Sáng qua 6.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên tài khoản mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ tạm hoãn chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz mang tên Dự án Tự do trong một thời gian ngắn, chỉ một ngày sau khi chiến dịch được công bố. Nhà lãnh đạo giải thích rằng lệnh tạm hoãn dựa trên yêu cầu của Pakistan và các nước khác, sự thành công về quân sự trong chiến dịch chống Iran và "thực tế là đã có tiến triển lớn về phía một thỏa thuận đầy đủ và cuối cùng với đại diện Iran". Ông Trump cho biết đây là quyết định có sự "đồng thuận chung" để xem thỏa thuận có được ký kết hay không, song cũng lưu ý rằng Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
Thông báo đột ngột của Tổng thống Trump mâu thuẫn với những tuyên bố chỉ vài giờ trước đó của các quan chức hàng đầu Nhà Trắng. Cụ thể, trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng Washington đã thiết lập một hành lang an toàn qua eo biển Hormuz và hàng trăm tàu thương mại đang nối đuôi nhau để đi qua. "Chúng tôi biết người Iran đang xấu hổ về sự thật này. Họ nói muốn kiểm soát eo biển nhưng thực tế thì không", ông Hegseth nói. Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng sau đó, Ngoại trưởng Marco Rubio cho rằng việc Mỹ đưa tàu thuyền qua eo biển là "ân huệ cho thế giới vì chỉ có Mỹ mới làm được điều đó".
Trước đó, các hãng vận tải biển, bảo hiểm và giới quan sát đánh giá rằng việc di chuyển qua eo biển Hormuz vẫn mang rủi ro cao bất chấp sự đảm bảo của Mỹ. Ngay trong ngày đầu tiên, Mỹ và Iran đã trao đổi hỏa lực dữ dội trong khi một số hãng vận tải xác nhận tàu hàng đã bị tấn công. Theo tờ The Guardian, chỉ có 2 tàu hàng treo cờ Mỹ qua được eo biển Hormuz nhờ sự hộ tống của nước này trong khi hàng trăm tàu khác với thủy thủ đoàn lên đến 23.000 người đang kẹt lại vịnh Ba Tư.
Việc hoãn chiến dịch hộ tống được xem là chiến thuật "cây gậy và củ cà rốt" điển hình của ông Trump, khi ông sử dụng sức mạnh quân sự để gây áp lực tối đa, sau đó tạm dừng như biện pháp khuyến khích Iran chấp nhận thỏa thuận.
Chuyên gia Joshua Tallis, thuộc Trung tâm phân tích hải quân (Mỹ), nhận định đây là mức cược rủi ro thấp để chính quyền ông Trump chìa cành ô liu ra cho Iran, trong bối cảnh xung đột gây tác động kinh tế, chính trị tại Mỹ nhưng Nhà Trắng chưa tìm ra cách tháo gỡ thế bế tắc. Mặc dù lệnh ngừng bắn đã được công bố cách đây một tháng, Mỹ và Iran vẫn chưa đạt thỏa thuận giải quyết xung đột trong khi việc đàm phán trực tiếp chưa có dấu hiệu khôi phục.
Một số chuyên gia khác cho rằng chính quyền ông Trump đang vội vã tìm lối thoát cho bế tắc tại eo biển Hormuz và chỉ ra tình huống khó xử mà Mỹ đang đối mặt. "Nếu ông Trump chấp nhận một thỏa thuận hẹp về eo biển và hoãn đối thoại hạt nhân, đồng nghĩa Mỹ từ bỏ đòn bẩy nhờ việc phong tỏa Iran. Nếu ông ấy chờ một thỏa thuận toàn diện hơn, kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục thiệt hại. Nếu ông ấy oanh tạc trở lại, ông ấy phải đánh cược rằng việc đó sẽ mang Iran trở lại bàn đàm phán theo cách nhượng bộ hơn", Chủ tịch Richard Fontaine của Trung tâm an ninh Mỹ Mới phân tích với tờ Financial Times.
