Lịch làm việc bất ổn kết hợp với lối sống sai lầm sau khi thức khuya là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các biến cố tim mạch cấp tính.
Một trường hợp điển hình vừa xảy ra gần đây và cướp đi sinh mạng của ông Trương, 50 tuổi, nhân viên văn phòng tại Sơn Đông (Trung Quốc).
Suốt nhiều năm, ông Trương có thói quen thức đến sau 2h sáng rồi ngủ bù đến tận trưa vì nghĩ rằng ngủ bù đủ số tiếng là cơ thể đã được hồi phục. Cho đến tháng trước, ông đột nhiên cảm thấy cơ thể luôn mệt mỏi dù đã ngủ bù. Thế là ông quyết tâm xây dựng lối sống lành mạnh hơn sau tuổi 50.
Thay vì ngủ qua 11h trưa, ông ép mình dậy sớm dù mới ngủ được chưa đầy 3 – 4 tiếng. Ông cũng học cách từ bỏ thói quen nằm dài trên giường sau khi thức dậy. Chỉ cần chuông báo thức rung lên là mệt đến đâu ông cũng bật dậy rồi tranh thủ chạy bộ, rèn luyện sức khỏe.
Thế nhưng, chính lối sống lành mạnh muộn màng và sai cách này đã đưa ông Trương đến cửa tử.
Một buổi sáng, sau khi hoàn thành xong công việc, ông Trương mới ngủ được hơn 2 tiếng nhưng vẫn dậy sớm để tập thể dục.
Sau khi dậy, vừa định vươn vai để chuẩn bị tinh thần đi tập thể dục thì ông bỗng lên cơn đau tim. Ông chỉ kịp hét lên gọi vợ rồi gục xuống sàn. Dù lập tức được đưa đi cấp cứu, ông Trương vẫn không qua khỏi do tổn thương hệ tim mạch quá nặng.
Các chuyên gia y tế khẳng định, việc ngủ bù vào ban ngày chỉ giúp giảm bớt cảm giác mệt mỏi tạm thời chứ không thể đảo ngược những tổn thương mà mạch máu phải gánh chịu suốt đêm. Thế nhưng, thà nằm ngủ bù còn ít hại hơn nếu bạn làm 5 việc dưới đây sau khi mất ngủ:
Ngồi dậy quá nhanh sau khi thức giấc
Sau một đêm mất ngủ hoặc ngủ muộn, cơ thể khi vừa tỉnh giấc sẽ ở trong trạng thái chuyển hóa rất chậm, sức căng của mạch máu tương đối yếu. Việc lập tức đứng dậy để đi tắm rửa hoặc ăn uống sẽ khiến huyết áp biến động cực kỳ dữ dội.
Sự thay đổi tư thế đột ngột này làm cho lượng máu cung cấp cho não và tim bị thiếu hụt nghiêm trọng, dẫn đến hạ huyết áp tư thế và rối loạn nhịp tim. Ở mức độ nhẹ, bạn sẽ cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, đánh trống ngực. Ở mức độ nặng, thói quen tai hại này có thể kích hoạt ngay một cơn nhồi máu cơ tim hoặc nhồi máu não cấp tính, dẫn đến hiện tượng tử vong đột ngột ngay bên giường ngủ.
Nhịn tiểu và nhịn đại tiện dù đã thức dậy
Sau một đêm mệt mỏi, nhiều người có tâm lý ngại di chuyển nên thường cố nhịn tiểu hoặc nhịn đại tiện để nằm trên giường xem điện thoại. Việc tích tụ nước tiểu trong bàng quang quá lâu sẽ kích thích mạnh mẽ hệ thần kinh giao cảm phản xạ.
Hệ quả là huyết áp tăng vọt, nhịp tim đập nhanh hơn và gánh nặng co bóp của tim bị đẩy lên đỉnh điểm. Đối với những người có nền mạch máu kém bền vững, việc áp lực nội tạng tăng cao đột ngột khi đi vệ sinh sau đó rất dễ dẫn đến tình trạng vỡ mạch máu hoặc ngừng tim.
