“Họ sử dụng tên lửa phòng không vác vai với đầu dò tầm nhiệt và cần có may mắn để bắn được mục tiêu. Iran đã bắn trúng tiêm kích, quả đạn bị hút vào động cơ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 6/4, đề cập vụ chiến đấu cơ hạng nặng F-15E bị bắn hạ ở Iran trước đó vài ngày.
Đây là lần đầu Washington lên tiếng về vũ khí được Tehran sử dụng trong sự việc, trong khi giới chức Iran chưa công bố mẫu tên lửa đã bắn hạ chiếc F-15E.
Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), có trụ sở tại Anh, hồi năm 2025 công bố báo cáo cho thấy quân đội Iran sở hữu nhiều loại tên lửa phòng không vác vai trong biên chế, dù không nêu rõ số lượng. Trong số này, những mẫu cũ nhất được trang bị là 9K32 Strela-2 và 9K34 Strela-3.
9K32 Strela-2 là tên lửa phòng không vác vai đầu tiên của Liên Xô, được đưa vào trang bị năm 1968 và sản xuất với số lượng lớn sau đó hai năm. Mẫu Strela-2 nguyên bản có tầm bắn 3,7 km và trần bay 1,5 km, sử dụng đầu dò hồng ngoại chì sulfua không được làm mát và hoạt động theo nguyên lý điều chế biên độ (AM), kèm đầu đạn nổ văng mảnh nặng gần 1,2 kg.
Những hạn chế về tính năng kỹ chiến thuật của Strela-2 thúc đẩy Liên Xô phát triển biến thể nâng cấp Strela-2M, với tầm bắn 4,2 km và trần bay 2,3 km, cùng đầu dò cải tiến để nâng cao khả năng đối phó mục tiêu bay nhanh.
9K34 Strela-3 là phiên bản nâng cấp sâu hơn, được đưa vào biên chế quân đội Liên Xô năm 1974. Tên lửa có tầm bắn 4,1 km, trần bắn 2,3 km, sử dụng đầu dò hồng ngoại kiểu mới, hoạt động dựa trên nguyên lý điều chế tần số (FM) và được làm mát bằng khí nitơ.
Phương pháp này giúp đầu dò Strela-3 ít chịu ảnh hưởng bởi mồi nhiệt và các hệ thống gây nhiễu hồng ngoại hơn nhiều so với đầu dò của Strela-2.
Theo IISS, Iran còn biên chế dòng 9K338 Igla-S, phiên bản hiện đại nhất của tên lửa phòng không vác vai Igla, được biên chế cho quân đội Nga từ năm 2004.
Biến thể này đạt tầm bắn 6 km và mang đầu đạn nổ định hướng văng mảnh nặng 2,5 kg, vượt trội hơn nhiều so với những phiên bản Igla trước đó. Đầu dò hồng ngoại hai phổ của Igla-S có độ nhạy cao, đạt hiệu quả với các mục tiêu phát ra ít nhiệt, đồng thời cải thiện đáng kể khả năng đối phó mồi bẫy và những hệ thống gây nhiễu hồng ngoại vào thời điểm nó ra mắt.
Giới chuyên gia phương Tây đánh giá Igla-S là mối đe dọa nghiêm trọng với các phi cơ bay thấp và tên lửa hành trình hiện đại.
Tờ Financial Times cho biết Iran hồi cuối năm 2025 bí mật ký thỏa thuận mua 500 ống phóng và 2.500 đạn 9M336 của tổ hợp tên lửa vác vai 9K333 Verba hiện đại nhất do Nga sản xuất, dự kiến tiếp nhận trong vòng 3 năm. Không rõ Iran đã tiếp nhận bao nhiêu ống phóng và đạn trước khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2.
Tổ hợp Verba được quân đội Nga biên chế từ năm 2014, dần thay thế mẫu Igla. Tên lửa sử dụng đầu dò quang học đa phổ, với ba cảm biến riêng biệt để thu nhận tín hiệu tia tử ngoại, cận hồng ngoại và trung hồng ngoại, tăng thêm một cảm biến so với dòng Igla-S.
Điều này giúp tên lửa Verba phân biệt mục tiêu với mồi bẫy tốt hơn, đồng thời hạn chế hiệu quả của những biện pháp đối phó như đèn hồng ngoại và bộ phát laser.
Tên lửa có thể tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách 6,5 km và độ cao 4,5 km. Đầu đạn nổ mảnh nặng 1,5 kg đủ sức tiêu diệt nhiều loại trực thăng, máy bay hạng nhẹ và phi cơ không người lái. Nhà sản xuất cho biết Verba còn có thể tích hợp với hệ thống nhận diện địch – ta bên ngoài để hạn chế nguy cơ bắn nhầm đồng đội, vốn là một trong những nhược điểm của tên lửa dùng đầu dò hồng ngoại.
