Trò chuyện với người bệnh, bác sĩ Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nhận thấy bà tỉnh táo nhưng mang nhiều tâm sự. Các con bà đều định cư ở nước ngoài, đành gửi mẹ vào viện dưỡng lão. Hàng ngày, bà được chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ nhưng luôn trong trạng thái ủ rũ, buồn bã. Niềm an ủi duy nhất là cuộc gọi video vỏn vẹn vài phút cuối ngày.
Ở tuổi 75, bà mắc nhiều bệnh nền như suy tim nhẹ, viêm khớp, huyết áp dao động thất thường nhưng luôn ở mức cao. Theo bác sĩ, đây là một trường hợp điển hình của hội chứng cô đơn kích hoạt bệnh ở người cao tuổi, tạo nên một vòng xoáy luẩn quẩn về sức khỏe.
“Khi các chỉ số bất ổn, người già lại càng lo lắng, khiến bệnh nền chuyển biến xấu hơn”, bác sĩ Mạnh phân tích.
Tương tự, bà Hoa, 69 tuổi, sống cùng vợ chồng con trai cả và hai cháu nội giữa Hà Nội. Con cháu rời nhà lúc 7h sáng, 8h tối mới về. Căn nhà rộng thênh thang chỉ còn bà và chiếc ti vi. Bữa tối kéo cả nhà về một bàn, nhưng các cháu dán mắt vào điện thoại, con cái rã rời sau ngày dài, câu chuyện quẩn quanh tiền bạc với chuyện học hành.
Trước đó, do quan điểm sống không phù hợp, nhiều lần bà cũng tranh cãi với con trai và con dâu khiến không khí nặng nề. Để “dĩ hòa vi quý”, bà học cách im lặng, rồi dần dần trở thành người xa cách với phần còn lại của gia đình. Rồi bà mất ngủ triền miên, bỏ bữa, tự thấy mình thành gánh nặng. Đến khi con trai đưa đi khám, bác sĩ kết luận bệnh nhân mắc trầm cảm thể nhẹ kèm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh cho biết hai trường hợp trên là ví dụ điển hình cho thấy trạng thái tâm lý bất ổn có thể kích hoạt các chỉ số sinh học tiêu cực, tạo nên một vòng xoáy luẩn quẩn về sức khỏe ở người cao tuổi.
“Cô đơn như sát thủ thầm lặng, kích hoạt hàng loạt bệnh nền nguy hiểm và đẩy họ vào những vòng xoáy suy sụp cả thể xác lẫn tinh thần”, bác sĩ nói. Khi một người rơi vào trạng thái cô đơn kéo dài, cơ thể họ liên tục căng thẳng, khiến não bộ kích thích bài tiết nồng độ hormone cortisol tăng cao, gây ra hiện tượng tăng huyết áp, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và dễ dẫn đến các cơn rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Nghiên cứu của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy cô lập xã hội làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành 29% và nguy cơ đột quỵ 32%.
Tổn thất không dừng ở tim mạch. Người già sống cô đơn suy giảm trí nhớ, teo não và mất khả năng nhận thức nhanh hơn hẳn những người có đời sống xã hội phong phú. Cô đơn còn châm ngòi các phản ứng viêm, bào mòn hệ miễn dịch và mở đường cho bệnh tật.
Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (NASEM) xếp tác hại của cô đơn ngang với hút thuốc lá, béo phì và lười vận động, đồng thời chỉ ra người cao tuổi sống cô lập đối mặt nguy cơ sa sút trí tuệ (Alzheimer) cao hơn khoảng 50%.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, phân biệt hai kiểu cô đơn theo lứa tuổi. Người trẻ thấy “không được thấu hiểu”, còn người già thấy “mình dần bị tách khỏi đời sống xung quanh”.
Từ đó, họ nghĩ bản thân không còn quan trọng, mất vai trò, trở thành gánh nặng. Họ thu mình, ngại giao tiếp, buông lơi việc chăm sóc bản thân và đánh mất ý nghĩa sống. Với người mang bệnh nền, khoảng trống ấy làm bệnh cũ trở nặng.