Tập thể dục cường độ cao khi bụng đói
Sau một đêm thiếu ngủ, cơ tim đã rơi vào tình trạng thiếu máu cục bộ và thiếu oxy nghiêm trọng, trong khi độ nhớt của máu vào buổi sáng tự nhiên luôn tăng cao. Việc bắt cơ thể vận động mạnh ngay lúc này sẽ khiến nhịp tim tăng vọt một cách thụ động. Nhu cầu oxy của cơ tim ngay lập tức vượt ngưỡng chịu đựng của hệ thống mạch máu đang tổn thương, dễ dẫn đến co thắt mạch vành và kích hoạt tình trạng ngừng tim đột ngột ngay trong lúc tập luyện.
Nhịn ăn kéo dài hoặc ăn quá nhiều đồ dầu mỡ vào bữa trưa
Tình trạng thiếu ngủ có tác động tiêu cực rất lớn đến quá trình chuyển hóa đường trong máu. Việc nhịn ăn và cố chịu đựng cơn đói vào buổi sáng sau một đêm trắng khiến lượng đường huyết sụt giảm nghiêm trọng, làm trầm trọng thêm tình trạng co thắt mạch máu ngoại vi để bảo vệ các cơ quan đích, gây ra chứng hồi hộp và tức ngực.
Ngược lại, khi ăn bù vào bữa trưa, nếu bạn nạp một lượng lớn thức ăn nhiều dầu mỡ và muối sẽ bắt hệ tiêu hóa lẫn hệ tuần hoàn phải làm việc kiệt sức cùng một lúc. Huyết áp tăng vọt bất ngờ trong bối cảnh các mạch máu đang tổn thương sẽ tạo ra áp lực khổng lồ lên thành mạch, rất dễ gây ra các biến cố tim mạch nguy hiểm.
Để đối phó với cơn lờ đờ, uể oải vào ban ngày do thiếu ngủ, nhiều người chọn cách uống cà phê hoặc trà đặc. Việc lạm dụng một lượng lớn caffeine vào thời điểm này rất có hại đối với hệ tim mạch.
Các chất kích thích này bắt ép hệ thần kinh giao cảm và một trái tim vốn đã kiệt quệ sau đêm trắng phải tiếp tục co bóp, làm việc quá sức mà không có cơ hội thư giãn. Khi các tế bào cơ tim bị kích thích quá mức trong trạng thái thiếu oxy, nguy cơ xảy ra các cơn rung thất hoặc rối loạn nhịp tim cấp tính là rất cao, dẫn đến nguy cơ tử vong đột ngột nhanh chóng.
Những điều nên làm sau khi thức dậy
-Giãn cơ nhẹ nhàng, hít thở sâu
Khi chúng ta trong trạng thái ngủ khó tránh khỏi các tư thế không đúng dẫn đến hôm sau thức dậy, thân thể không thoải mái. Lúc này nên duỗi thắt lưng, vươn vai, cử động tay chân, cách này sẽ đẩy nhanh quá trình lưu thông máu, để các khớp, cơ và các bộ phận khác được thư giãn nhất định. Không chỉ như vậy, trong quá trình co duỗi kết hợp với phương pháp hít thở sâu, có thể đả thông kinh mạch, kích hoạt nội tạng, thúc đẩy quá trình trao đổi chất.
-Uống một cốc nước ấm
Trong quá trình ngủ, hoạt động và hô hấp theo thói quen của cơ thể sẽ tiêu hao nước khiến máu đặc lại, nếu không được bổ sung nước thì buổi sáng khi thức dậy huyết áp sẽ dễ dàng tăng cao, không có lợi cho sức khỏe.
Ngoài ra, một số nam giới còn có thói quen hút thuốc, dễ làm tổn thương mạch máu. Vì vậy, chúng ta nên uống một cốc nước ấm sau khi thức dậy sớm, một mặt có thể thúc đẩy nhu động đường tiêu hóa, đẩy nhanh quá trình trao đổi chất, đồng thời pha loãng máu để duy trì lưu thông máu bình thường.
-Nằm trong vài phút
Một số người còn có thói quen thức khuya, buổi sáng sau khi thức dậy thời gian càng vội vã nên có hành vi ngồi dậy ngay. Tuy nhiên, việc ra khỏi giường ngay sau khi thức dậy có tác động rất lớn đến cơ thể.
