Một chế độ ăn hợp lý vừa giúp ổn định chỉ số glucose máu, vừa đảm bảo thể lực cho người bệnh tiểu đường.
Theo thạc sĩ – bác sĩ Nguyễn Thị Hải Yến, Bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec Smart City, bệnh tiểu đường là một nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose máu mạn tính, kết hợp với rối loạn chuyển hóa carbohydrat, protein và lipid. Tình trạng này kéo dài sẽ gây tổn thương, suy yếu chức năng của nhiều cơ quan, đặc biệt là tim, mắt, thận và thần kinh.
Trong quá trình điều trị, chế độ ăn là yếu tố quan trọng nhất nhằm điều chỉnh đường huyết, duy trì cân nặng lý tưởng và đảm bảo sức khỏe cho người bệnh. Trước đây, nhiều bệnh nhân thường ăn kiêng quá mức dẫn đến thiếu chất hoặc hạ đường huyết đột ngột, điều này cũng rất nguy hiểm. Do đó, một chế độ dinh dưỡng đúng đắn phải đạt được sự cân bằng, không gây tăng đường huyết sau ăn và cũng không gây hạ đường huyết khi xa bữa ăn.
Chế độ dinh dưỡng của người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất:
Theo bác sĩ Yến, để quản lý đường huyết và cân nặng, người bệnh nên nạp khoảng 30 kcal/kg trọng lượng mỗi ngày.
Cơ cấu bữa ăn cần tuân thủ theo tỷ lệ: Ưu tiên 50 – 60% chất bột đường (loại hấp thu chậm), 15 – 20% đạm để giữ cơ và 20 – 30% chất béo để bảo vệ tim mạch.
Không phải loại tinh bột nào cũng có tác dụng như nhau đối với đường huyết. Bác sĩ Yến khuyên người bệnh nên ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp (< 55%) như gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì đen giúp đường huyết tăng từ từ. Ngược lại, cần hạn chế thực phẩm có GI cao (> 70%) như đường kính, bánh kẹo, nước ngọt, vải, nhãn và các loại tinh bột tinh chế (bánh mì trắng, bột dong).
Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, mọi người nên ưu tiên kết hợp đạm từ thịt nạc, cá, trứng với các loại đậu, đỗ; đồng thời thay thế mỡ động vật bằng chất béo lành mạnh từ dầu thực vật hoặc cá.
Ngoài ra, cần bổ sung ít nhất 450 g rau xanh mỗi ngày và ưu tiên ăn rau trước bữa chính để làm chậm quá trình hấp thu đường. Với trái cây, nên chọn các loại ít ngọt như ổi, thanh long, bưởi và nên ăn nguyên miếng thay vì ép lấy nước để tận dụng tối đa lượng chất xơ quý giá.
Bác sĩ Yến cho biết, để tránh tình trạng đường huyết dao động quá lớn, người bệnh cần có kế hoạch phân bổ bữa ăn hợp lý, cụ thể:
Phân bổ bữa ăn: Duy trì 3 bữa chính đúng giờ. Bữa phụ chỉ cần thiết nếu người bệnh có nguy cơ hạ đường huyết về đêm hoặc tập luyện cường độ cao.
Vận động: Đi bộ nhanh hoặc aerobic tối thiểu 30 phút/ngày (ít nhất 150 phút/tuần). Không nên ngưng tập quá 2 ngày liên tiếp.
Thói quen sinh hoạt: Ăn nhạt (dưới 5 g muối/ngày), không hút thuốc lá và hạn chế bia rượu, tránh ngồi một chỗ quá lâu.
Dinh dưỡng cho người tiểu đường không phải là một chế độ ăn kiêng hà khắc, mà là một lối sống khoa học. Việc làm chủ thực phẩm giúp người bệnh “sống chung” hòa bình với bệnh và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng lâu dài.
Trước đó bệnh nhân L.V.B. (29 tuổi, trú TP Huế) nhập viện điều trị tại khoa sức khỏe tâm trí, có tiền sử rối loạn tâm thần, từng sử dụng chất kích thích và có hành vi tự gây hại.
Trong quá trình theo dõi, người này đã nuốt 3 bàn chải đánh răng và được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng nguy cơ cao xảy ra biến chứng.
