Tôi là thành viên của một nhóm học thuật trên mạng xã hội từ lâu. Thành viên của nhóm là người Việt Nam trên toàn thế giới đã, đang và sẽ có ý định đi theo con đường học thuật.
Đến nay, số thành viên đã hơn trăm nghìn và tôi tin trong đó rất nhiều đã tốt nghiệp tiến sĩ. Đây là tín hiệu tích cực. Phần nhiều trong số đó đang định cư tại nước ngoài và có ý định trở về Việt Nam sinh sống, làm việc.
Cũng nhiều trong số đó đã lập gia đình, có con cái. Trong khuôn khổ bài viết này, tôi đưa ra quan sát cá nhân về nhưng bài viết và bình luận trên nhóm kết hợp với những trường hợp mình quan sát ngoài đời thực.
Việc ở lại làm đúng chuyên ngành, có vị trí ổn định nói chung, đặc biệt trong môi trường học thuật là điều khó vô cùng. Khi một vị trí đưa ra là có tới hàng trăm, hàng nghìn hồ sơ xuất sắc trên thế giới ứng nộp chưa kể xác suất cao là hội đồng đã có ứng viên sáng giá được đề cử trước dựa trên năng lực và mạng lưới quen biết.
Tôi sống ở Đức và làm việc trong ngành Y sinh. Tôi biết không ít người làm xong tiến sĩ nhưng rồi để đi tới đích là một vị trí vĩnh viễn trong ngành học thuật chỉ đếm đầu ngón tay.
Có nhiều người cố gắng làm sau tiến sĩ (Postdoc) đến khi nào hết quy định thì thôi (thường là 12 năm làm nghiên cứu và không tìm được vị trí vĩnh viễn). Lúc này bài toán đặt ra và vô cũng nan giải. Làm gì tiếp theo khi mà con cái đã lớn đều đã hòa nhập tốt vào môi trường bên này? Ở lại thì không có việc phù hợp.
Nhiều người đi làm việc bình thường trong siêu thị, bệnh viện, nhà máy với mức thu nhập tối thiểu theo quy định như những người không được đào tạo. Nếu ai hài lòng thì tốt, cả gia đình tổng hòa sẽ vui vẻ.
Nhưng nếu không chấp nhận, cơn bão ngầm bắt đầu nổi lên khi họ muốn về nước để tìm được công việc phù hợp, được tôn trọng và còn một lý do khác nữa là gần cha mẹ già.
Mọi thứ sẽ thực sự không dễ thở với những ai có gia đình, con cái. Ở bên này, anh em có dịp nói chuyện với nhau đều thống nhất rằng nếu hai vợ chồng đi làm mức lương tối thiểu thì cơ bản sẽ đủ tiêu và dư chút. Hàng năm vẫn đi chơi thoải mái và vài năm về nước một lần.
Ba vấn đề tôi mạn phép chia sẻ ở đây là nhà ở, y tế và môi trường nghiên cứu.
Đầu tiên là nhà ở, nước Đức có tỷ lệ sở hữu nhà riêng là khoảng 50%. Tức là 50% số người như tôi vẫn đang đi thuê mà rất yên tâm. Luật của Đức bảo vệ quyền lợi người thuê bằng quy định.
Chủ cho thuê không đuổi vô tội vạ trừ khi người thuê làm hỏng nhà đến mức tệ hoặc chủ muốn lấy lại nhà để ở hoặc cho con. Giá cho thuê chỉ được tăng vài phần trăm sau vài năm.
Tuy có một số mặt trái nhưng đa phần người thuê sẽ yên tâm khi ở nhà thuê trong khoảng thời gian dài. Nếu mua nhà sở hữu thì sẽ phải tuân thủ quy định về thời gian sau ở bao lâu mới được bán cũng như đóng thuế phần chênh lệch.
Có lẽ đó là hai yếu tố chính khiến thị trường mua và thuê ở đây có sự ổn định, không tăng giảm quá sốc.
Tôi nghĩ nếu cơ quan chức năng vào cuộc và đưa các quy định rõ ràng hơn và ràng buộc pháp lý khi thuê nhà cũng như mua nhà thì đại đa số người dân trong đó có những người muốn trở về sẽ không phải quá trăn trở về chỗ ở, một khoản chi tiêu lớn hàng tháng cho hộ gia đình.
Về y tế, Đức thực hiện chính sách y tế toàn dân. Tức là ai cũng có bảo hiểm và được chữa trị giá hợp lí, không phát sinh nhiều chi phí y tế ngoài bảo hiểm. Đặc biệt Đức chịu chi rất nhiều cho khám sàng lọc ở mọi lứa tuổi.