Bởi vì cơ thể con người đang ở trạng thái ngủ, khi cơ thể nằm thẳng sẽ có một lượng lớn máu chảy lên đầu, nếu não trực tiếp dựng lên, máu không thể về kịp sẽ làm tăng áp lực lên mạch máu của não, làm tăng huyết áp và thậm chí gây chóng mặt, đau đầu. Do đó, sau khi thức dậy vào buổi sáng, chúng ta nên nằm trên giường trong vài phút, sau đó từ từ ngồi dậy, để ngăn ngừa các tình trạng trên xảy ra.
Sau một đêm ngủ dậy, thức ăn đã tiêu hết, nếu chúng ta không ăn sẽ khiến tích tụ axit dịch vị bài tiết có thể làm hỏng niêm mạc dạ dày, từ đó gây viêm dạ dày, loét dạ dày và các bệnh khác. Một bữa ăn cân bằng vào buổi sáng không chỉ giúp no bụng mà còn bổ sung các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể con người, giúp tăng cường sức đề kháng.
-Tập thể dục vừa phải
Buổi sáng sau khi thức dậy, bạn cũng có thể thực hiện một số bài tập nhẹ nhàng như yoga, đi bộ… Một mặt có tác dụng tiêu hao lượng đường và calo dư thừa, ổn định lượng đường trong máu, đồng thời giúp giảm cân. Chúng ta tốt nhất nên tập thể dục sau bữa ăn sáng để tránh hạ đường huyết.
Bốn "ngự lâm" là các binh nhì gồm hai cặp anh em sinh đôi Bùi Trần Thiên Lộc và Bùi Trần Thiên Phúc, Nguyễn Huy Hoàng và Nguyễn Vinh Quang. Giữa thao trường nắng gió, nước da sậm màu hơn vì nắng song tình yêu trong họ đang lớn dần từng ngày cùng khát khao được cống hiến cho Tổ quốc.
Nắng tháng 3 rát mặt. Trên thao trường đại đội 2, tiểu đoàn 4, trung đoàn 5, sư đoàn 5 (Quân khu 7) vẫn sôi động nhịp huấn luyện chiến sĩ mới nhập ngũ năm 2026. Cả trăm tân binh miệt mài với bài điều lệnh đội ngũ đầu tiên, từng động tác dứt khoát dưới cái nắng như đổ lửa.
Đó là những ngày huấn luyện nền tảng, nơi các chiến sĩ trẻ bắt đầu làm quen với môi trường quân ngũ từ nếp sống kỷ luật, tác phong chính quy đến rèn luyện thể lực. Những động tác tưởng chừng đơn giản như đứng nghiêm, quay phải, quay trái... song được lặp đi lặp lại, uốn nắn từng chút để tạo nên sự thống nhất, chuẩn xác của cả đội hình.
Giữa hàng quân thẳng tắp, bốn gương mặt trẻ nổi bật vì quá giống nhau, đồng đội gọi vui là bốn "ngự lâm". "Vào quân đội để rèn luyện mình, thực hiện nghĩa vụ với Tổ quốc. Mấy ngày đầu bỡ ngỡ lắm nhưng giờ thấy mình trưởng thành hẳn", binh nhì Thiên Lộc cười nói vậy.
Ngày còn ở nhà hầu như sáng nào mẹ cũng phải gọi mới thức, chăn màn không biết gấp, việc gì cũng chậm chạp. Vậy mà lúc này tất cả đã vào nếp, thức đúng giờ, gấp nội vụ vuông vức, tác phong nhanh nhẹn, kỷ luật rõ ràng.
"Làm bộ đội, sống tập thể, ăn ngủ đúng giờ, tụi em thấy vui lắm. Nắng gió thao trường cũng vất vả chút nhưng thanh niên mà đen xíu đã sao", Thiên Phúc giọng nhẹ tênh.
Cặp song sinh này quê Tây Ninh, sinh năm 2007 và cùng yêu màu áo lính từ những năm còn ngồi ghế trường phổ thông. Bao băn khoăn liệu có chịu được gian khổ, có bị "bắt nạt" và những ý nghĩ khác tan biến ngay khi hai anh em bước vào môi trường quân ngũ.
