Năm nay tôi 45 tuổi. Nếu nhìn vào tài sản trên giấy tờ, nhiều người sẽ nghĩ tôi có thể sống rất thoải mái. Tôi có nhà, đất ở TP HCM và Đồng Nai, tổng giá trị khoảng 30 tỷ đồng. Công việc hiện mang lại thu nhập khoảng 50 triệu đồng mỗi tháng, đủ để tôi có cuộc sống ổn định. Nhưng tôi không tự thỏa mãn với những gì đang có mà luôn đặt giới hạn chi tiêu cho bản thân chỉ khoảng 200.000 đồng mỗi ngày.
Nhiều người nghe xong thường hỏi: “Để làm gì? Có tài sản như vậy thì cần gì phải sống kham khổ?”. Thực ra, tôi không ép mình phải tiết kiệm cực đoan. Những nhu cầu cần thiết, sức khỏe, học hành và các khoản chi hợp lý vẫn luôn được tôi đảm bảo. Nhưng 200.000 đồng là đủ để tôi chi tiêu cá nhân: bữa ăn, cà phê, những khoản mua sắm nhỏ hằng ngày.
Tôi sinh ra trong gia đình không khá giả. Có những giai đoạn phải tính toán từng khoản chi, nên từ rất sớm tôi hiểu đồng tiền kiếm được không hề dễ dàng. Khi bắt đầu có tài sản, tôi từng nghĩ cuộc sống rồi sẽ nhẹ nhàng hơn. Nhưng chính lúc đó, tôi lại nhận ra một nguy cơ khác: con người rất dễ hài lòng với những gì mình đã có để rồi đánh mất động lực làm việc.
Nếu mỗi ngày thức dậy với suy nghĩ rằng tài sản hiện tại đã đủ để nghỉ ngơi, tôi sợ mình sẽ dần lười biếng, ngại học hỏi và không còn cố gắng trong công việc. Có thể vài năm đầu chưa thấy khác biệt, nhưng 10 hay 20 năm sau, tôi tin cái giá phải trả sẽ rất lớn.
Vì vậy, tôi giữ cho mình một nếp sống vừa phải. Tôi vẫn ăn quán bình dân, uống cà phê ở những nơi quen thuộc, ít mua đồ hiệu và luôn cân nhắc trước khi chi cho những thứ không thật sự cần thiết. Giới hạn 200.000 đồng mỗi ngày giống như một lời nhắc rằng mình vẫn phải lao động để tạo ra giá trị, chứ không chỉ dựa vào tài sản đã tích lũy.
>> Mâm cơm chỉ một món thịt lợn dù tháng hết 6 triệu đồng đi chợ
Tôi cũng không xem nhà đất là “tiền sẵn có”. Giá trị tài sản 30 tỷ đồng chủ yếu nằm trên giấy, nếu tôi không bán thì đó vẫn chỉ là chỗ ở. Còn cuộc sống hằng ngày vẫn cần dòng tiền từ công việc. Chính công việc mới giúp tôi cảm thấy mình hữu ích, giữ được các mối quan hệ, kiến thức và khả năng thích nghi với những thay đổi của xã hội.
Tôi từng gặp những người sau khi có một khoản tài sản lớn thì giảm hẳn nhịp làm việc, thậm chí nghỉ hưu sớm. Họ dành nhiều thời gian hưởng thụ, rồi dần mất đi sự hứng thú với nghề nghiệp. Điều đó khiến tôi tự nhắc mình phải giữ kỷ luật khi còn có thể.
Tất nhiên, tôi hiểu mỗi người có một cách sống riêng. Nhiều người kiếm tiền để tận hưởng cuộc sống nhiều hơn, điều đó hoàn toàn đáng tôn trọng. Mỗi người có một định nghĩa khác nhau về hạnh phúc. Nhưng với tôi, hạnh phúc không nằm ở việc hôm nay tiêu được bao nhiêu tiền, mà ở cảm giác mình vẫn còn mục tiêu để theo đuổi, vẫn còn muốn thức dậy mỗi sáng để làm việc nghiêm túc.
Giới hạn 200.000 đồng mỗi ngày giúp tôi luôn nhớ rằng giá trị của bản thân không nằm ở khối tài sản đang sở hữu, mà ở khả năng tiếp tục tạo ra giá trị trong tương lai. Đến tuổi này, điều tôi muốn giữ nhất là tinh thần lao động. Bởi tôi tin tài sản có thể mất, cơ hội cũng có thể thay đổi, nhưng nếu còn giữ được thói quen làm việc chăm chỉ và sự kỷ luật với bản thân, tôi vẫn có thể bắt đầu lại nếu một ngày mọi thứ không còn như hôm nay.
Người thợ may này là chỗ quen biết của gia đình tôi. Hơn hai mươi năm trước, thay vì vào đại học hay đi làm công nhân, cô quyết định học nghề may. Số tiền học nghề khi đó tương đương vài chỉ vàng, là khoản đầu tư không hề nhỏ đối với một gia đình nông thôn. Sau khi học xong, cô mở tiệm tại nhà.