Họ biết rằng nếu chi cho sàng lọc tốt thì chữa sẽ giảm chi phí nhiều. Bên cạnh việc chi thường xuyên cho nhiều xét nghiệm sàng lọc thường niên, một sáng kiến rất hay đưa ra là một năm một người sẽ được bảo hiểm công chi tới 500 Euro cho sàng lọc phụ thêm như sàng lọc ung thư da, làm sạch răng, tiêm phòng ra nước ngoài…
Chúng ta có thể bắt đầu bằng những gói phụ sàng lọc hỗ trợ từ năm trăm nghìn đến vài triệu đồng một năm tùy đối tượng. Làm được tốt từ khâu khám sàng lọc thì khâu chữa chúng ta sẽ tiết kiệm được chi phí y tế rất nhiều, một cấu thành lớn trong chi tiêu mà những người đang ở bên nước phát triển có nền y tế toàn dân rất quan tâm khi trở về.
Việc xin dự án nghiên cứu ở Đức là tương đối cạnh tranh và minh bạch. Nhà khoa học được dành nhiều thời gian cho nghiên cứu và có thời gian không quá nhiều cho giảng dạy.
Việt Nam vẫn nên duy trì các quỹ nghiên cứu, đó là mạch máu nuôi dưỡng sức sống của người làm khoa học.
Về phía mỗi cá nhân, khi trở về đều nên hiểu và chuẩn bị cho một kịch bản sống mang nhiều khác biệt. Lấy việc ở gần cha mẹ, họ hàng, được nói ngôn ngữ của mình là điểm cộng để tự động viên bản thân cho hành trình trở về.
Ngay cả tại Trung Quốc, một nước đi trước chúng ta nhiều năm, quá trình đi và trở về cũng đang diễn ra và như những đồng nghiệp, hàng xóm tôi biết người Trung Quốc ở bên Đức, việc đi hay ở cũng không thuận lợi với bất kỳ ai.
Quyết định cuối cùng là của mỗi cá nhân và xin chúc mọi người đều vui vẻ với quyết định của mình.
Đọc bài viết "Sếp bị chê keo kiệt vì ở biệt thự vẫn 13 năm mang cơm đi làm" tôi thấy giống bản thân mình 10 năm trước. Lúc đó tôi còn là giảng viên đại học. Hôm nào có lịch giảng tại Quận 1 thì tôi đều về nhà ăn trưa. Nếu phải giảng dưới cở sở Thủ Đức thì tôi ăn cơm trưa tại trường (được chuẩn bị sẵn cho giảng viên). Ăn xong, tôi tranh thủ nghỉ ngơi, ngủ trưa tại phòng chờ để chiều lên giảng đường tiếp. Vậy là trong suốt 15 năm làm giảng viên, tôi hầu như không cần ăn ngoài bữa nào.
Sau 15 năm, tôi chuyển sang làm cho một ngân hàng nước ngoài. Suốt 26 năm đó, tôi được gia đình chuẩn bị cơm trưa để ăn tại phòng ăn của cơ quan. Tôi vẫn giữ thói quen ăn xong phải ngủ trưa, nếu không buổi chiều làm việc rất khó chịu. Vì là ngân hàng nước ngoài nên giờ giấc rất nghiêm ngặt. Cứ đúng 12 giờ là tôi đứng dậy và đi ăn trưa, khoảng 15-30 phút sau tôi về lại chỗ ngồi và trải khăn nằm dưới sàn ngay chỗ làm việc để ngủ. Lúc đó, các em đồng nghiệp trẻ của tôi lại kéo nhau ra ngoài ăn trưa. Trước một giờ chiều, tôi thức dậy, sau đó mới thấy các em đi ăn về.
Vì tôi là một sếp nhỏ, tự lái xe hơi đi làm, nhà cửa khang trang, nhưng ngày nào cũng tự đem cơm trưa đi ăn một mình nên một số em trẻ cũng tỏ thái độ khinh thường. Cụ thể, một lần nọ, một nhân viên trẻ phòng tôi mời khách hàng ăn trưa và có lời mời tôi dự cùng. Vì lịch sự nên tôi nhận lời. Em gọi mấy món kiểu Tây, tôi cũng ăn bình thường như mọi người.
Chiều về cơ quan, em hỏi tôi: "Trưa ăn ngon không anh?". Tôi trả lời thật lòng rằng "không" vì bản thân không hợp đồ Tây. Thế nhưng, sau đó tôi tình cờ nghe được em tám chuyện lại với cậu đồng nghiệp ngồi kế bên rằng "ăn cơm nhà quen rồi nên có biết thưởng thức gì đâu".
