác phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép bay. Sau khi được cấp phép, người khai thác tiếp tục thực hiện hiệp đồng bay với các tổ chức, cá nhân liên quan theo nội dung ghi trong giấy phép bay và quy định tại Nghị định 288/2025/NĐ-CP.
Sau khi sát nhập đơn vị hành chính, khoảng cách địa lý đến cơ quan thực hiện thủ tục tại một số địa phương trở nên xa hơn, khiến người dân phải di chuyển hàng trăm ki-lô-mét chỉ để hoàn tất việc hiệp đồng bay.
Anh Huy cho biết, từng nghe chia sẻ về trường hợp một người sử dụng flycam tại tỉnh Đắk Lắk (địa phương có diện tích thuộc nhóm lớn nhất cả nước) phải di chuyển khoảng 200km đến trung tâm hành chính của tỉnh để hoàn tất thủ tục hiệp đồng bay.
Theo anh, thực tế này khiến nhiều người trong cộng đồng sử dụng UAV mong muốn các thủ tục đăng ký phương tiện, cấp phép và hiệp đồng bay sớm được số hóa, cho phép thực hiện trực tuyến nhằm giảm thời gian, chi phí đi lại và tạo thuận lợi cho người dân.
“Tôi mong toàn bộ quy trình đăng ký thiết bị, đăng ký bay và hiệp đồng bay có thể thực hiện trực tuyến. Drone nên được quản lý tương tự phương tiện giao thông, tích hợp trên nền tảng số để vừa thuận tiện cho người dân vừa giúp cơ quan quản lý giám sát hiệu quả”, anh Huy bày tỏ.
Loài bọ ngựa màu sắc sặc sỡ, đẹp như hoa phong lan
Nếu thường xuyên sử dụng mạng xã hội, đôi khi bạn sẽ bắt gặp hình ảnh về một loài bọ ngựa có màu sắc sặc sỡ, đẹp mắt như những bông hoa.
Nhiều người lần đầu nhìn thấy sẽ cho rằng đây là sản phẩm chỉnh sửa bằng phần mềm đồ họa hoặc do các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo ra. Tuy nhiên, ngoài tự nhiên thực sự tồn tại một loài bọ ngựa mang vẻ ngoài rực rỡ như vậy.
Loài côn trùng được nhắc đến là bọ ngựa hoa phong lan, còn gọi là bọ ngựa phong lan hay bọ ngựa hoa biết đi, có tên khoa học Hymenopus coronatus.
Chúng sinh sống trong những khu rừng mưa ẩm ướt ở Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Thái Lan…
Theo Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật Việt Nam, tại nước ta, loài này phân bố chủ yếu trong các khu rừng rậm, rừng mưa nhiệt đới ở độ cao dưới 1.000 mét so với mực nước biển, trải dài từ Bắc vào Nam.
Tên gọi bọ ngựa hoa phong lan bắt nguồn từ ngoại hình đặc biệt của chúng. Cơ thể thường có màu trắng, hồng hoặc vàng, cùng những thùy lớn ở chân trước trông như cánh hoa. Loài này còn nổi bật với động tác lắc lư tại chỗ, giống những bông hoa đung đưa trong gió.
Màu sắc cơ thể của bọ ngựa hoa phong lan thay đổi tùy môi trường sống, giúp chúng dễ dàng ngụy trang giữa các bụi hoa cùng màu để tránh kẻ thù, đồng thời thuận lợi hơn khi phục kích con mồi.
Loài này có tốc độ săn mồi rất nhanh. Thức ăn chủ yếu là các côn trùng thụ phấn như ong, bướm, châu chấu… Đôi khi, chúng còn ăn cả thằn lằn cỡ nhỏ hoặc chuối chín để bổ sung vi chất cho cơ thể.
Trong điều kiện khan hiếm thức ăn hoặc khi bị nuôi nhốt, bọ ngựa hoa phong lan có thể ăn thịt đồng loại, dù hiện tượng này khá hiếm gặp.
Kẻ thù tự nhiên của chúng gồm thằn lằn, tắc kè, cóc, chim và các loài gặm nhấm.
Con đực trưởng thành thường dài khoảng 2,5cm, trong khi con cái có thể đạt tới 7cm. Nhờ kích thước nhỏ hơn, con đực di chuyển nhanh nhẹn hơn con cái. Tuổi thọ trung bình của loài này dao động từ 5-9 tháng; trong đó cá thể đực phát triển nhanh nhưng sống ngắn hơn cá thể cái.