Những bước chân lóng ngóng của ngày đầu huấn luyện trên thao trường đang dần thay bằng nhịp kỷ luật quân đội thật đều, tăm tắp. Quan trọng hơn, tuổi mười tám đôi mươi nhận rõ trách nhiệm của mình với Tổ quốc.
Cùng đại đội và cũng là đồng hương Tây Ninh còn có cặp anh em sinh đôi khác cùng tình nguyện nhập ngũ đợt này. Hai "ngự lâm" ấy là Nguyễn Huy Hoàng và Nguyễn Vinh Quang, sinh năm 2006. Huy Hoàng nói đã ước mong được làm bộ đội từ lâu và nay đang bước những bước đầu tiên trong đời quân ngũ.
"Mình muốn hoàn thành nghĩa vụ của một thanh niên với nước nhà và nếu có cơ hội được trở thành sĩ quan thì càng tốt. Môi trường quân đội sẽ giúp mình bản lĩnh hơn, không ngại khó khăn", Hoàng chia sẻ.
Như người anh em song sinh nhưng Vinh Quang đặt mục tiêu gắn bó lâu dài với môi trường quân đội, trở thành quân nhân chuyên nghiệp. Nỗi nhớ nhà đã dần vơi đi, họ đang thích nghi đời sống người lính với cả niềm tự hào khi khoác lên mình màu áo bộ đội Cụ Hồ.
Bốn bạn trẻ này đang cùng sinh hoạt tại trung đội 7 và đồng đội có người còn chưa phân biệt được giữa hai người khi không mang đồng phục có tên. Hình ảnh hai cặp song sinh cùng nhau luyện tập trên thao trường hay sinh hoạt thường ngày sát cánh bên nhau bỗng trở thành nét riêng đầy thú vị của đơn vị.
Lee, 35 tuổi, nữ chuyên viên kinh doanh ở Singapore và chồng đều là tình đầu của nhau. Sau 13 năm chung sống, cô thường xuyên suy nghĩ về những phụ nữ từng xuất hiện trong cuộc đời chồng, từ bạn học trung học đến bạn gái thân thiết. Lee so sánh bản thân với họ và cho rằng chồng sẽ hạnh phúc hơn nếu chọn người khác. Dù chồng nhiều lần trấn an, Lee cho biết cô vẫn không thoát khỏi cảm giác bất an. Gần đây, cô biết tình trạng này gọi là hội chứng ghen tuông với quá khứ (retroactive jealousy).
Chuyên gia tâm lý Andrea Tan, Giám đốc Trung tâm tư vấn Andrea Tan Co tại Singapore, giải thích đây là sự ghen tuông nảy sinh từ lịch sử tình cảm của đối phương, bao gồm các mối tình cũ hoặc trải nghiệm tình dục trước đó. "Tình trạng này thường leo thang thành oán giận, vượt xa sự tò mò thông thường", bà Tan nói.
Anh Robert Chua, 30 tuổi, kể cách đây 10 năm, anh từng mệt mỏi vì bạn gái cũ liên tục ghen với quá khứ của mình. Khi Chua kể từng ngủ lại nhà một người bạn nữ để làm bài tập nhóm trước khi hai người yêu nhau, bạn gái anh phản ứng và cho rằng giữa họ có khuất tất.
Chua cho biết sự lo lắng của bạn gái bắt nguồn từ việc bị phản bội trong mối quan hệ trước. Mỗi lần cô nhắc lại chuyện cũ, hai người lại cãi vã. Để tránh xung đột, Chua né tránh nhắc đến bất kỳ người phụ nữ nào, ngoại trừ mẹ anh. Sự căng thẳng kéo dài khiến hai người quyết định chia tay.
Bà Tan Yi Shan, chuyên gia trị liệu tâm lý của Trung tâm J360 Psychology Singapore, cho biết người từng có vết thương tình cảm hoặc sang chấn dễ rơi vào vòng lặp suy nghĩ và hành vi khi gặp trải nghiệm mới gợi nhớ ký ức cũ. "Từ góc nhìn bên ngoài, sự đau khổ của người ghen tuông trông có vẻ phi lý", bà Shan nói.
Trong thời đại số, việc theo dõi người yêu cũ trên mạng xã hội dễ kích hoạt cơn ghen. Chuyên gia cho biết những phản ứng như chỉ trích, phòng thủ, khinh miệt và im lặng né tránh thường làm vấn đề kéo dài. Người ghen thường chất vấn, trong khi người còn lại thu mình rút lui.