>> Tôi mua được đất ven Sài Gòn bắt đầu từ mỗi tháng tiết kiệm 270.000 đồng
Lần khác, tôi tâm sự với một nữ nhân viên khác: "Anh đem cơm ăn trưa đi làm nên chắc bị mọi người khinh lắm nhỉ?". Em nhân viên ngại ngùng trả lời: "Chắc cũng một chút thôi ạ".
Thực ra, tôi không thấy xấu hổ vì thói quen của mình. Tôi tự mang cơm, tự ăn đồ của mình, chứ không xin xỏ, không làm phiền ai cả. Hơn nữa, phần cơm của tôi rất chất lượng vì thức ăn mua tại siêu thị lớn, không dám mua thức ăn ngoài chợ, canh có thịt, nhiều rau, sạch sẽ, đủ chất, chứ không phải lèo tèo như ăn ngoài hàng.
Vì vậy, dù biết bị đàm tiếu sau lưng, nhưng tôi vẫn không sợ ai nói mình keo kiệt. Đơn giản là tôi có điều kiện tự chuẩn bị bữa trưa nên ăn cơm nhà cho thuận tiện với công việc. Còn các em trẻ không có điều kiện nấu ăn thì cứ việc đi ra ngoài hàng, tôi không đánh giá hay chê bai.
Ai nghĩ rằng đem cơm ăn trưa đi làm là keo kiệt thì đó là cái nhìn phiến diện của họ, tôi không mất thời gian tranh cãi. Đồ ăn của tôi đem theo nhiều khi còn chất lượng, giá cao hơn cả bữa ăn bên ngoài, nên đâu thể gọi là keo kiệt được.
Tôi về quê sống, nhà ngoại ô thị trấn cũ. Đất có sẵn, tôi mạnh dạn đầu tư gần 150 triệu đồng, mua máy móc, làm phòng gym. Chưa tính chi phí xây dựng, san nền.
Những ngày đầu mới khai trương tôi còn thấy tự tin về chuyện làm ăn. Tôi còn chi tiền để được đăng bài quảng cáo trong các nhóm Facebook địa phương, khuyến mãi tháng đầu chỉ 120 nghìn đồng làm hội viên, ai tập lẻ thì 15 nghìn một lần tập.
Nhưng rồi một tháng trôi qua, phòng tập chỉ có đúng 4 người đăng ký, nhưng dự đoán là cũng chẳng bao lâu nữa họ cũng bỏ đi vì mấy hôm nay thấy đóng tiền nhưng không đến tập.
Còn nhóm khách trẻ, đối tượng tôi kỳ vọng nhất, thì lại chia làm hai:
- Thanh niên nào làm lao động chân tay như làm vườn, bốc vác, vác lúa thuê thì không cần vận động nữa mà họ nghỉ ngơi.
- Nhóm thanh niên ở không, tụ tập nhậu nhẹt, cà phê mỗi tối thì tất nhiên là họ không vận động, tập gym.
Tiền điện, tiền khấu hao máy móc, rồi chi phí lặt vặt vẫn đều đều mỗi tháng vẫn phải chi. Nhiều bạn sẽ nói với tôi là nhu cầu tập gym ở quê không giống trên thành phố. Tôi thừa biết điều này. Ở thành phố, người ta ngồi nhiều, ít vận động, nên cần phòng gym. Còn ở quê, nhiều người làm việc tay chân cả ngày, buổi chiều, họ đá bóng rồi đi cà phê buổi tối.
Tôi làm phòng gym vì muốn thay đổi điều gì đó cho thanh niên ở quê, các cụ già cũng được, có chỗ giao lưu, tập luyện. Một số địa phương khác mà tôi có cơ hội đến, thấy phòng gym vẫn sống được. Không biết phòng gym của tôi ế và tại vì tôi cố chấp hay tại thanh niên chỗ tôi quá lười?
Thuận To
"Nhiều người thường nghĩ phải mua nhà bằng được để thoát cảnh ở thuê. Khi mới cưới, lương tôi khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng, vợ tôi khoảng 70 triệu đồng, nhưng chúng tôi vẫn không dám vay mua nhà Hà Nội. Vợ chồng tôi chỉ có vài trăm triệu tiền mừng cưới, trong khi căn nhà định mua lúc đó giá khoảng 4 tỷ đồng. Nghĩ đi nghĩ lại, chúng tôi quyết định chưa vay nợ mà xin thuê chính căn nhà ấy với giá 5,5 triệu đồng mỗi tháng.
Tiền tiết kiệm, tôi chủ yếu mua vàng và gửi ngân hàng lấy lãi. Hai năm sau, vợ sinh con rồi nghỉ việc ở nhà chăm con. Một mình tôi đi làm nhưng vẫn đủ trả tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt cho ba người và vẫn có tích lũy, dự phòng cho những biến cố bất ngờ hoặc để dưỡng già sau này. Đến nay đã sáu năm trôi qua, căn nhà đó tăng giá lên khoảng 8 tỷ đồng, nhưng chủ nhà vẫn giữ nguyên mức thuê cũ cho gia đình tôi vì tôi luôn đóng tiền đúng hạn, sống hòa nhã và không làm ảnh hưởng hàng xóm.