Ngoài vũ khí nhập khẩu, lực lượng vũ trang Iran còn được trang bị các mẫu tên lửa vác vai nội địa thuộc dòng Misagh, được cho là sao chép từ dòng QW-1/1M và QW-18 do Trung Quốc sản xuất.
Phiên bản mới nhất là Misagh-3 được ra mắt năm 2017, có tầm bay 5 km, trần bắn 4 km và mang đầu đạn nổ mạnh nặng 1,4 kg. Thông tin về đầu dò của Misagh-3 không được tiết lộ, nhưng tên lửa QW-18 Trung Quốc sử dụng đầu dò hồng ngoại hai phổ tương tự dòng Igla-S.
Quả đạn cũng được lắp ngòi nổ cận đích laser với tầm quan sát 360 độ, giúp kích nổ ngay khi đến gần mục tiêu. Cơ chế này có độ chính xác và khả năng kháng nhiễu vượt trội so với ngòi nổ cận đích dùng sóng vô tuyến, phù hợp khi đối phó những mục tiêu tốc độ cao và thời gian tiếp cận rất ngắn.
Nhờ dễ vận hành, tính cơ động cao và khó bị phát hiện, tên lửa vác vai vẫn là vũ khí phòng không nguy hiểm trong chiến tranh hiện đại. Chúng đặc biệt hiệu quả khi đối phó mục tiêu bay thấp, như chiến đấu cơ phải hạ độ cao để yểm trợ lực lượng mặt đất hoặc sử dụng vũ khí dẫn đường bằng laser.
Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, cho biết vào thời điểm tiêm kích F-15E bị hạ, không quân Mỹ đang hoạt động thấp hơn bình thường.
Tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran hôm 3/4, tổ lái hai người nhảy dù xuống khu vực miền nam Iran. Một cường kích A-10 cũng bị Iran bắn hạ sau đó vài giờ, khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm cứu hộ.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Theo CNN, nếu tính cả chiếc F-15E bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã chịu thiệt hại hàng trăm triệu USD chỉ vì một tên lửa phòng không vác vai trị giá vài nghìn USD.
Phạm Giang (Theo CNN, National Interest, Financial Times)
Nhận lời mời của Tổng thống Philippines, Chủ tịch ASEAN 2026 Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu từ ngày 7 đến 8-5.
"Chuyến công tác lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi đây là chuyến công tác nước ngoài đầu tiên, đồng thời cũng là lần đầu tiên Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN trên cương vị mới", Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang chia sẻ trước thềm chuyến công tác, theo thông tin từ Bộ Ngoại giao.
Theo Thứ trưởng, sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng thể hiện Việt Nam tiếp tục triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa theo tinh thần Đại hội Đảng XIV, trong đó ASEAN tiếp tục là ưu tiên chiến lược hàng đầu.
Đây cũng là thông điệp về cam kết của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, với tinh thần chủ động, tích cực và đóng góp thực chất.
Ông Đặng Hoàng Giang cho biết mục tiêu xuyên suốt của chuyến công tác là cùng các nước củng cố hòa bình, giữ vững đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN, nâng cao năng lực ứng phó. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển bền vững của khu vực và từng quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy quan hệ song phương giữa Việt Nam với các nước ASEAN.
Việt Nam sẽ tập trung vào một số ưu tiên lớn sau:
Thứ nhất, phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên của năm Chủ tịch ASEAN 2026 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm.
Thứ hai, cùng ASEAN thúc đẩy duy trì môi trường hòa bình, an ninh và ổn định, đề cao thượng tôn luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương, tăng cường liên kết nội khối, đồng thời mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
Thứ ba, tham gia tích cực vào các nội dung ưu tiên của hội nghị, đặc biệt là các vấn đề cấp bách liên quan đến an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hỗ trợ công dân. Việt Nam đã chủ động nghiên cứu, chuẩn bị các đề xuất, sáng kiến cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao năng lực ứng phó chung của ASEAN trước các biến động và thách thức ngày càng phức tạp từ bên ngoài.
Nhân dịp này, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự kiến sẽ có những cuộc gặp trực tiếp đầu tiên với lãnh đạo các nước ASEAN trên cương vị mới, qua đó củng cố quan hệ hữu nghị, tăng cường tin cậy chính trị và thúc đẩy hợp tác thực chất.
Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang bày tỏ tin tưởng chuyến tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN của Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ thành công tốt đẹp, tiếp tục khẳng định hình ảnh một Việt Nam chủ động, tích cực, chân thành, trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển chung của ASEAN, đồng thời tiếp tục nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trong khu vực cũng như góp phần tăng cường quan hệ giữa Việt Nam với các nước thành viên ASEAN.
Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 và các hội nghị liên quan có chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”.
Đây là hội nghị cấp cao thường niên đầu tiên trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines.
Hội nghị có ý nghĩa đặc biệt khi ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới sau 10 năm xây dựng Cộng đồng ASEAN (2015 - 2025), đồng thời là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các kế hoạch trên bốn trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội và kết nối.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới biến động nhanh, phức tạp, với nhiều thách thức về cạnh tranh chiến lược, gián đoạn chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, lương thực và bảo hộ thương mại.
Đây sẽ là dịp để lãnh đạo 11 quốc gia ASEAN trao đổi toàn diện, thống nhất định hướng chiến lược, củng cố đoàn kết và nâng cao năng lực tự cường, tiếp tục khẳng định giá trị chiến lược của ASEAN.
Hội nghị sẽ tập trung vào ba trọng tâm lớn sau:
Thứ nhất, củng cố đoàn kết, tự cường và năng lực ứng phó của ASEAN trước các thách thức cấp bách, nhất là về an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định chuỗi cung ứng và hỗ trợ công dân trong các tình huống khẩn cấp.
Thứ hai, thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên chiến lược của ASEAN, đặc biệt là Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các trọng tâm hợp tác trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines.
Thứ ba, tiếp tục phát huy tiếng nói chung và vai trò trung tâm của ASEAN trên cơ sở đề cao thượng tôn pháp luật, ủng hộ chủ nghĩa đa phương, làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển, nâng cao vị thế và vai trò của ASEAN trong khu vực và trên thế giới.
Tờ The Kyiv Independent hôm 20.5 dẫn lời Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi ước tính từ đầu năm nay phía Nga chịu ít nhất 141.500 trường hợp thương vong trong hàng ngũ quân đội, trong đó hơn 83.000 người thiệt mạng.
Con số trên được công bố trong báo cáo trình bày của tướng Ukraine tại cuộc họp Hội đồng Ukraine – NATO diễn ra tại trụ sở NATO ở Brussels (Bỉ).
Theo ông Syrskyi, mỗi ngày quân đội Nga bị thương vong ít nhất 1.000 binh sĩ, do quân đội Ukraine áp dụng chiến thuật phòng thủ chủ động, và cũng nhờ vai trò then chốt của các đơn vị tác chiến không người lái của Ukraine trong chiến thuật này.
Nga chưa bình luận về thông tin trên, nhưng số liệu mới nhất do Bộ Quốc phòng Nga công bố hôm 20.5 cho thấy Ukraine trong vòng 24 giờ đã tổn thất khoảng 990 binh sĩ trên các mặt trận.
Lực lượng Nga cũng phá hủy một tổ hợp pháo phòng không tự hành Gepard của đối phương do Đức sản xuất, và triển khai hàng loạt các cuộc tấn công nhằm vào nhiều vị trí tập kết của quân đội Ukraine.
Còn theo TASS, Trung đoàn 1194 của Cụm tác chiến miền Nam Nga tại Donetsk đang được nâng cấp máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) để thực hiện nhiệm vụ phòng không, đặc biệt nhằm đối phó các UAV hạng nặng của Ukraine như dòng Baba-Yaga.
Cùng ngày, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói nước này sẽ tăng cường binh lực ở các vùng lãnh thổ phía bắc và gia tăng áp lực ngoại giao lên Belarus để ứng phó khả năng Nga có thể mở kế hoạch quân sự mới theo hướng bắc của Kyiv.
Ông Zelensky cho hay Ukraine đã biết về 5 kịch bản mà Nga xây dựng để mở rộng chiến sự theo hướng bắc.
"Chúng tôi đã phân tích chi tiết dữ liệu do các cơ quan tình báo thu thập về kế hoạch tiến công của Nga theo hướng Chernihiv – Kyiv", ông Zelensky viết trên X, trong đó Chernihiv là thành phố nằm phía bắc thủ đô trên tuyến đường dẫn đến Belarus. "Lực lượng của chúng tôi tại khu vực này sẽ được tăng cường", nhà lãnh đạo khẳng đinh.
Về phần mình, tướng Syrskyi một ngày trước cũng thông tin rằng Kyiv nắm được dữ liệu cho thấy Bộ Tổng tham mưu Nga đang tính toán và lên kế hoạch cho các chiến dịch tấn công từ hướng bắc.