Khi đổ bệnh mà không ai định hướng, người già hoang mang, vái tứ phương và trở thành mồi ngon cho các hội nhóm lừa đảo, thực phẩm chức năng giả, “thần y” rởm trên mạng xã hội. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 73% người Việt từng dùng thuốc y học cổ truyền, nhưng chỉ 34% mua từ nguồn được cấp phép, trong khi 68% tin rằng “thảo dược tự nhiên không có tác dụng phụ”. Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng ghi nhận 47% người cao tuổi ở nông thôn dùng thuốc xương khớp truyền miệng không rõ nguồn gốc, tăng 15% chỉ sau ba năm.
Sống một mình đôi khi còn cướp đi cơ hội cứu chữa vào phút quyết định. “Không ai nhắc các cụ uống thuốc, không ai biết cụ bỏ bữa hay trở nặng. Nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc té ngã trong nhà tắm kết thúc bi kịch chỉ vì con cái phát hiện muộn”, bác sĩ tâm sự.
Muốn phá vòng xoáy “cô đơn, đổ bệnh, càng cô đơn, bệnh nặng hơn”, chuyên gia khuyên gia đình phải can thiệp cùng lúc trên ba mặt trận y tế, tâm lý và xã hội. Trước hết, đưa người cao tuổi đi khám, theo dõi bệnh nền bài bản và nối lại kết nối xã hội qua những cuộc trò chuyện đều đặn, sinh hoạt gia đình, câu lạc bộ người cao tuổi hay các hoạt động vừa sức. Khi xuất hiện dấu hiệu trầm cảm, lo âu nặng, ý nghĩ muốn chết, bỏ điều trị, bỏ ăn hoặc thu mình quá mức, gia đình cần tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế chuyên khoa.
Thay cho vài phút gọi vội, hãy dạy người già dùng thiết bị thông minh để xem video, gọi con cháu, và ấn định lịch gọi cố định để họ có cảm giác “được chờ đợi”.
“Sự quan tâm sâu sắc, lắng nghe giúp người già giải tỏa tâm lý, từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp và tim mạch”, bác sĩ Mạnh nói. Với cụ bà 75 tuổi ở đầu câu chuyện, đơn thuốc hạ áp mạnh nhất có lẽ không nằm trong lọ, mà nằm ở đầu dây bên kia mỗi cuộc gọi.
Tối 30-4, PGS.TS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa hồi sức tích cực chống độc Bệnh viện Nhi đồng 1, cho hay các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 1 vừa chạy đua cứu sống một bé gái 10 tuổi bị viêm cơ tim tối cấp.
Cháu bé đã được xuất viện vào ngày 29-4 để kịp chào đón ngày lễ trọng đại của đất nước trong niềm vui hạnh phúc của gia đình và đội ngũ thầy thuốc Bệnh viện Nhi đồng 1.
Bác sĩ Quang cho biết viêm cơ tim tối cấp diễn tiến rất nhanh, có thể tử vong trong vài giờ do rối loạn nhịp tim, trụy tim mạch, ngưng tim. Chỉ các bệnh viện chuyên sâu, thực hiện được kỹ thuật ECMO (kỹ thuật thay thế chức năng tim và phổi) mới có thể cứu sống bệnh nhân. Rất may gia đình bệnh nhi đã đưa bệnh nhi đến Bệnh viện Nhi đồng 1 kịp thời.
Bé gái tên Lê Thị K.L., 10 tuổi, ngụ ở xã Dầu Tiếng, TP.HCM. Trước khi nhập viện một ngày, bé có biểu hiện sốt nhẹ, đau ngực, khó thở và nôn ói. Đến ngày 10-4, bé nhập khoa cấp cứu trong tình trạng môi tím tái, rối loạn nhịp tim nguy hiểm, đe dọa tính mạng.
Các bác sĩ nhanh chóng chẩn đoán bé bị viêm cơ tim tối cấp kèm rối loạn nhịp thất. Bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc chống loạn nhịp và đặt máy tạo nhịp tạm thời trước khi chuyển đến khoa hồi sức tích cực.