Ngay sau khi tiếp nhận, các bác sĩ chỉ định nội soi can thiệp. Ê kíp đã gắp thành công toàn bộ dị vật ra khỏi đường tiêu hóa. Quá trình can thiệp diễn ra thuận lợi, không ghi nhận biến chứng.
Theo ThS.BS Phạm Như Hiển, Phó giám đốc Trung tâm Nội soi, Bệnh viện Trung ương Huế, đây là trường hợp hiếm trong thực hành lâm sàng khi bệnh nhân nuốt cùng lúc nhiều dị vật dài, cứng.
Bàn chải đánh răng dài gần 20cm, có nguy cơ mắc kẹt, gây tổn thương niêm mạc, thậm chí thủng hoặc tắc nghẽn đường tiêu hóa nếu không xử trí kịp thời.
Dù ca bệnh phức tạp, toàn bộ dị vật đã được lấy ra bằng nội soi, không cần phẫu thuật. Sau 5 ngày theo dõi, sức khỏe bệnh nhân ổn định, hồi phục tốt và tiếp tục được điều trị.
Bệnh viện khuyến nghị cần tăng cường theo dõi, chăm sóc người bệnh rối loạn tâm thần, đặc biệt những trường hợp có nguy cơ tự gây hại, đồng thời cho biết đơn vị có thể xử trí hiệu quả các ca bệnh phức tạp bằng kỹ thuật nội soi can thiệp.
Một nghiên cứu mới đăng trên American Journal of Preventive Cardiology (Mỹ) cho thấy các vitamin nhóm B, đặc biệt là B1 (thiamin), B2 (riboflavin) và B3 (niacin), đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ đột quỵ.
Cơ thể cần 6 nhóm dưỡng chất thiết yếu để duy trì sức khỏe, gồm: Carbohydrate, protein, chất béo, vitamin, khoáng chất và nước. Gọi là “thiết yếu” vì cơ thể không tự tạo đủ, buộc chúng ta phải bổ sung qua ăn uống.
Trong khi tinh bột, đạm và nước thường được chú ý, thì vitamin, khoáng chất lại dễ bị bỏ quên. Các vi chất này giữ vai trò quan trọng trong hoạt động enzym, biểu hiện gien và bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa, theo EatingWell (Mỹ).
Stress oxy hóa có thể làm tổn thương tế bào và góp phần gây viêm mạn tính - một yếu tố chính dẫn đến nhiều bệnh, trong đó có đột quỵ, hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3 trên thế giới.
Vì việc điều trị đột quỵ cần nhiều thời gian và chi phí cao, phòng ngừa vẫn là chiến lược quan trọng nhất để giảm nguy cơ. Bên cạnh mô hình ăn uống tổng thể, các nhà nghiên cứu ngày càng quan tâm đến vai trò của từng dưỡng chất riêng lẻ, đặc biệt là các vi chất thường bị lãng quên.
Các nhà khoa học muốn tìm hiểu mối liên hệ giữa việc bổ sung vitamin B lâu dài (qua ăn uống và mức vitamin trong máu) với nguy cơ đột quỵ. Sau khi sử dụng và tổng hợp dữ liệu từ 2 nghiên cứu lớn tại Mỹ, họ nhận thấy:
Kết quả này phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đó, đặc biệt là với folate trong bảo vệ tim mạch.
Ngoài ra, những người có lượng vitamin B cao cũng có chế độ ăn lành mạnh hơn, thường dùng thực phẩm bổ sung vitamin và quan tâm tới sức khỏe nhiều hơn.
Đặc biệt, kết quả được xác nhận không chỉ từ dữ liệu ăn uống mà còn từ nồng độ vitamin đo trong máu, làm tăng độ tin cậy của phát hiện. Tuy vậy, đây là nghiên cứu quan sát, nên chưa thể khẳng định chắc chắn rằng vitamin B trực tiếp làm giảm nguy cơ đột quỵ mà cần thêm các nghiên cứu can thiệp.
Có 8 loại vitamin B thiết yếu: B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9, B12. Mỗi loại có vai trò riêng trong chuyển hóa năng lượng, hoạt động tế bào và sức khỏe tim mạch. Tin tốt là các vitamin này rất phổ biến trong thực phẩm hằng ngày.
