Đây là một rối loạn hô hấp có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trí tuệ và cấu trúc sọ mặt của trẻ nếu không được phát hiện sớm. Đáng chú ý, bác sĩ răng hàm mặt là một trong những người có thể nhận diện những dấu hiệu đầu tiên của tình trạng này ngay trong quá trình khám nha khoa.
Ở trẻ em, giấc ngủ đóng vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng và phát triển. Trong khi ngủ, cơ thể tiết hormone tăng trưởng, não bộ xử lý và lưu giữ thông tin, hệ miễn dịch được điều hòa và các mô được tái tạo.
Đây cũng là thời điểm hệ thống sọ mặt tiếp tục phát triển. Chất lượng hô hấp trong lúc ngủ vì thế có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của xương hàm, khớp cắn và khuôn mặt của trẻ.
Một giấc ngủ khỏe mạnh không chỉ giúp trẻ phát triển chiều cao, cải thiện khả năng học tập mà còn góp phần hình thành hệ thống hô hấp và vùng hàm mặt cân đối.
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là tình trạng đường hô hấp trên bị hẹp hoặc tắc nghẽn lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến luồng không khí bị gián đoạn, làm giảm oxy máu và gây nhiều lần thức giấc ngắn mà người bệnh thường không nhận biết.
Theo các nghiên cứu quốc tế, khoảng 7-10% trẻ em trong cộng đồng có tình trạng ngáy thường xuyên, trong khi hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) được ghi nhận ở khoảng 1-5% trẻ em. Điều này cho thấy không phải mọi trẻ ngáy đều mắc OSA, nhưng ngáy thường xuyên là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần được đánh giá thêm.
Lùi xương hàm dưới có nguy cơ gây tắc nghẽn đường thở cao – Ảnh: BSCC
Ở trẻ em, biểu hiện của bệnh không phải lúc nào cũng rõ ràng. Ngoài tiếng ngáy kéo dài, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu như: Thở bằng miệng khi ngủ hoặc cả ban ngày; Ngủ không yên, trở mình nhiều; Đổ mồ hôi nhiều khi ngủ; Thường xuyên mệt mỏi sau khi thức dậy; Buồn ngủ ban ngày hoặc ngủ gật bất thường; Giảm tập trung, tăng động, kết quả học tập sa sút.
Các chuyên gia cho rằng nhiều trường hợp trẻ bị chẩn đoán tăng động giảm chú ý hoặc chậm phát triển học tập thực chất có thể liên quan đến chất lượng giấc ngủ bị suy giảm trong thời gian dài.
Theo các bác sĩ răng hàm mặt, khám nha khoa không chỉ dừng lại ở việc phát hiện răng sâu, các bệnh lý/bất thường mô cứng và mô mềm, các thói quen xấu hay sai lệch khớp cắn… Trong quá trình khám, bác sĩ có thể quan sát được nhiều dấu hiệu liên quan đến nguy cơ rối loạn hô hấp khi ngủ như hàm trên hẹp, khẩu cái cao, cắn chéo sau, cằm lùi, khuôn mặt phát triển theo chiều dọc, môi không khép kín hoặc tình trạng thở miệng kéo dài.
Ngưng thở khi ngủ ở trẻ có thể được phát hiện sớm khi thăm khám nha khoa – Ảnh: BSCC
Đây đều là những đặc điểm có mối liên quan với sự hẹp của đường thở trên và nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Chính vì vậy, bác sĩ răng hàm mặt ngày càng được xem là một mắt xích quan trọng trong quá trình sàng lọc sớm trẻ có nguy cơ mắc bệnh, từ đó phối hợp chuyển trẻ đến các chuyên khoa phù hợp để được đánh giá và điều trị toàn diện.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc can thiệp sớm ở trẻ đang trong giai đoạn phát triển có thể cải thiện đáng kể chức năng hô hấp và hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển sọ mặt.
Tùy từng nguyên nhân, trẻ có thể được điều trị bằng nhiều phương pháp khác nhau như xử lý các bệnh lý tai mũi họng, kiểm soát cân nặng nếu béo phì, chỉnh nha can thiệp sớm nhằm mở rộng cung hàm nếu hàm hẹp, đưa xương hàm dưới ra trước nếu có lùi xương hàm dưới khi có chỉ định, hoặc phối hợp nhiều chuyên khoa khác để tối ưu kết quả điều trị.