Tập tính ăn thịt bạn tình sau khi giao phối
Bọ ngựa hoa phong lan không có mùa sinh sản cố định, mà phụ thuộc vào thời tiết (thường bắt đầu khi vào mùa mưa). Quá trình tìm bạn tình của bọ ngựa hoa phong lan đực là một quá trình nguy hiểm và có thể phải đánh đổi bằng cả tính mạng.
Đầu tiên, bọ ngựa hoa phong lan đực phải tìm cách tiếp cận với những con cái để bắt đầu quá trình giao phối. Do bọ ngựa đực có kích thước nhỏ và có thể bị bọ ngựa cái nhìn nhầm là con mồi, chúng phải tìm cách tiếp cận con cái một cách chậm rãi từ phía sau. Đôi khi, quá trình tiếp cận này sẽ phải mất nhiều giờ đồng hồ.
Giống như các loài bọ ngựa khác, bọ ngựa hoa phong lan cái cũng nổi tiếng với hành vi ăn thịt bạn tình ngay trong hoặc sau khi kết thúc quá trình giao phối. Nhiều bọ ngựa đực bị con cái cắn đứt đầu vẫn tiếp tục phản xạ giao phối để hoàn thành quá trình thụ tinh.
Sở dĩ bọ ngựa cái ăn thịt bạn tình sau khi giao phối vì chúng cần bổ sung dinh dưỡng để nuôi trứng, trong đó bọ ngựa đực là con mồi gần nhất mà chúng không phải tốn công đi săn. Tuy nhiên, trong trường hợp bọ ngựa cái đã ăn no trước khi giao phối, hoặc bọ ngựa đực vẫn đủ nhanh chạy thoát kịp ngay sau khi giao phối thì con đực vẫn có cơ hội sống sót.
Sau khi giao phối thành công khoảng từ một đến 2 tuần, bọ ngựa cái sẽ đẻ các bọc trứng rải rác lên cành cây. Việc giao phối và đẻ trứng xảy ra trong mùa mưa, khi độ ẩm không khí lớn, giúp ngăn chặn tình trạng trứng bị khô và chết.
Bọ ngựa hoa phong lan cái chỉ cần giao phối một lần duy nhất trong đời để lưu trữ tinh trùng. Sau khi đẻ bọc trứng đầu tiên, cứ sau khoảng 2 đến 4 tuần, bọ ngựa cái lại tiếp tục đẻ những bọc trứng tiếp theo cho đến khi hết vòng đời. Một con bọ ngựa phong lan cái trưởng thành có thể đẻ từ 4 đến 7 bọc trứng trong suốt cuộc đời của mình.
Sau khoảng từ 4 đến 6 tuần nằm trong bọc trứng, ấu trùng bọ ngựa sẽ bắt đầu nở. Trứng nở vào giai đoạn cuối mùa mưa, khi nguồn thức ăn dồi dào, giúp ấu trùng bọ ngựa tăng khả năng sống sót.
Tình trạng bảo tồn của bọ ngựa hoa phong lan
Dù đẹp mắt và hiếm gặp, bọ ngựa hoa phong lan không bị xếp vào nhóm động vật nguy cấp cần bảo tồn ngoài tự nhiên, do số lượng quần thể của loài bọ ngựa này vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.
Dù vậy, theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), quần thể loài bọ ngựa hoa phong lan có xu hướng giảm nhẹ do mất môi trường sống cũng như bị đánh bắt để làm vật nuôi.
IUCN xếp loài bọ ngựa này vào nhóm động vật “Ít quan tâm”.
Tại Việt Nam, chưa có thống kê về số lượng của quần thể bọ ngựa hoa phong lan, nhưng loài bọ ngựa hoa phong lan vẫn chưa bị đưa vào Sách đỏ Việt Nam, cũng như không được pháp luật bảo vệ, cho thấy quần thể của loài bọ ngựa này vẫn còn ổn định.
Trong môi trường làm việc hiện đại, tiếng ồn thường được xem là yếu tố gây xao nhãng, giảm năng suất và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng không phải tất cả các loại tiếng ồn đều có hại. Một số loại "tiếng ồn màu" như tiếng ồn trắng và tiếng ồn nâu, với đặc tính âm thanh ổn định, có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe nghề nghiệp, giúp tăng cường sự tập trung, giảm căng thẳng và cải thiện trí nhớ.