Đến nay, khi nhiều người cùng thời đã nghỉ việc hoặc liên tục chuyển nghề, cô vẫn sống tốt bằng chiếc máy may của mình. Tay nghề càng cao, khách càng đông.
Chỉ cần đo số đo, vẽ rập, cắt và may, cô có thể tạo ra những bộ đồ vừa vặn với từng người. Điều quan trọng hơn là hiện nay rất khó tìm được một người may giỏi như vậy.
Trước Tết, tôi đi chợ quê, ghé vào một sạp mua vài mét vải may áo bà ba làm quà cho mẹ. Những tấm vải đẹp, hoa văn đa dạng, màu sắc bắt mắt. Người mua chỉ cần nói với chủ sạp là họ cắt cho một khúc vải đủ may áo bà ba. Tiền vải chỉ khoảng 120 nghìn đồng.
Về nhà, mẹ tôi bảo nếu muốn có áo mặc Tết thì phải đặt may từ tháng 10 âm lịch. Còn cận Tết thì gần như không kịp nữa. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là tiền công may một chiếc áo bà ba là 350 nghìn đồng, gần gấp ba lần tiền vải. Ngay cả những tháng bình thường, khách cũng phải chờ hơn một tháng mới nhận được đồ.
Đúng là trên các sàn thương mại điện tử, ao bà ba may sẵn bán rất nhiều, nhưng nhiều người vẫn thích may đo trực tiếp. Họ muốn bộ quần áo vừa với cơ thể, đúng kiểu dáng mình thích, mặc thoải mái và bền hơn. Chính nhu cầu tưởng như rất bình thường đó lại tạo ra một thị trường việc làm ổn định cho những người có tay nghề.
Gần nơi tôi sống trên thành phố có một chị chuyên sửa quần áo, lên lai, thay dây kéo, đóng nút, vắt sổ. Tiệm nhỏ nằm trong con hẻm nhưng lúc nào cũng có khách.
Trong khi nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học đang chật vật tìm việc đúng chuyên môn, không ít nhân viên văn phòng thấp thỏm trước nguy cơ bị AI thay thế, thì những nghề chân tay đòi hỏi kỹ năng thực tế lại đang thiếu nhân lực nghiêm trọng.
Câu chuyện "thừa thầy thiếu thợ" đã được nhắc đến suốt nhiều năm qua. Nhưng dường như xã hội vẫn chưa thật sự thay đổi cách nhìn. Nhiều gia đình vẫn xem đại học là con đường gần như duy nhất dẫn đến thành công.
Học nghề thường bị coi là lựa chọn thứ yếu, thậm chí là giải pháp dành cho những học sinh không đủ khả năng học tiếp. Chính tâm lý đó khiến lượng người trẻ bước vào các ngành nghề kỹ thuật, thủ công, dịch vụ tay nghề ngày càng ít.
Trong khi đó, thị trường lao động lại vận hành theo một quy luật rất đơn giản: nơi nào khan hiếm lao động thì giá trị lao động sẽ tăng lên.
Một người có thể mất bốn năm đại học để cạnh tranh cho một vị trí văn phòng với hàng trăm ứng viên khác. Nhưng cũng có người chỉ cần vài năm học nghề, rèn luyện tay nghề thật tốt là đã có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định, thậm chí cao hơn mặt bằng chung. Thời gian linh hoạt, có thể vừa làm việc tại nhà, vừa có thời gian đưa rước con đi học.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng phù hợp với nghề may, nghề sửa đồ hay các công việc thủ công khác. Xã hội cần cả kỹ sư, bác sĩ, giáo viên lẫn thợ lành nghề. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đã quá lâu đề cao bằng cấp mà xem nhẹ giá trị của kỹ năng thực hành.
Có phải chúng ta đang dư thừa nhân công ngồi bàn giấy? Và cần những người trực tiếp tạo ra sản phẩm, sửa chữa đồ vật, xây dựng công trình, vận hành máy móc và cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho đời sống?
"Thu nhập 40 triệu một tháng thì ít nhất cũng phải tiết kiệm được 20 triệu, mỗi năm sẽ để dành được 240 triệu. Cứ như vậy, sau 5 năm, bạn sẽ để được ít nhất 1,2 tỷ, chưa tính đến lãi suất kép do gửi ngân hàng, cộng với thưởng tháng 13, thưởng Tết hàng năm. Với số tiền đó, bạn chỉ cần vay ngân hàng thêm 50% nữa là mua được một căn hộ một phòng ngủ, giá khoảng 2,5 tỷ ở thành phố.
Căn hộ một ngủ bây giờ cũng 30-40 m2, nên vợ chồng trẻ ở vẫn ổn. Chưa kể, nếu lập gia đình, bạn sẽ có thêm một nguồn thu nhập nữa, trong khi vay ngân hàng 1,25 tỷ trong 10 năm thì trả cả gốc lẫn lãi chỉ tầm 18-19 triệu đồng. Đó là còn chưa tính tới việc bạn còn có thể được tăng lương, tăng thu nhập trong quá trình trả nợ mua nhà. Đi từng bước như vậy, việc mua nhà là hoàn toàn trong tầm tay. Chứ 30 tuổi mà cứ đòi đủ tiền mua nhà 2-3 phòng ngủ trong quận trung tâm thì đến khi về hưu cũng chưa chắc có nhà".