Để cải thiện tình trạng, bà Tan Yi Shan khuyên không nên buộc người ghen thừa nhận sai, mà cần nói rõ tác động của việc này lên mối quan hệ. Người trong cuộc có thể thực hiện bài tập di chuyển mắt sang trái, phải, lên, xuống 10 đến 20 lần để giúp não chuyển hướng chú ý.
Khi mối quan hệ căng thẳng, việc trị liệu cá nhân hoặc cặp đôi là cần thiết. "Mục tiêu là hiểu rõ nhu cầu của bản thân để xây dựng quan hệ lành mạnh, đồng thời xử lý những niềm tin khiến bản thân luôn nghi ngờ", bà Shan nói.
Mới đây, bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường (Đài Loan, Trung Quốc) chia sẻ trường hợp nam bệnh nhân 50 tuổi rơi vào suy thận mạn, cận kề nguy cơ phải chạy thận do sử dụng cà phê ẩm mốc. Câu chuyện như một hồi chuông cảnh tỉnh cho mọi người về những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn từ thói quen ăn uống thiếu an toàn.
Theo China Times, người đàn ông trên không hút thuốc, không uống rượu, thường xuyên chạy bộ mỗi sáng và uống cà phê đen hằng ngày.
Cuối năm ngoái, ông bắt đầu xuất hiện dấu hiệu bất thường như nước tiểu có nhiều bọt và rất lâu tan, kèm theo hiện tượng phù ở mắt cá chân. Chủ quan nghĩ do vận động quá sức nên ông không đi khám.
Một ngày gần đây, trong lúc chạy bộ buổi sáng, ông bất ngờ ngất xỉu và được đưa vào bệnh viện cấp cứu. Kết quả kiểm tra cho thấy mức lọc cầu thận đã giảm mạnh, tương đương suy thận mạn giai đoạn cuối.
Do bệnh nhân không có tiền sử tiểu đường, cao huyết áp hay bệnh gout, bác sĩ Hồng Vĩnh Tường đi sâu tìm hiểu thói quen sinh hoạt.
Bác sĩ phát hiện bệnh nhân thường có thói quen mua cà phê hạt số lượng lớn mỗi khi có đợt khuyến mại để tích trữ. Ông bảo quản chúng trong thời gian dài, ngay cả khi hạt cà phê đã đổi màu, xuất hiện nấm mốc, ông vẫn tiếc rẻ sử dụng mà không nỡ vứt bỏ. Do thời gian dài tiêu thụ cà phê bị ẩm mốc, biến chất, trong cơ thể ông tích tụ một lượng lớn độc tố ochratoxin, từ đó dẫn đến tổn thương chức năng thận mà bản thân không hề hay biết.
Đáng chú ý, bệnh nhân nghĩ rằng chỉ cần pha cà phê bằng nước sôi 100 độ C là có thể tiêu diệt được mọi vi khuẩn. Tuy nhiên, ochratoxin chỉ bị phân hủy khi nhiệt độ trên 280°C. Nước sôi 100°C hoàn toàn không có tác dụng với loại độc tố này.
Ochratoxin khi vào cơ thể, chúng tập trung tấn công và làm tổn hại thận thông qua 3 cơ chế: kích hoạt các phản ứng viêm dẫn đến hoại tử tế bào, làm tê liệt quá trình chuyển hóa của ống thận và gây xơ hóa mô thận mãn tính.
Do đó, việc tích trữ cà phê hạt không đúng cách không phải là tiết kiệm tiền mà đang đánh cược với sức khỏe thận.
Bác sĩ cũng cảnh báo, trong quá trình thu hái, vận chuyển và bảo quản, chỉ cần độ ẩm môi trường vượt quá 18,5% thì ochratoxin có thể lan nhanh. Đặc biệt nguy hiểm là các loại cà phê giá rẻ, đóng gói lớn, không thương hiệu và không rõ nguồn gốc. Một số sản phẩm sử dụng cách rang rất đậm để che đi mùi mốc khiến người tiêu dùng nhầm tưởng đó là hương vị cháy thơm.