Tuy nhiên cần lưu ý rằng chỉnh nha không phải là phương pháp điều trị duy nhất đối với ngưng thở khi ngủ, nhưng trong nhiều trường hợp, việc can thiệp vào sự phát triển của xương hàm có thể góp phần cải thiện không gian đường thở và hỗ trợ điều trị hiệu quả hơn.
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi nhận thấy một hoặc nhiều biểu hiện sau:
Việc thăm khám không chỉ nên thực hiện tại chuyên khoa tai mũi họng hoặc hô hấp, mà còn cần được phối hợp với bác sĩ răng hàm mặt nhằm đánh giá toàn diện cấu trúc sọ mặt và nguy cơ ảnh hưởng đến đường thở.
Chanh là nguồn cung cấp vitamin C và các chất chống oxy hóa. Theo USDA FoodData Central, 100 g chanh chứa khoảng 53 mg vitamin C, giúp hỗ trợ miễn dịch và bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa. Uống nước chanh buổi sáng đang được nhiều người theo đuổi với kỳ vọng "thải độc", "giảm cân", "làm đẹp da", song cần hiểu đúng bản chất của thói quen này.
Theo Ths.BS Bùi Thị Duyên, Phó trưởng Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Quân y 175, lợi ích rõ ràng nhất của nước chanh buổi sáng là giúp bổ sung nước sau một đêm dài và cung cấp một lượng nhỏ vitamin C. Tuy nhiên, không nên kỳ vọng đây là phương pháp giảm cân hay "thải độc".
Hiện nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào chứng minh nước chanh có thể đốt mỡ hoặc giảm cân trực tiếp. Hiệu quả giảm cân (nếu có) chủ yếu đến từ việc thay thế các loại đồ uống nhiều đường như nước ngọt, trà sữa bằng nước chanh ít năng lượng. Một số người cảm thấy tiêu hóa tốt hơn khi uống nước chanh do acid citric kích thích tiết dịch vị, nhưng điều này không phù hợp với tất cả mọi người.
Theo American Dental Association, việc tiêu thụ thường xuyên các đồ uống có tính acid như nước chanh có thể làm mòn men răng nếu không được pha loãng hoặc chăm sóc răng miệng đúng cách. Ngoài ra, với những người có bệnh lý dạ dày như viêm dạ dày hoặc trào ngược, uống nước chanh khi đói có thể làm tăng kích ứng niêm mạc, gây khó chịu.
Bác sĩ Duyên khuyến nghị nên uống nước chanh pha loãng (nửa quả chanh với 200-300 ml nước), không thêm nhiều đường. Có thể dùng ống hút hoặc súc miệng sau khi uống để bảo vệ men răng. Người có bệnh dạ dày cần thận trọng.
Lưu ý, những thói quen như ăn tối muộn hay uống nước chanh buổi sáng chỉ là những yếu tố nhỏ trong toàn bộ chế độ ăn uống. Không có thực phẩm hay thói quen đơn lẻ nào có thể quyết định hoàn toàn sức khỏe. Điều quan trọng là chế độ ăn cân bằng, thời điểm ăn hợp lý và lối sống lành mạnh.
Thay vì tìm kiếm các "mẹo nhanh", người dân nên chú trọng ăn đúng giờ, phù hợp nhịp sinh học. Phân bố năng lượng hợp lý trong ngày, ưu tiên ban ngày hơn ban đêm. Tăng cường rau xanh, protein chất lượng cao, hạn chế đường, đồ chế biến sẵn.
Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của phở không chỉ phụ thuộc vào nguyên liệu mà còn liên quan đến khẩu phần và cách chế biến. Nếu được ăn hợp lý, phở sẽ là một bữa sáng tương đối cân bằng, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Theo các chuyên gia, ăn phở với khẩu phần vừa phải, đặc biệt là ưu tiên nhiều rau, cơ thể sẽ nhận được những lợi ích sức khỏe sau:
Phở là món cung cấp lượng protein đáng kể nhờ phần thịt bò hoặc thịt gà. Protein là dưỡng chất cần thiết để duy trì khối cơ, sửa chữa các mô bị tổn thương và tham gia vào nhiều hoạt động sống của cơ thể.
Protein cũng giúp làm chậm tốc độ tiêu hóa thức ăn, từ đó kéo dài cảm giác no sau bữa ăn. Nhờ vậy, người ăn phở vào buổi sáng có thể hạn chế cảm giác đói và nhu cầu ăn vặt giữa buổi.
