Công an vào cuộc, người tung tin ‘tiêu cực điểm thi’ ở Phú Thọ xin lỗi

Trên các diễn đàn giáo dục, những chủ đề như "Dạy cái gì?", "Dạy như thế nào?", "Dạy để làm gì?" hay "Con người là ai trong thời đại của AI?"... đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của công chúng.

Tuy nhiên, vấn đề nền tảng hơn, đó là mục đích của giáo dục. Với sự phát triển và phổ biến nhanh chóng của AI, giáo dục có nguy cơ trở thành hoạt động đào tạo ra những "thầy bói công nghệ". Đó là một vòng lặp vĩ đại của lịch sử giáo dục.

Trong thời tiền hiện đại, tức là từ thuở bình minh của nhân loại đến hết thời Trung cổ (khoảng thế kỷ 15), con người bất lực trước thiên nhiên. Trung tâm của đời sống tinh thần là thần linh. Mục đích của giáo dục lúc bấy giờ là dạy cách "hiểu ý trời": đọc các điềm báo, đoán số phận, xem tinh vân... Đó là một năng lực đặc biệt, vì vậy giáo dục chỉ dành cho số ít. Những người tinh hoa nhất, học rộng tài cao nhất thời đó chính là các tư tế, các thầy bói - những người có khả năng giao tiếp với thần linh.

Ở Trung Hoa cổ đại, người ta khắc lên xương thú hoặc mai rùa những ký hiệu khác nhau rồi hơ trên ngọn lửa. Khi những vết nứt xuất hiện, họ sẽ giải mã chúng để đoán biết ý định của trời đất. Việc cầu xin và giải mã ý trời là công việc hệ trọng không chỉ đối với các sự kiện và quyết định lớn của nhà nước, mà cả trong đời sống hằng ngày. Nền giáo dục Trung Hoa cổ đại có nhiệm vụ đào tạo những người có năng lực đặc biệt ấy dựa trên cái mà Léon Vandermeesch gọi là "Rationalité divinatoire" ("Lý trí Chiêm bốc" hay "Divinatory rationality").

Ở Ai Cập cổ đại cũng tương tự. Người ta chia kiến thức thành Thất khoa, gồm Tam khoa (ngữ pháp, tu từ học, logic học) và Tứ khoa (số học, hình học, thiên văn học và âm nhạc). Mục đích của các môn học này là cung cấp các chân lý phổ quát, giúp cho việc giải phóng linh hồn, hướng tới sự hài hòa với thần linh. Đây chính là nguồn gốc của cái mà ngày nay ta gọi là "Giáo dục khai phóng" - mà bản chất vẫn là áp đặt "các chân lý phổ quát".

Thời hiện đại bắt đầu vào khoảng thế kỷ 15 ở châu Âu với đỉnh cao là Nhân luận (Humanism) và phong trào Khai sáng thế kỷ 18, với ý tưởng xuyên suốt là sự tôn sùng lý trí của con người chống lại Vương quyền (Vua chúa) và Thần quyền (Nhà thờ). Trung tâm của phong trào Khai sáng là Pháp, nhưng nó có ảnh hưởng cực kỳ mạnh mẽ ở hầu hết các nước châu Âu và cả ở Mỹ.

Các nhà tư tưởng Khai sáng tin rằng lý trí là một năng lực phổ quát có thể giúp con người khám phá thế giới và hành động đúng đắn, hợp với quy luật khách quan. Trong tiểu luận "Thế nào khai sáng" (1784), Immanuel Kant định nghĩa "khai sáng" là khả năng thoát khỏi tình trạng vị thành niên về trí tuệ để "sử dụng tri thức của mình là không cần sự chỉ dẫn của người khác" . Ông cho rằng lý do của tình trạng vị thành niên không phải là thiếu lý trí, mà do thiếu quyết đoán và lòng dũng cảm để sử dụng lý trí một cách tự do. Quan niệm này chính là nền tảng triết học dẫn đến sự ra đời của giáo dục phổ thông và những ý tưởng quan trọng của thời hiện đại như "dân chủ", "tiến bộ"...

Nền giáo dục Khai sáng có thể gọi là nền giáo dục duy lý. Mục đích chính là đào tạo con người có khả năng sử dụng lý trí một cách tự do để làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội và bản thân.

Điều khiến giáo dục Khai sáng khác biệt so với giáo dục Khai phóng là bản chất thế tục và vô thần của nó. Mặc dù cùng có bản chất áp đặt chân lý phổ quát, nhưng chân lý trong giáo dục Khai sáng là chân lý khoa học, còn chân lý trong giáo dục Khai phóng là chân lý thần học, tức là chân lý của vũ trụ do Thiên Chúa tạo nên.