Đó là quan điểm của độc giả Go Vap sau bài viết "Rất vô lý khi thu nhập 40 triệu một tháng vẫn không mua được nhà". Trong bài viết trước đó, tác giả Lộc PV chia sẻ những băn khoăn, trăn trở của bản thân khi thu nhập khoảng 40 triệu đồng mỗi tháng (tức gấp 5 lần thu nhập trung bình người Việt) ở tuổi 30 nhưng vẫn không dám nghĩ tới chuyện mua nhà ở thành phố. Theo chuyên gia, thu nhập của lao động trẻ hiện phổ biến khoảng 15-30 triệu đồng mỗi tháng, trong khi giá một căn nhà tại TP HCM đã lên tới 4-5 tỷ đồng (từ 80-100 triệu đồng mỗi m2), thậm chí 8-9 tỷ đồng ở nhiều khu vực. Khoảng cách giữa thu nhập và giá nhà là quá lớn làm suy giảm động lực phát triển của nhiều người.
Chỉ ra sai lầm của nhiều người trẻ khiến giấc mơ "an cư" trở nên xa vời, bạn đọc Su bình luận: "Trước mắt, hãy mua căn hộ một phòng ngủ, đủ phục vụ gia đình trẻ trong 6-8 năm. Đợi lúc đó bán đi, ít nhiều cũng có lãi, gộp thêm khoản tiết kiệm trong thời gian qua thì bạn hoàn toàn có thể đổi lên căn to hơn. Sai lầm lớn nhất của những người mua nhà lần đầu là muốn ở nhà to, đẹp, hoành tráng ngay rồi than giá nhà cao quá tầm với. Nếu nguồn lực là vô hạn thì không nói, nhưng với nguồn lực hữu hạn thì bạn bắt buộc phải tính đường dài, đi từ nhỏ đến lớn, từ xa đến gần".
Đồng quan điểm, độc giả Hoàng Minh lấy dẫn chứng từ chính trường hợp của bản thân: "Hiện tại, ở nhiều tỉnh (ví dụ Vàng Danh, Uông Bí, Quảng Ninh) giá đất chỉ từ 5 triệu một m2, có sổ đỏ. Mua 100 m2 đất vùng xa cũng chỉ có 500-800 triệu đồng. Nếu mua 60 m2 cũng chỉ tốn 300-500 triệu. Vậy bạn làm một năm lương (chỉ tính thu nhập 40 triệu một tháng) cũng mua được 60 m2 đất. Sau 10 năm đất đai vùng xa đô thị hóa dần thì bạn sẽ có tài sản tương đối (thường sẽ tăng 2-4 lần) để tính chuyện chuyển vào trung tâm thành phố.
Bản thân tôi thời điểm cuối năm 2018, thay vì cố mua nhà trung tâm, cũng mua đất ở Cần Kiệm, Thạch Thất, Hà Nội, diện tích 1.072 m2, giá khi đó chỉ 2,05 triệu một m2. Vậy mà hiện nay, sau hơn 7 năm, giá đất khu vực này đã lên tới 20-30 triệu một m2, tức tăng 10 lần. Giờ nếu bán mảnh đất kia đi, tôi sẽ thu về trên 22 tỷ, dư sức mua nhà trong trung tâm thành phố.
Nói vậy để thấy, không phải người trẻ không mua nổi nhà, đất với thu nhập 30-40 triệu một tháng. Vấn đề là nhiều người lại muốn mua nhà ở trung tâm thành phố lớn nên mới thấy bất lực. Ngay cả các nước như Singapore, Mỹ, Thái Lan, Trung Quốc... nếu người dân chỉ đi làm thuê cũng sẽ không thể đủ tiền mua nhà ở trung tâm.
Thế nên, khó mình thì khó người. Tương lai chưa biết giá cả nhà, đất sẽ ra sao, nhưng phương án khả dĩ nhất để người trẻ có thể mua nhà chính là chọn khu vực ở xa liên tục trong nhiều năm. Sau khoảng 10 năm, việc đầu tư của bạn sẽ có thành quả. Khi ấy, chuyện mua nhà trung tâm thành phố lớn sẽ dễ dàng hơn nhiều".
Sau khi nhiều ứng dụng gọi xe đồng loạt tăng phí nền tảng và giá cước với lý do chi phí nhiên liệu, vận hành tăng cao, nhiều người dùng và tài xế bắt đầu tranh luận gay gắt.
Không ít ý kiến cho rằng phần tăng thêm chủ yếu có lợi cho nền tảng, trong khi người dùng phải trả nhiều tiền hơn còn tài xế chưa chắc được hưởng thêm tương xứng.
Một số người đặt câu hỏi: Xăng tăng thì tăng giá, nhưng khi xăng giảm liệu cước có giảm theo? Cũng có tranh luận về việc chạy xe công nghệ bằng xe xăng hay xe điện sẽ kinh tế và tiện lợi hơn trong bối cảnh hiện nay.