Nếu muốn tăng cường vitamin B1, B2, B3 để giảm nguy cơ đột quỵ, mọi người có thể bổ sung từ các loại thực phẩm:
Thay vì tập trung vào một vitamin riêng lẻ, nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của một chế độ ăn cân bằng gồm ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc, các loại đậu, hạt và sữa. Ngoài ra, thực phẩm bổ sung có thể hữu ích trong một số trường hợp, nhưng không phải lúc nào cũng cần thiết nếu bạn ăn uống cân bằng. Nếu muốn dùng vitamin tổng hợp, nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Thời tiết nắng nóng có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu, khiến người mắc tiểu đường khó kiểm soát bệnh hơn. Nhiệt độ cao làm cơ thể đổ mồ hôi nhiều, dễ mất nước và khiến đường huyết tăng. Trong khi đó, tăng đường huyết lại gây tiểu nhiều, làm cơ thể mất nước nhanh hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn bất lợi cho việc kiểm soát đường huyết. Ngoài ra, khi mất nước, lưu lượng máu đến da giảm, có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ insulin của cơ thể.
Theo WebMD, hoạt động thể chất có lợi cho người mắc tiểu đường, tuy nhiên trong những ngày nắng nóng nên tránh tập luyện ngoài trời từ 10h đến 16h - thời điểm nhiệt độ thường cao nhất. Thay vào đó, người bệnh có thể chọn các hình thức vận động nhẹ trong nhà hoặc nơi thoáng mát như yoga, đi bộ hoặc chạy bộ trên máy, tập các bài giãn cơ phù hợp.
Nếu phải ra ngoài trời nắng, nên đeo kính râm, đội mũ rộng vành, mặc quần áo nhẹ, thoáng khí và thoa kem chống nắng để hạn chế tác động của tia UV lên da.
Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và đủ nước
Người mắc bệnh tiểu đường cần uống nhiều nước hơn để tránh mất nước, ưu tiên nước lọc hoặc nước trái cây nguyên chất có chỉ số đường huyết thấp như chanh, chanh dây, dâu tây, táo. Bổ sung các loại trái cây mọng nước vừa cung cấp nước vừa tăng cường vitamin, chất chống oxy hóa, chất xơ giúp ổn định lượng đường trong máu vào mùa hè. Tránh caffeine và rượu vì cả hai đều có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước.
Một số loại rau nhiều nước và chất xơ như cần tây, dưa chuột, bông cải xanh giúp làm chậm quá trình tiêu hóa cũng như tốc độ đường đi vào máu, cung cấp vitamin C góp phần tăng sức đề kháng, nên ưu tiên trong bữa ăn của người tiểu đường ngày nắng nóng.
Theo dõi đường huyết thường xuyên
Theo Cleveland Clinic, theo dõi đường huyết thường xuyên là cách an toàn giúp người mắc tiểu đường kiểm soát bệnh hiệu quả trong những ngày nắng nóng. Người bệnh nên chuẩn bị máy đo đường huyết cá nhân để kiểm tra vào buổi sáng, sau ăn hoặc sau khi vận động nhằm kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống, luyện tập và dùng thuốc phù hợp.
Insulin không nên để trong ôtô nóng hoặc dưới ánh nắng trực tiếp vì nhiệt độ cao có thể làm thuốc giảm hiệu quả. Khi đi du lịch, nên bảo quản insulin trong túi hoặc hộp giữ nhiệt, tránh để tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh hoặc nguồn nhiệt cao. Có thể quấn insulin bằng khăn mềm để hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Hạn chế các hoạt động ngoài trời
Xếp hàng tham gia sự kiện ngày nắng, chơi trò chơi ở công viên hay những ngày này đều có thể dẫn đến mất nước, căng thẳng, tác động tiêu cực đến lượng đường trong máu. Do đó, trong mùa hè, người tiểu đường nên ưu tiên thư giãn, vui chơi với các hoạt động trong nhà, trung tâm thương mại, để giữ gìn sức khỏe chung.
Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi, buồn nôn, nôn mửa, chóng mặt hoặc đổ mồ hôi nhiều, cần kiểm tra lượng đường trong máu ngay. Bên cạnh đó, nên mang theo viên glucose, nước ép hoặc kẹo để xử lý kịp thời khi hạ đường huyết.