Tuy nhiên tình trạng không cải thiện, tim co bóp rất yếu, xuất hiện trụy tim mạch và nguy cơ ngưng tim. Báo động đỏ được kích hoạt, ê kíp bác sĩ khẩn trương triển khai kỹ thuật ECMO để duy trì sự sống cho bệnh nhi.
Sau khoảng 20 phút thiết lập ECMO, tình trạng tuần hoàn của bé dần ổn định, da hồng hào trở lại. Trong suốt một tuần sau đó, tim bệnh nhi vẫn hoạt động yếu và rối loạn nhịp liên tục, phải phụ thuộc vào thuốc trợ tim và hệ thống ECMO. Đồng thời các bác sĩ áp dụng hạ thân nhiệt và lọc máu liên tục nhằm bảo vệ não, gan và thận.
Sau gần 11 ngày điều trị tích cực, chức năng tim và các cơ quan dần hồi phục. Đến sáng 21-4, bé được cai ECMO thành công, sau đó tiếp tục cai máy thở, tỉnh táo hoàn toàn và hồi phục tốt, không để lại di chứng.
Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nghiêm trọng, không thể nằm ngửa mà phải duy trì tư thế nửa nằm nửa ngồi.
Trong y học, đây gọi là tư thế Orthopnea, một phản xạ sinh tồn tự nhiên của cơ thể khi lượng máu tràn trong ổ bụng quá lớn, gây áp lực trực tiếp lên cơ hoành khiến người bệnh không thể thở nổi nếu nằm xuống.
Qua khám lâm sàng, bệnh nhân có biểu hiện da xanh, niêm mạc nhợt, mạch nhanh 100 lần/phút và huyết áp tụt còn 80/60 mmHg dấu hiệu cho thấy nguy cơ sốc mất máu đe dọa tính mạng.
Dù chưa có kết quả xét nghiệm, các bác sĩ vẫn nhanh chóng nhận định đây là tình trạng xuất huyết ổ bụng do vỡ nang buồng trứng trong ngày rụng trứng và quyết định mổ cấp cứu ngay để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận ổ bụng ngập xấp xỉ 2 lít máu. Nguồn chảy được xác định từ vị trí nang trứng bị vỡ rách đúng vào một mạch máu lớn ngay thời điểm rụng trứng, khiến máu chảy ồ ạt không thể tự cầm.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Hải, Trưởng Khoa Phụ nội tiết A1 cùng ê-kíp khoa gây mê hồi sức đã khẩn trương hút sạch máu ổ bụng, đốt điện cầm máu triệt để tại chỗ, rửa sạch ổ bụng và truyền bổ sung 1 lít máu cấp cứu.
Hiện tại sức khỏe của bệnh nhân đã ổn định, hồi phục nhanh chóng và dự kiến sẽ sớm xuất viện. Nhờ được phẫu thuật kịp thời, nên sẽ không làm ảnh hưởng đến cấu trúc tử cung cũng như chức năng sinh sản tương lai của bệnh nhân.
Chia sẻ về ca bệnh này, bác sĩ Hải cho hay trong đời người phụ nữ thì hầu như mỗi tháng chị em đều rụng trứng một lần và đều vỡ nang buồng trứng cả.
"Thông thường việc rụng trứng chỉ gây đau bụng nhẹ nhàng rồi tự hết. Tuy nhiên, đây là trường hợp vô cùng hy hữu, nhiều năm hành nghề tôi mới gặp ít lần do nang vỡ trúng ngay mạch máu lớn khiến máu chảy rất nhiều", bác sĩ Hải lý giải.
Theo các bác sĩ nang buồng trứng là túi chứa dịch hình thành trong hoặc trên buồng trứng của phụ nữ. Thực tế, mỗi tháng khi đến thời điểm rụng trứng, buồng trứng đều tạo ra một nang trứng và nang này sẽ tự vỡ để phóng noãn, nên phần lớn là hiện tượng sinh lý bình thường.