Hai sắc thái của âm thanh: Tiếng ồn trắng, tiếng ồn nâu
Tiếng ồn trắng, được biết đến rộng rãi, là một loại âm thanh nền ngẫu nhiên bao gồm tất cả các tần số âm thanh trong phổ nghe được. Đặc điểm này giúp tiếng ồn trắng loại bỏ hiệu quả các âm thanh gây phiền nhiễu khác, hỗ trợ người dùng dễ ngủ hoặc tập trung vào công việc.
Các thiết bị tạo tiếng ồn trắng đã được chứng minh là có khả năng giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Tuy nhiên, tiếng ồn trắng đôi khi có âm thanh rè rè đặc trưng, có thể gây khó chịu cho một số người. Đây là lúc tiếng ồn nâu nổi lên như một lựa chọn ưu việt hơn cho năng suất làm việc.
Tiếng ồn nâu, được đặt tên theo nhà khoa học Robert Brown và "chuyển động Brownian", là loại âm thanh nhấn mạnh các tần số thấp hơn và chứa ít tần số cao.
Âm thanh này mô phỏng "chuyển động ngẫu nhiên" của các hiện tượng tự nhiên như mưa, sóng vỗ hoặc sấm sét. Nhiều người nhận thấy âm thanh trầm, nặng của tiếng ồn nâu rất lý tưởng để kích thích não bộ hoặc làm dịu tâm trí trong những giờ làm việc căng thẳng, mà không gây xao nhãng hay khó chịu như tiếng ồn trắng.
Tối ưu hóa hiệu quả của tiếng ồn màu
Để tận dụng tối đa lợi ích của tiếng ồn màu, việc sử dụng chúng để kích thích não bộ đồng thời ngăn chặn các yếu tố gây xao nhãng là rất quan trọng. Điều này đặc biệt hữu ích cho những người bị quá tải giác quan, tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc thiếu dopamine.
Sử dụng tai nghe ngủ phù hợp là một phương pháp hiệu quả. Những chiếc tai nghe này được thiết kế để chặn âm thanh bên ngoài và mang lại sự thoải mái khi đeo trong nhiều giờ, không chỉ giúp cải thiện giấc ngủ mà còn hỗ trợ năng suất làm việc ban ngày.
Dù lựa chọn tiếng ồn trắng hay tiếng ồn nâu, việc sử dụng máy tạo âm thanh có thể thay đổi đáng kể không gian làm việc. Sự lựa chọn loại tiếng ồn màu phù hợp nhất phụ thuộc vào sở thích cá nhân.
Các chuyên gia sức khỏe ngày càng khuyến nghị tiếng ồn nâu như một giải pháp tối ưu cho sự tập trung, công việc và năng suất tổng thể.
Từ lâu, các chất tạo ngọt nhân tạo được quảng cáo giúp cơ thể kiểm soát đường huyết tốt hơn do chứa rất ít hoặc không chứa calo, lựa chọn lành mạnh hơn đường. Do đó chúng thường được xem là phù hợp với những người muốn kiểm soát cân nặng hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Current Atherosclerosis Reports đã đặt ra câu hỏi về việc các chất tạo ngọt này có tác động đến quá trình chuyển hóa của cơ thể hay không.
Phát hiện nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch
Trong nhiều thập kỷ, các nghiên cứu về chất tạo ngọt thay thế đường chủ yếu so sánh chúng với đường thông thường. Cách so sánh này vốn có lợi cho chất tạo ngọt bởi khi cắt giảm đường cũng đồng nghĩa với việc giảm lượng calo nạp vào, mà bản thân việc giảm calo đã giúp cải thiện kiểm soát đường huyết.
Để loại bỏ yếu tố gây nhiễu này, Giáo sư Meng Wang, Trường Khoa học Dinh dưỡng và Chính sách Friedman, Đại học Tufts cùng các cộng sự đã tổng hợp dữ liệu từ 21 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, trong đó các chất tạo ngọt được so sánh với nước hoặc giả dược không chứa calo.
Kết quả cho thấy những người sử dụng chất tạo ngọt có nồng độ insulin lúc đói cao hơn và chỉ số HbA1c (chỉ dấu phản ánh mức đường huyết trung bình trong thời gian dài) cũng cao hơn so với nhóm đối chứng.