Trong khi đó, một người bạn của tôi chọn hướng ngược lại. Cậu ấy vay 3 tỷ đồng để mua nhà vào đúng thời điểm 'thị trường còn thuận lợi'. Ban đầu lãi suất ưu đãi, công việc kinh doanh tốt nên mọi thứ có vẻ rất ổn. Bạn tôi còn thường xuyên khuyên: 'Cứ mạnh dạn vay đi, không thì cả đời chẳng mua nổi nhà'.
>> Tôi ung dung thất nghiệp 5 năm vì mua nhà cho thuê tháng kiếm 35 triệu
Nhưng rồi Covid-19 ập tới, kinh doanh đình trệ, thu nhập giảm mạnh, trong khi tiền lãi ngân hàng vẫn phải trả đều mỗi tháng. Tôi từng khuyên bạn nên bán sớm để cắt lỗ, nhưng cậu cố giữ nhà với hy vọng tình hình sẽ khá hơn. Cuối cùng, lãi mẹ đẻ lãi con. Đến cuối năm 2023, bạn tôi phải bán căn nhà đó nhưng vẫn còn gánh nợ hơn một tỷ đồng. Đến giờ vợ chồng cậu vẫn chưa dám sinh con.
Nhiều người luôn nói phải có nhà thì mới ổn định, mới an tâm. Nhưng tôi nghĩ khác. Tôi không muốn đánh đổi hàng chục năm sống trong áp lực nợ nần chỉ để sở hữu một căn nhà bằng mọi giá. Nhiều lúc tôi nghĩ, nếu ngày đó vợ chồng mình "tất tay" vay mua nhà, có lẽ giờ cuộc sống đã rất khác, thậm chí là khủng hoảng.
Tôi không phản đối chuyện mua nhà. Nhưng với tôi, chỉ nên vay khi đã tích lũy được khoảng 90% giá trị căn nhà. Còn nếu giá nhà tăng quá nhanh mà thu nhập không theo kịp, gia đình tôi thà chấp nhận ở thuê. Số tiền tiết kiệm được có thể dùng để chăm sóc cuộc sống hiện tại, cho con trải nghiệm nhiều hơn, hoặc dành cho tuổi già sau này.
Thực tế, ở thuê cũng không đáng sợ như nhiều người nghĩ. Tôi có hợp đồng rõ ràng với chủ nhà. Nếu tăng giá hay lấy lại nhà, họ phải báo trước ba tháng; ngược lại, tôi muốn chuyển đi cũng báo trước ba tháng. Nhà cửa có vấn đề gì chỉ cần gọi chủ nhà là xử lý.
Tôi sẵn sàng bỏ khoảng gần 100 triệu đồng mỗi năm để thuê nhà, đổi lại là sự bình yên. Mỗi sáng thức dậy, tôi không phải lo lãi suất tăng hay áp lực trả nợ khổng lồ đè lên đầu. Điều duy nhất tôi cần tập trung là cải thiện thu nhập và chăm lo cho gia đình. Với tôi, cảm giác sống nhẹ đầu, ngủ ngon và có thời gian cho vợ con đáng giá hơn việc cố gắng sở hữu một căn nhà trong áp lực kéo dài hàng chục năm".
Đó là chia sẻ của độc giả Cho may trong bối cảnh giá nhà ngày càng vượt xa thu nhập của số đông người trẻ. Giữa lúc giá bất động sản ngày càng đắt đỏ, nhiều người đứng trước lựa chọn khó khăn: vay nợ hàng chục năm để mua nhà hay chấp nhận ở thuê để giữ cuộc sống nhẹ gánh hơn? Thực tế, thay vì chấp nhận vay nợ hàng chục năm để mua nhà, lao đao vì gánh nặng lãi vay, không ít người chọn đi thuê nhà trong nhiều năm.
Báo cáo của Bộ Xây dựng cho biết cả nước có hơn 139.800 giao dịch trong quý I, giảm gần 8% so với cuối năm ngoái. Trong đó, phân khúc chung cư và nhà riêng lẻ giảm mạnh thanh khoản với 30.850 giao dịch, sụt gần 19% theo quý. Còn theo One Mount Group, trong quý I, thị trường chung cư Hà Nội giảm tốc rõ rệt sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ghi nhận 4.000 giao dịch chuyển nhượng, giảm 60% theo quý do dòng tiền đầu tư rút mạnh.