Nếu giáo dục Khai phóng phổ biến ở Mỹ, thì giáo dục Khai sáng rất phổ biến ở châu Âu. Một biến thể của giáo dục Khai sáng là nền giáo dục của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây.

Và hiện nay là nền giáo dục thời đại AI với mô hình đào tạo "Thầy bói công nghệ".

Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra với giáo dục ở thời đại số, đầu tiên là internet, tiếp theo là công cụ tìm kiếm, các công cụ xử lý chuyên biệt, và bây giờ là AI. Chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, các công nghệ số đã triệt tiêu gần như triệt để những mục tiêu quan trọng nhất của quá trình giáo dục - Đó là các năng lực ghi nhớ, giải bài toán và cao nhất đặt ra bài toán. Học sinh ngày nay không còn phải thuộc lòng "Bảng cửu chương", "Bảng tuần hoàn Mendeleev" và nhiều kiến thức khác từng là bắt buộc đối với các thế hệ cha ông. Công cụ tìm kiếm giúp họ có câu trả lời cho bất kỳ câu hỏi nào trong tích tắc. Các công cụ chuyên biệt giúp họ dễ dàng thực hiện nhiều công việc mà không cần những kỹ năng cần phải rèn luyện rất lâu mới có được.

Nhưng tác động của AI thì thực sự là chưa từng có. AI hoạt động như một thứ "Hộp đen" (Black box) mà ngay cả những người tạo ra chúng cũng không hiểu hết. Các AI tạo sinh không chỉ có khả năng giải bài toán, mà còn có khả năng đưa ra bài toán. Một ví dụ là AI có khả năng sáng tạo những tác phẩm nghệ thuật mang tính duy nhất, vốn là cái quan trọng nhất phân biệt sản phẩm của con người với sản phẩm của máy móc.

Sinh viên hiện nay không còn phải học cách tư duy để giải quyết vấn đề (làm chủ). Họ thậm chí cũng không cần đặt ra vấn đề. Thay vào đó là "Nhập câu lệnh" (Prompt). Bản chất của "Prompting" là gì? Đó là nêu ước muốn, hay nói là "cầu xin" cũng được. Căn cứ vào cách người học mô tả bản thân và ước muốn, AI sẽ đưa ra sản phẩm. Nói cách khác, giáo dục thời AI có nguy cơ không còn tạo ra những con người có lý trí để làm chủ, mà tạo ra những "Thầy bói công nghệ" - những người chỉ biết dâng prompt lên AI để cầu xin và chờ đợi "khải huyền" từ thuật toán.

Do đó, giáo dục thời AI có nguy cơ tạo nên một vòng lặp: Từ học để xem bói (cầu xin ý định của thần linh để tuân theo), đến học để hiểu bản chất thế giới và làm chủ, nay trở lại việc học đề cầu xin phản hồi từ AI.

Nhưng ở đây có những điểm khác: Kẻ cầu xin trước kia là một số ít đặc tuyển, còn ngày nay là gần như tất cả mọi người. Kẻ được cầu xin trước kia là những thế lực siêu nhiên, còn ngày nay là những cỗ máy siêu thông minh - cả hai đều nằm ngoài tầm kiểm soát của người học.

Tin Gốc: Thanh Niên

Vừa trúng tuyển Chương trình thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác tại ĐH Quốc gia TP.HCM (Chương trình VNU350), TS Trịnh Hoàng Phúc lựa chọn trở về công tác tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia TP.HCM sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Đại học Korea (Hàn Quốc).

Nhà khoa học 30 tuổi cho biết điều thôi thúc anh trở về không chỉ là mong muốn đóng góp cho nơi mình từng được đào tạo, mà còn là khát vọng đưa những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy từ môi trường nghiên cứu quốc tế vào giải quyết các vấn đề môi trường thực tiễn của Việt Nam.

Trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Hàn Quốc, anh được tiếp cận với môi trường nghiên cứu hiện đại cùng nhiều công nghệ phân tích tiên tiến. Tuy nhiên, điều khiến anh trăn trở là làm sao đưa những kiến thức và kinh nghiệm đó vào giải quyết các vấn đề môi trường đang đặt ra tại Việt Nam.

Theo TS Phúc, ĐH Quốc gia TP.HCM hiện sở hữu môi trường học thuật năng động, cơ sở vật chất nghiên cứu ngày càng hiện đại cùng mạng lưới hợp tác quốc tế rộng mở. Đây là những điều kiện thuận lợi để phát triển các hướng nghiên cứu liên ngành trong công nghệ sinh học môi trường, sinh thái vi sinh vật và quản lý tài nguyên nước.