Cả hai chỉ số đều cho thấy khả năng kiểm soát đường huyết suy giảm. Độ nhạy insulin - khả năng cơ thể đưa đường từ máu vào tế bào - cũng có xu hướng giảm dù bằng chứng chưa mạnh bằng. Khi tổng hợp toàn bộ dữ liệu, xu hướng chung vẫn khiến nhóm nghiên cứu lo ngại.
"Sau khi tổng hợp kết quả từ các thử nghiệm riêng lẻ, chúng tôi nhận thấy những tín hiệu cho thấy các chất tạo ngọt này có thể gây ra một số tác động bất lợi đến quá trình chuyển hóa", GS Wang cho biết.
Một giả thuyết được các nhà khoa học đưa ra liên quan đến hệ vi sinh vật đường ruột. Không giống đường, nhiều chất tạo ngọt nhân tạo không được hấp thu hoàn toàn ở phần trên của đường tiêu hóa. Chúng tiếp tục đi xuống ruột già, nơi tồn tại hàng nghìn tỷ vi khuẩn tạo nên hệ vi sinh vật đường ruột.
Một thử nghiệm được công bố năm 2022 được đưa vào tổng quan nghiên cứu này đã kiểm tra trực tiếp giả thuyết trên.
Các nhà nghiên cứu đã cho 120 người trưởng thành khỏe mạnh sử dụng các chất tạo ngọt phổ biến trong hai tuần, đồng thời phân tích chi tiết hệ vi sinh vật đường ruột của họ. Kết quả cho thấy saccharin và sucralose làm suy giảm đáng kể khả năng xử lý đường của cơ thể sau khi người tham gia uống một lượng đường tiêu chuẩn.
Để kiểm tra vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột, các nhà khoa học đã cấy vi khuẩn đường ruột của những người tham gia vào các con chuột được nuôi trong môi trường vô trùng, không có sẵn hệ vi sinh. Kết quả là những con chuột này xuất hiện các thay đổi về đường huyết tương tự như người hiến vi khuẩn.
Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa thể khẳng định cơ chế tương tự xảy ra trong điều kiện sinh hoạt hằng ngày của con người. Vì vậy, nhóm tác giả chỉ xem hệ vi sinh vật đường ruột là một cơ chế có nhiều khả năng thay vì đưa ra kết luận chắc chắn.
Ngoài các thử nghiệm lâm sàng, nhóm nghiên cứu còn xem xét nhiều nghiên cứu quan sát quy mô lớn theo dõi chế độ ăn uống của người dân trong nhiều năm.
Phần lớn các nghiên cứu này đều ghi nhận những người thường xuyên sử dụng chất tạo ngọt thay thế đường có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch cao hơn so với những người không sử dụng.
Một nghiên cứu khác tại Pháp theo dõi hơn 100.000 người trưởng thành cũng phát hiện việc tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn.
Tuy nhiên, các tác giả lưu ý một điểm quan trọng: những người vốn đã lo ngại về cân nặng hoặc đường huyết cũng chính là nhóm có xu hướng chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế đường. Điều này khiến việc xác định quan hệ nhân quả trở nên khó khăn.
Cần thêm các nghiên cứu chuyên sâu
Một trở ngại lớn trong nghiên cứu là các nhà khoa học khó xác định chính xác lượng chất tạo ngọt mà mỗi người tiêu thụ do nhãn thực phẩm chỉ ghi "có sử dụng chất tạo ngọt" mà không ghi rõ hàm lượng cụ thể.
Theo các nhà khoa học, việc gộp tất cả chất tạo ngọt vào cùng một nhóm có thể gây khó khăn trong việc tìm ra sự khác biệt giữa từng hợp chất.
Theo Giáo sư Dariush Mozaffarian, bác sĩ tim mạch thuộc Viện Food is Medicine của Đại học Tufts, khoảng trống về dữ liệu này là lý do để các nghiên cứu sau thận trọng hơn chứ chưa đủ để kết luận chắc chắn.
"Việc sử dụng các chất tạo ngọt này đang tăng rất nhanh, trong khi hiểu biết của chúng ta về ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe vẫn còn hạn chế", ông nói.
Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng những kết quả này không đồng nghĩa với việc đường trở nên an toàn hơn; đồng thời đưa ra chỉ dẫn cần nghe theo các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
"Chúng ta không thể đơn giản mặc định rằng các chất tạo ngọt này hoàn toàn vô hại. Trong lúc chờ thêm bằng chứng từ các nhà nghiên cứu, cần hạn chế sử dụng chúng khi có thể", GS Mozaffarian nhận định.