Đa số nang buồng trứng không nguy hiểm, có thể tự biến mất sau vài chu kỳ kinh nguyệt và chỉ gây cảm giác đau âm ỉ nhẹ ở bụng dưới. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, nang có thể bị vỡ đúng vào mạch máu lớn, gây chảy máu ồ ạt trong ổ bụng, khiến người bệnh đau dữ dội, choáng váng, tụt huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ nữ, đặc biệt là nữ trẻ tuổi, không nên chủ quan khi xuất hiện đau bụng giữa chu kỳ kéo dài, tăng dần hoặc kèm mệt lả, chóng mặt cần đi khám ngay, tuyệt đối không chủ quan chịu đựng ở nhà.
Một số người có thói quen dậy sớm, luôn tràn đầy năng lượng và làm việc hiệu quả vào đầu ngày. Số khác hội "cú đêm" lại thức muộn hơn và sung sức nhất khi về đêm. Dù chất lượng giấc ngủ mới là yếu tố cốt lõi cho sức khỏe tổng thể, nhưng mỗi kiểu sinh hoạt đều có những ưu và nhược điểm riêng, theo Eating Well.
Người dậy sớm hay còn gọi là "người có nhịp sinh học buổi sáng". "Họ thường cảm thấy tỉnh táo từ sáng sớm, đạt đỉnh cao về phong độ trí não trước buổi trưa và bắt đầu có xu hướng nghỉ ngơi, thư giãn vào buổi tối", giáo sư Matthew Walker - Giám đốc Trung tâm Khoa học giấc ngủ con người tại Mỹ - chia sẻ.
Lợi thế lớn của nhóm người dậy sớm là nhịp sinh học của họ khớp với lịch trình chung của xã hội, chẳng hạn như giờ vào học hay giờ làm việc hành chính bắt đầu từ buổi sáng. “Điều này giúp họ duy trì giờ giấc đi ngủ ổn định, giảm thiểu sự lệch pha sinh học và theo một số nghiên cứu, họ cũng có sức khỏe tinh thần tốt hơn đôi chút”, giáo sư Walker chia sẻ thêm.
Tiến sĩ Allison Brager - nhà khoa học thần kinh tại Mỹ - cho biết vào mùa xuân và mùa hè, người có thói quen dậy sớm thường cảm thấy dễ chịu hơn vì nhịp sinh học của cơ thể đồng bộ với thời điểm mặt trời mọc. Tuy nhiên, khi mùa đông đến với thời gian ban đêm kéo dài hơn, nhóm người này phải thức dậy trong lúc trời vẫn còn tối, khiến cơ thể dễ cảm thấy uể oải và khó thích nghi hơn vào buổi sáng.
Người thức khuya hay "người có nhịp sinh học buổi tối" là người có đồng hồ sinh học hoạt động muộn hơn so với bình thường. Giáo sư Walker giải thích, vì nồng độ melatonin của nhóm người này chỉ tăng cao vào cuối đêm, nên họ khó ngủ sớm, và thường tỉnh táo vào buổi chiều hoặc tối.
Những người thích thức khuya cũng có thể gặp khó khăn khi phải dậy sớm để đi làm, đi học và thực hiện các nghĩa vụ khác. Một số nghiên cứu cho thấy những người có nhịp sinh học buổi tối có nguy cơ mắc các bệnh như lo âu, trầm cảm và tiểu đường loại 2 cao hơn.
Thực tế, không có kiểu sinh hoạt nào tốt hơn kiểu nào, điều quan trọng nhất vẫn là bạn phải đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi đêm. Giáo sư Walker cho biết, rắc rối chỉ xảy ra khi có sự lệch pha giữa đồng hồ sinh học cá nhân và áp lực từ xã hội ví dụ như bạn vốn là một "cú đêm" chính hiệu nhưng công việc lại bắt buộc phải có mặt lúc 7 - 8 giờ sáng mỗi ngày. Hệ quả là bạn sẽ bị thiếu ngủ, dẫn đến những tác động tiêu cực cho sức khỏe.