Truyền thông Iran gọi việc Mỹ tạm dừng hộ tống tàu thuyền là bước lùi trước sự cứng rắn của Tehran. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hôm qua, Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị rằng Tehran luôn sẵn sàng đương đầu với hành động gây hấn nhưng cũng nghiêm túc trong ngoại giao, đồng thời tuyên bố Iran sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận "công bằng và toàn diện".
Tin Gốc: Thanh Niên
Theo Hãng tin Reuters ngày 22.6, sự cố xảy ra tại cơ sở cung cấp khí đốt Barzan, nằm trong khu công nghiệp sản xuất LNG Ras Laffan trong tối 21.6 (giờ địa phương).
Tập đoàn năng lượng quốc doanh QatarEnergy cho biết vụ nổ bùng phát trong quá trình khởi động lại dây chuyền sản xuất. Cơ quan chức năng lập tức điều động lực lượng đến hiện trường và đã khống chế được ngọn lửa.
Trong tuyên bố chính thức, Bộ Nội vụ Qatar cho biết 54 người bị thương và giới chức đang tìm kiếm 18 người mất tích. Bộ này gọi đây là một "tai nạn kỹ thuật", đồng thời trấn an người dân rằng không có hiện tượng rò rỉ hóa chất đe dọa đến an toàn công cộng. Mức độ thiệt hại tại nhà máy chưa được làm rõ.
Vụ nổ có nguy cơ gây thêm những biến động cho thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt khi Qatar là một trong những nhà cung cấp LNG hàng đầu thế giới.
AFP cho hay Qatar đã tạm dừng sản xuất LNG từ ngày 2.3, sau khi bị Iran tấn công vào những cơ sở trọng yếu, liên quan cuộc xung đột tại Trung Đông. Cuộc tấn công tiếp theo của Iran vào cơ sở LNG tại Qatar ngày 18.3 khiến sản lượng xuất khẩu LNG của nước này dự kiến giảm 17% và sẽ mất 3 - 5 năm để phục hồi, Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad Al-Kaabi cho biết vào thời điểm đó. Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz cũng khiến các chuyến hàng LNG từ Qatar không thể vận chuyển đi các nước.
Sự cố xảy ra trong bối cảnh phái đoàn Mỹ, Iran và các bên trung gian đang đàm phán tại Thụy Sĩ nhằm đạt được đồng thuận chấm dứt hoàn toàn xung đột. Một trong những vấn đề quan trọng là thảo luận để mở cửa eo biển Hormuz nhằm khôi phục tuyến đường biển vận chuyển năng lượng huyết mạch.
Tin Gốc: Thanh Niên
Từ việc đe dọa sáp nhập Greenland và Canada, đơn phương áp thuế hàng loạt quốc gia, mở chiến dịch đột kích Venezuela, cho đến phát động cuộc chiến tại Iran, Tổng thống Donald Trump luôn cho thấy mình là một người khó lường và sẵn sàng đưa ra những quyết định táo bạo nhất.
Nhưng khi gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi tuần trước, Tổng thống Trump đã bộc lộ một khía cạnh hiếm khi được thể hiện của mình. Ông tỏ ra tôn trọng, thậm chí có phần nhún nhường và luôn háo hức nhấn mạnh mối quan hệ cá nhân giữa hai người. Ngược lại, ông Tập vẫn giữ vẻ trang trọng, chừng mực và không mấy vồn vã, Fareed Zakaria, bình luận viên về các vấn đề đối ngoại của Washington Post, nhận xét.
Theo Zakaria, những gì ông Trump thể hiện trong ba ngày công du Trung Quốc cho thấy một trực giác nhạy bén và tầm nhìn đầy thực tế khi điều phối mối quan hệ giữa hai siêu cường hàng đầu thế giới.