Nga và Belarus chưa bình luận thông tin trên.
Cũng trong hôm 20.5, người dân thủ đô Vilnius của Lithuania được yêu cầu tìm nơi trú ẩn, trong khi Tổng thống và Thủ tướng nước này được đưa tới địa điểm an toàn sau khi quân đội phát hiện vật thể nghi UAV gần biên giới với Belarus.
Lệnh cảnh báo khẩn cấp đến từ quân đội và kéo dài khoảng một giờ đồng hồ. Không phận sân bay Vilnius phải tạm thời đóng cửa trong thời gian này.
Theo hãng tin BNS, Tổng thống Gitanas Nauseda và Thủ tướng Inga Ruginiene lập tức được đưa đến nơi trú ẩn, và Quốc hội Lithuania cũng phát lệnh sơ tán.
Những gì diễn ra đánh dấu lần báo động quy mô lớn đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine hồi tháng 2.2022, buộc người dân và giới lãnh đạo tại một thủ đô thuộc Liên minh châu Âu và NATO phải khẩn cấp tìm nơi trú ẩn.
Lithuania giáp Belarus, đồng minh thân cận của Nga, ở phía đông và vùng lãnh thổ Kaliningrad của Nga ở phía tây. Cảnh báo được đưa ra sau khi quân đội Lithuania phát hiện hoạt động của UAV tại Belarus.
Tư lệnh Lục quân Lithuania, Chuẩn tướng Nerijus Stankevicius nói Belarus đã thông báo cho Vilnius về nguy cơ có UAV di chuyển về phía lãnh thổ Lithuania.
Trước diễn biến trên, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đánh giá cao phản ứng của thành viên liên minh trước những sự cố UAV trong thời gian gần đây.
Phó tổng thống Mỹ J.D Vance, người dẫn đầu phái đoàn Mỹ đến Pakistan để đàm phán với Iran nhằm tìm giải pháp chấm dứt xung đột, phát biểu trong họp báo ngày 12.4 nói rằng tin tốt là hai bên đã thảo luận nhiều vấn đề trong cuộc đàm phán kéo dài 21 tiếng, thế nhưng đã không đạt được thỏa thuận.
“Tin xấu là chúng tôi đã không đạt được thỏa thuận. Tôi nghĩ đó là tin xấu với Iran nhiều hơn là với Mỹ”, ông nói.
Ông JD Vance nêu thêm Washington đã làm rõ những lằn ranh đỏ, điều nào mà Mỹ có thể nhượng bộ, và Tehran đã không chấp nhận các điều khoản do phái đoàn Mỹ đưa ra.
Ông Vance cho biết Mỹ cần Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân trong dài hạn, cũng như không theo đuổi những công cụ giúp Tehran sớm có được vũ khí hạt nhân. Ông nói rằng Mỹ đã đưa ra đề xuất được xem là tốt nhất.
Hiện Iran chưa phản hồi về phát biểu của ông JD Vance.
Trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei viết trên mạng xã hội X cho biết: “Các cuộc đàm phán căng thẳng bắt đầu từ sáng 11.4 với sự nỗ lực và trung gian hòa giải thiện chí của Pakistan đã tiếp tục không gián đoạn cho đến nay. Nhiều thông điệp và văn bản đã được trao đổi giữa các bên”.
Ông Baghaei nêu thêm đoàn đàm phán đã thảo luận về nhiều vấn đề, gồm eo biển Hormuz, hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh cấm vận và chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến chống lại Iran và cuộc chiến ở khu vực.
“Sự thành công của tiến trình ngoại giao này phụ thuộc vào sự nghiêm túc và thiện chí của phía đối lập, việc kiềm chế những yêu cầu quá đáng và bất hợp pháp, cũng như việc chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran”, quan chức ngoại giao Iran nhấn mạnh.
Lực lượng của Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đã đến Pakistan và tập hợp tại căn cứ Nur Khan ở ngoại ô Islamabad. CNN dẫn nguồn thạo tin cho biết IRGC sẽ hỗ trợ hậu cần cho phái đoàn Iran đàm phán tại Pakistan, ngoài ra một thành viên IRGC cũng sẽ đưa ra những “tham vấn”.
Phát biểu từ Nhà Trắng ngày 12.4, Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó nói về tiến trình đàm phán rằng: “Hãy chờ xem chuyện gì sẽ xảy ra. Có thể họ đạt được thỏa thuận, có thể không. Điều đó không quan trọng. Từ góc độ của Mỹ, chúng tôi đã thắng”.
