Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết tuyến tụy là cơ quan đảm nhiệm hai chức năng quan trọng của cơ thể như nội tiết và ngoại tiết. Về nội tiết, tuyến tụy sản xuất các hormone như insulin, glucagon, amylin… giúp điều hòa đường huyết. Về ngoại tiết, cơ quan này tiết các men tiêu hóa như amylase, lipase, trypsin để phân giải chất bột đường, chất béo và protein.
Tuy nhiên, một số thói quen ăn uống phổ biến trong mùa hè có thể khiến tuyến tụy phải hoạt động quá mức, thậm chí làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp ở những người có yếu tố nguy cơ.
Trái cây không xấu, nhưng “ăn cả đĩa lớn” sau bữa đã đủ tinh bột có thể làm tổng lượng đường tăng cao. Đặc biệt các loại ngọt như vải thiều, nhãn, sẩu riêng, chôm chôm, trái cây đóng hộp…
Mùa nóng nhiều người ăn thất thường: bỏ sáng, chiều tối ăn quá no hoặc vừa nhậu vừa ăn khuya. Việc ăn dồn dập có thể làm hệ tiêu hóa, trong đó có tụy, phải làm việc nặng hơn.
Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực thường chứa nhiều đường hấp thu nhanh. Nếu dùng thường xuyên, tụy phải tăng tiết insulin để xử lý lượng đường lớn; dễ tăng cân, mỡ nội tạng, béo phì vùng trung tâm và tăng đề kháng insulin. Lâu dài làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tiểu đường loại 2.
Rượu bia có thể kích thích tụy, làm thay đổi dòng chảy dịch tụy và tăng phản ứng viêm. Uống rượu bia nhiều kéo dài còn có thể làm tăng triglycerid máu một yếu tố nguy cơ của viêm tụy cấp. Bữa ăn quá nhiều chất béo khiến tụy phải tiết nhiều men tiêu hóa hơn.
“Không phải uống một lon bia lạnh, một bữa nhậu là hại tụy, vấn đề là thói quen hằng ngày. Điều này không trực tiếp gây viêm tụy ở người khỏe mạnh, nhưng có thể khiến cơ thể phải xử lý lượng đường lớn hơn mức cần thiết, đặc biệt ở người tiền tiểu đường, béo phì hoặc triglycerid cao”, bác sĩ Anh phân tích.
Ngoài ra, nhịn ăn và mất nước trong thời gian dài do uống nhiều rượu có thể là những yếu tố quan trọng dẫn đến viêm tụy cấp do rượu. Trong một số trường hợp, có thể hình thành cặn trong dịch tụy hoặc dịch mật, và đây là yếu tố tiền đề.
Bác sĩ Anh khuyến cáo nên ưu tiên nước lọc là nguồn nước chính. Nếu uống bia rượu, tránh nhậu kéo dài với đồ chiên mỡ, hạn chế lượng uống. Ăn trái cây vừa phải (có thể chia vào cử phụ thay vì “ăn bù” sau bữa lớn). Không ăn quá no vào đêm muộn.
“Nếu từng có mỡ máu cao, sỏi mật, viêm tụy hoặc tiền sử uống rượu nhiều thì nên cẩn thận hơn, có thể là hạn chế tuyệt đối vì đây là nhóm nguy cơ cao”, bác sĩ lưu ý.
Khi thực hiện đúng kỹ thuật, plank giúp kích hoạt đồng thời các cơ cốt lõi như bụng, lưng, mông và hông. Trong quá trình vận động, những nhóm cơ này phối hợp cùng nhau để giữ cột sống ổn định, theo trang thông tin sức khỏe Everyday Health (Mỹ).
Các chuyên gia phục hồi chức năng cho biết những bài tập tăng cường khả năng ổn định cột sống như plank thường an toàn hơn các bài tập gập bụng truyền thống. Điều này là do chúng hạn chế động tác gập hoặc xoay cột sống quá mức, từ đó giảm áp lực lên đĩa đệm và đốt sống.
Khi điều trị thoát vị đĩa đệm, một trong những mục tiêu quan trọng nhất là tăng khả năng ổn định của cột sống. Khi các cơ lõi khỏe hơn, chúng sẽ nâng đỡ cột sống tốt hơn khi đứng, ngồi, đi lại hoặc nâng vật nhẹ. Nhờ đó, áp lực lên đĩa đệm cũng được phân bổ hợp lý hơn.
Khác với nhiều bài tập chỉ tác động vào một nhóm cơ, plank giúp rèn luyện cả hệ thống cơ lõi cùng lúc. Đây là nhóm cơ đóng vai trò như một chiếc đai tự nhiên, giúp bảo vệ cột sống và duy trì tư thế ổn định khi vận động.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Clinics cho thấy ở người đau lưng mạn tính, tập các bài giúp ổn định cơ lõi, trong đó có plank, giúp giảm đau hiệu quả hơn. Đồng thời, chúng cũng giúp cải thiện khả năng kiểm soát và ổn định cột sống tốt hơn.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bất kỳ người bị thoát vị đĩa đệm nào cũng nên tập plank ngay. Nếu đang trong giai đoạn đau cấp tính hoặc mỗi lần tập đều khiến cơn đau tăng lên, người bệnh nên tạm dừng. Nếu muốn tiếp tục tập, họ cần tham khảo ý kiến bác sĩ hay chuyên gia vật lý trị liệu.
Nếu cơn đau lưng đang dữ dội, điều ưu tiên người bệnh nên làm là điều trị giảm đau và kiểm soát tình trạng viêm trước. Cố gắng tập luyện trong giai đoạn này có thể khiến triệu chứng kéo dài hơn.