Thịt bò trong phở là nguồn cung cấp sắt, kẽm và vitamin nhóm B khá tốt. Sắt tham gia vào quá trình tạo hồng cầu và vận chuyển ô xy trong cơ thể. Trong khi đó, vitamin B12 và các vitamin nhóm B khác đóng vai trò quan trọng đối với hệ thần kinh và quá trình chuyển hóa năng lượng, tiến sĩ Rebecca Andrews, giáo sư y khoa tại trung tâm y khoa UConn Health (Mỹ), cho biết.
Một tô phở thường đi kèm nhiều loại rau như húng quế, ngò rí, hành lá, hành tây và giá. Những loại thực vật này không chỉ giúp món ăn thơm ngon hơn mà còn bổ sung thêm vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Bên cạnh đó, các gia vị đặc trưng của phở như gừng, quế và hoa hồi cũng chứa nhiều chất chống ô xy hóa. Một trong những cách giúp tô phở trở nên lành mạnh hơn là tăng lượng rau, giảm lượng bánh phở, không dùng nước béo.
Để có lợi cho sức khỏe hơn, nên ưu tiên các phần thịt nạc như thịt bò tái, thịt bò chín ít mỡ hoặc ức gà không da. Một tô phở có tỷ lệ hợp lý giữa bánh phở, thịt và rau sẽ giúp bữa sáng cân bằng hơn.
Một trong những hạn chế lớn nhất của phở là nước lèo có thể chứa khá nhiều natri. Muối, nước mắm và các loại gia vị được sử dụng trong quá trình nấu giúp tạo nên hương vị đậm đà đặc trưng nhưng cũng làm tăng lượng natri trong món ăn.
Vì vậy, những người bị huyết áp cao, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận nên hạn chế uống hết nước lèo trong tô, đồng thời giảm lượng nước chấm, tương hoặc muối thêm vào tô phở, theo Healthline.
Theo đó, uống cà phê đúng lúc sẽ giúp duy trì năng lượng tốt hơn, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến giấc ngủ, theo trang sức khỏe Health.
Theo nghiên cứu trên Brain and Neuroscience Advances vào năm 2025, hormone cortisol giúp cơ thể tỉnh táo đạt mức cao khi vừa thức dậy rồi giảm dần vào cuối buổi sáng. Đây là thời điểm caffeine có thể phát huy tác dụng rõ hơn.
Ông Michael Breus, nhà tâm lý học lâm sàng và chuyên gia về giấc ngủ tại Mỹ, cho biết chờ khoảng 90 phút sau khi thức dậy rồi uống cà phê sẽ giúp cơ thể duy trì năng lượng tốt hơn trong suốt buổi sáng.
Uống cà phê sau bữa sáng cũng giúp hạn chế cảm giác khó chịu ở dạ dày khi bụng còn đói.
Từ khoảng 12 giờ đến 15 giờ cũng là thời điểm phù hợp để bổ sung một ly cà phê. Sau bữa trưa, cơ thể thường xuất hiện cảm giác buồn ngủ. Caffeine lúc này giúp tăng sự tỉnh táo và cải thiện khả năng tập trung để tiếp tục làm việc. Các chuyên gia lưu ý thời điểm này không phù hợp với người nhạy cảm với caffeine vì có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Các chuyên gia khuyến cáo không nên uống cà phê sau 15 giờ. Caffeine tồn tại trong cơ thể nhiều giờ nên có thể gây khó ngủ, giảm thời gian ngủ sâu và khiến cơ thể mệt mỏi, giảm tập trung vào ngày hôm sau.
Ông Breus cho biết cơ thể thường cần từ 6 đến 8 giờ để chuyển hóa caffeine. Vì vậy, ngừng uống cà phê từ khoảng 15 giờ sẽ phù hợp với người đi ngủ vào khoảng 23 giờ.
Đặc biệt, người chuyển hóa caffeine chậm nên ngừng uống cà phê từ giữa trưa để tránh ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Ngoài ra, bạn cũng nên hạn chế cà phê khi đang căng thẳng. Caffeine có thể làm tăng nhịp tim và huyết áp trong thời gian ngắn, khiến cảm giác lo âu hoặc bồn chồn rõ hơn.
Phụ nữ mang thai cũng nên giới hạn lượng caffeine ở mức không quá 200 mg mỗi ngày.