Là người đam mê quyền lực và thường xuyên ca ngợi "nghệ thuật đàm phán" của bản thân, Tổng thống Trump luôn cố gắng thăm dò, nắm bắt điểm yếu của đối phương và tận dụng triệt để. Đây là lý do ông thường không kiêng nể khi lên tiếng phàn nàn, chỉ trích các đồng minh châu Âu, những nước mà ông cho là đã quá phụ thuộc vào chiếc ô an ninh và tài chính của Mỹ.
Nhưng với Trung Quốc, Tổng thống Mỹ có lẽ đã nhận ra một thực tế rằng Bắc Kinh đang sở hữu sức mạnh khổng lồ, từ kinh tế, công nghệ, công nghiệp cho đến quân sự, và họ tận dụng chúng một cách rất hiệu quả, theo Thomas Kwan và Shawn Balakrishnan, hai chuyên gia đến từ tổ chức tư vấn Penta Group, trụ sở tại Washington.
Chính vì thế, với bộ óc của người thực dụng, ông Trump đã chuyển sang cách tiếp cận có tính toán hơn, pha trộn giữa đối đầu với hợp tác thành một tầm nhìn mang tính thực tế và đây dường như chính là điều mà mối quan hệ Mỹ - Trung hiện rất cần.
Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đối tác thương mại hàng đầu của hơn 120 quốc gia và là một cường quốc công nghệ trong nhiều lĩnh vực, từ xe điện, pin cho đến máy bay không người lái (UAV) hay AI. Sản lượng công nghiệp của nước này còn lớn hơn cả Mỹ, Nhật Bản và Đức cộng lại.
"Ông Trump nhận ra rằng việc phát động cuộc đối đầu toàn diện chống lại một quốc gia như vậy đồng nghĩa với việc xé toạc chính nền kinh tế toàn cầu", Zakaria nói.
Theo bình luận viên này, nếu cuộc chiến trên các lĩnh vực công nghệ, kinh tế, thương mại giữa hai siêu cường nổ ra, người tiêu dùng Mỹ sẽ là những người đầu tiên chịu sức ép từ giá cả leo thang và những cú sốc chuỗi cung ứng, điều sẽ gây bất lợi cho đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
"Các công ty Mỹ sẽ mất quyền tiếp cận một trong những thị trường lớn nhất thế giới. Các trường đại học sẽ mất đi nhiều sinh viên giỏi. Rủi ro khi đó không chỉ dừng lại ở tổn thất kinh tế, mà là xu hướng hình thành hai khối địa chính trị và công nghệ thù địch, ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu khốc liệt", Zakaria cho hay.
Mỹ và Trung Quốc chắc chắn vẫn là hai đối thủ cạnh tranh và sẽ tiếp tục ganh đua về kinh tế, quân sự, chiến lược trong nhiều thập kỷ tới. Tuy nhiên, cạnh tranh không có nghĩa là tuyệt giao, Zakaria lưu ý.
Trong kỷ nguyên AI, chiến tranh mạng và vũ khí hạt nhân, việc duy trì các kênh hợp tác giữa các cường quốc càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Hai quốc gia cần cạnh tranh, nhưng vẫn phải giao thương, đối thoại và hợp tác khi có thể trong các vấn đề ổn định hạt nhân, an toàn AI, dịch bệnh và khủng hoảng tài chính.
Theo William Yang, nhà phân tích cao cấp về khu vực Đông Bắc Á tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận thức được những thực tế này, ông Trump nhiều khả năng sẽ tìm cách tách biệt các khía cạnh trong quan hệ Mỹ - Trung, qua đó thúc đẩy hợp tác ở những lĩnh vực khả thi mà không để các mối lo ngại địa chính trị phủ bóng lên chúng.