Ngoài ra, nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như đau lan xuống chân, yếu cơ, tê bì hoặc gặp vấn đề về kiểm soát tiểu tiện, đại tiện thì cần đến bệnh viện ngay. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng chèn ép thần kinh nghiêm trọng và không nên tiếp tục tập luyện tại nhà.
Ngay cả khi không có những dấu hiệu trên, nếu mỗi lần plank đều khiến cơn đau tăng lên rõ rệt hoặc các triệu chứng kéo dài nhiều giờ, thì bài tập này cũng có thể là chưa phù hợp. Khi đó, chuyên gia vật lý trị liệu sẽ lựa chọn những bài tập nhẹ nhàng hơn để xây dựng sức mạnh cơ lõi trước khi chuyển sang plank, theo Everyday Health.
Mục tiêu này được Bộ Y tế đặt ra tại Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế vừa được ban hành. Đây là chỉ tiêu định lượng then chốt trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam hiện giảm xuống dưới ngưỡng thay thế.
Tổng tỷ suất sinh (TRF) là số con trung bình mà một người phụ nữ sinh ra trong suốt độ tuổi sinh đẻ. Khái niệm này đo lường mức độ sinh đẻ của một quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ trong một năm nhất định.
Với mức sinh ước tính 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025, mức tăng 2% đồng nghĩa cứ 100 phụ nữ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé mỗi năm. Mục tiêu của lộ trình này là từng bước đưa tỷ lệ sinh nhích dần lên và chạm lại mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ vào năm 2030 nhằm duy trì quy mô dân số ổn định.
Số liệu cho thấy tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025, với xu hướng giảm rõ rệt tại đô thị và các khu vực phát triển. Số liệu về mức sinh năm 2025 của Cục Thống kê cũng cho thấy 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ.
Mới đây, cơ quan này đề xuất ngân sách chi 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và cư dân tại những khu vực có mức sinh thấp. Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng chính sách thưởng tiền. Điển hình, TP HCM chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước tuổi 35 nhằm đối phó tình trạng tỷ lệ sinh thấp kỷ lục tại siêu đô thị 14 triệu dân.
Ngành y tế cũng định hướng rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vào đó, nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, đồng thời yêu cầu cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh thành triển khai chính sách hỗ trợ sinh con và 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ thông tin về lợi ích của việc duy trì mức sinh.
Thời gian tới, các địa phương sẽ thí điểm và nhân rộng nhiều biện pháp hỗ trợ kinh tế như san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển dịch vụ trông giữ trẻ, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình. Bộ Y tế cũng khuyến khích thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho trẻ nhỏ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Bộ Y tế đánh giá Việt Nam cần hành động đồng bộ và kịp thời để tránh rơi vào bẫy mức sinh thấp như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Tại những quốc gia này, tỷ lệ sinh không thể phục hồi đáng kể dù chính phủ đổ tiền đầu tư các dịch vụ hỗ trợ tài chính và chăm sóc trẻ em.
Để sống khỏe và thọ hơn, người sau tuổi 50 cần có những điều chỉnh sau trong chế độ ăn.
Khi lớn tuổi, nhu cầu năng lượng giảm nhưng nhu cầu về dinh dưỡng lại không giảm. Điều này có nghĩa là mỗi bữa ăn cần chất lượng hơn thay vì chỉ đơn giản là ăn ít lại, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Ăn quá nhiều có thể dẫn đến tăng cân, béo phì và bệnh chuyển hóa, trong khi ăn quá ít lại dễ gây thiếu dinh dưỡng, suy yếu cơ thể và giảm chức năng nhận thức. Vì vậy, điều quan trọng là cân bằng, ưu tiên các món giàu dưỡng chất có lợi như trái cây, rau củ, trứng và cá béo.
Ăn nhiều rau củ, trái cây và các món có nguồn gốc thực vật là một trong những thay đổi đơn giản nhưng hiệu quả nhất để kéo dài tuổi thọ. Các nghiên cứu khoa học cho thấy những người ăn nhiều rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên cám có nguy cơ tử vong thấp hơn.
Sau tuổi 50, tăng tỷ lệ thực vật trong khẩu phần ăn mang lại lợi ích kép, vừa giúp kiểm soát cân nặng, vừa cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống ô xy hóa. Đồng thời, giảm ăn thịt đỏ và thịt chế biến cũng giúp hạn chế nguy cơ viêm mạn tính, tiểu đường hay mỡ máu.
Một vấn đề lớn sau tuổi 50 là khối cơ suy giảm dần theo tuổi tác. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể dẫn đến yếu cơ, giảm khả năng vận động và tăng nguy cơ té ngã.
Khác với người trẻ, người trên 50 tuổi cần lượng protein cao hơn để duy trì cơ bắp. Nguồn protein tốt là từ cá, trứng, sữa, đậu và thịt nạc. Thay vì ăn tập trung protein vào một bữa, mọi người nên phân bổ protein đều trong các bữa ăn, nhờ đó giúp cơ thể hấp thu hiệu quả hơn.
Không phải tất cả chất béo đều có hại. Trên thực tế, lựa chọn đúng loại chất béo có thể giúp bảo vệ tim mạch và não bộ khi lớn tuổi. Chất béo tốt, chẳng hạn chất béo không bão hòa, trong dầu ô liu, cá, các loại hạt, có khả năng giảm cholesterol "xấu" LDL và tăng cholesterol "tốt" HDL.
Ngoài ra, cần tránh các loại chất béo có hại như đồ chiên ngập dầu, thịt mỡ, da động vật và thức ăn nhanh, theo Eating Well.