Được đào tạo trong môi trường có thế mạnh về công nghệ và môi trường, TS Trịnh Hoàng Phúc cho biết hướng nghiên cứu mà anh theo đuổi trong thời gian tới tập trung vào các công nghệ xử lý nước thải sinh học tiên tiến, đặc biệt là các quá trình xử lý nitơ tiết kiệm năng lượng như oxy hóa amoni kỵ khí và các quá trình chuyển hóa nitơ liên quan.

Theo anh, đây là những công nghệ đang được quan tâm trong xử lý nước thải hiện đại nhờ khả năng giảm chi phí vận hành, tiết kiệm năng lượng và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Bên cạnh đó, anh cũng quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ sinh học môi trường trong xử lý các hợp chất ô nhiễm mới nổi, bao gồm các hợp chất hữu cơ khó phân hủy, vi ô nhiễm hữu cơ và các chất có nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến môi trường và sức khỏe con người.

Một hướng đi khác mà TS Phúc đặc biệt quan tâm là kết hợp tin sinh học và trí tuệ nhân tạo vào công nghệ sinh học môi trường nhằm nâng cao khả năng kiểm soát và tối ưu hóa hiệu quả vận hành các hệ thống xử lý môi trường.

"Tôi kỳ vọng có thể từng bước xây dựng nhóm nghiên cứu theo định hướng công nghệ sinh học môi trường định hướng dữ liệu, góp phần thúc đẩy các nghiên cứu liên ngành và tăng cường hợp tác quốc tế", anh cho biết.

Với 18 công bố khoa học trong nước và quốc tế ở tuổi 30, TS Phúc cho rằng sự kiên trì và khả năng duy trì đam mê là yếu tố quan trọng nhất để một nhà khoa học trẻ có thể theo đuổi nghiên cứu lâu dài.

Theo anh, bên cạnh năng lực cá nhân, môi trường nghiên cứu được đầu tư tốt, có tính hỗ trợ cao và khuyến khích hợp tác học thuật sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các nhà khoa học phát triển lâu dài.

Trong bối cảnh hiện nay, sự giao thoa giữa công nghệ môi trường và khoa học dữ liệu đang mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, góp phần giải quyết hiệu quả hơn các vấn đề môi trường phức tạp.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Talkshow "Sau khi biết điểm thi lớp 10: Đâu là lựa chọn phù hợp nhất?" do báo Tuổi Trẻ tổ chức nhằm cung cấp thông tin đa chiều, giúp học sinh nhận diện đúng năng lực, sở thích của bản thân và lựa chọn lộ trình học tập phù hợp sau khi học hết lớp 9.

Talkshow có sự tham gia của các khách mời:

- Thầy Nguyễn Bảo Quốc - Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM

- Thầy Cao Quảng Tư - Giám đốc tuyển sinh hệ thống Trường Quốc tế Á Châu

- Thầy Nguyễn Văn Ẩn - Trưởng Ban tuyển sinh Trường THCS - THPT Trần Cao Vân

- Cô Nguyễn Thị Mộng Lành - Giám đốc Trung tâm tuyển sinh - truyền thông (Trường cao đẳng Bách khoa Sài Gòn).

Được biết, TP.HCM năm nay có hơn 151.000 học sinh đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Trong khi đó, các trường THPT công lập sẽ tuyển 117.355 chỉ tiêu lớp 10.

Sau khi điểm thi lớp 10 được Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM công bố, các học sinh và phụ huynh lớp 9 sẽ bước vào giai đoạn đưa ra quyết định quan trọng liên quan đến con đường học tập trong những năm tiếp theo.

Đây cũng là thời điểm xuất hiện nhiều tâm trạng băn khoăn, bối rối, đặc biệt với những học sinh có kết quả chưa như mong đợi hoặc không đủ khả năng trúng tuyển vào trường THPT công lập theo nguyện vọng.

Thực tế cho thấy không ít học sinh và phụ huynh vẫn có quan niệm rằng vào được trường THPT công lập là lựa chọn tối ưu.

Trong khi đó, hệ thống giáo dục hiện nay đã mở ra nhiều lộ trình học tập đa dạng với nhiều lựa chọn. Mỗi con đường đều có những ưu thế riêng, phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện kinh tế của gia đình và định hướng nghề nghiệp của từng học sinh.

Bên cạnh đó, việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và chủ trương phân luồng sau THCS đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác tư vấn hướng nghiệp. Học sinh cần được trang bị thông tin đầy đủ, chính xác và khách quan để hiểu rõ các lựa chọn học tập, tránh tâm lý chạy theo đám đông hoặc áp lực xã hội.

Talkshow "Sau khi biết điểm thi lớp 10: Đâu là lựa chọn phù hợp nhất?" sẽ được phát sóng lúc 16h hôm nay (20-6) trên Tuổi Trẻ Online, Fanpage và YouTube báo Tuổi Trẻ.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