Về phần Trung Quốc, họ cũng có một tầm nhìn rất thực tế, theo Chuchen Feng, đối tác sáng lập của công ty nghiên cứu Hutong Research, trụ sở tại Bắc Kinh. Dù còn bất đồng với Mỹ về nhiều vấn đề, Trung Quốc vẫn ưu tiên "định hình một mức sàn cho mối quan hệ, đồng thời dựng thêm các rào chắn để ngăn chặn những bất ngờ hoặc kịch bản leo thang ngoài tầm kiểm soát".
Việc lãnh đạo Trung Quốc và Mỹ nhất trí thiết lập mối quan hệ "ổn định chiến lược mang tính xây dựng" nằm trong bước đi này. Joe Mazur, nhà phân tích địa chính trị tại công ty tư vấn Trivium China, trụ sở tại Bắc Kinh, nhận định "đây là cách diễn đạt mới và nó phản ánh mong muốn của Trung Quốc trong việc tạo dựng thêm các rào chắn mang tính thể chế xung quanh mối quan hệ Mỹ - Trung, áp dụng cho cả cạnh tranh lẫn hợp tác".
Kênh truyền hình ABC của Australia cũng ghi nhận bước chuyển dịch đáng chú ý trong quan hệ Trung - Mỹ. Thay vì mắc vào "bẫy Thucydides", thuật ngữ để chỉ tình trạng một cường quốc đang lên đối đầu với cường quốc đang thống trị, ABC cho rằng cả Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đều ngầm thừa nhận một điều rằng không bên nào có thể gánh nổi hậu quả từ một cuộc va chạm giữa đôi bên.
Thay vì một thỏa thuận thương mại đột phá hay một tuyên bố chung, điều rất khó đạt được trong bối cảnh hiện nay, cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và ông Tập có thể mang lại những tác động to lớn hơn khi hai siêu cường thiết lập khuôn khổ "ổn định chiến lược mang tính xây dựng".
Một trật tự toàn cầu mới dường như đang hình thành, nơi Trung Quốc và Mỹ "không phải kẻ thù, không phải đối thủ, cũng không phải đối tác theo nghĩa nồng ấm của phương Tây", ABC nhận xét. Thay vào đó, hai nước đang đại diện cho một trạng thái mới và khó định nghĩa hơn: Hai siêu cường phụ thuộc lẫn nhau về mặt cấu trúc đã quyết định chọn cách tự kiểm soát thế đối đầu, thay vì bị cuốn theo vòng xoáy của nó.
Dù vậy, Myron Brilliant, cố vấn cấp cao tại công ty tư vấn quốc tế DGA Group, cảnh báo chỉ riêng một chuyến thăm cấp cao khó có thể xóa bỏ hoài nghi tích tụ suốt nhiều thập kỷ giữa Mỹ và Trung Quốc.
"Chuyến thăm của Tổng thống Trump rất quan trọng. Việc hai lãnh đạo của hai quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn nhất ngồi lại để thảo luận về một loạt vấn đề là điều có ý nghĩa lớn và cần được duy trì. Song chúng ta sẽ không đo lường thành công của hội nghị thượng đỉnh này chỉ dựa vào mấy ngày ngắn ngủi vừa qua", Brilliant nói.
Brilliant tin rằng với tầm nhìn thực tế của hai lãnh đạo, Trung Quốc và Mỹ sẽ tiếp tục cạnh tranh trong các lĩnh vực như AI, công nghệ và chạy đua giành ảnh hưởng toàn cầu, nhưng vẫn sẽ tìm kiếm hợp tác trong một số khía cạnh nhất định. Tuy nhiên, kết quả của những hợp tác đó sẽ cần thời gian để chứng minh.
"Chúng ta cần xem điều gì sẽ xảy ra trong vài tháng tới, hay một năm sau cuộc gặp. Lúc đó ta mới biết liệu hai bên có đạt được tiến triển nào không và có thực sự giải quyết được những căng thẳng gốc rễ trong mối quan hệ hay không", ông nói.
Tin Gốc: Vnexpress