Theo các nguồn tin, nỗ lực đưa ra thỏa thuận ngừng bắn gần như tan vỡ sau khi một cuộc tấn công của Iran vào một cơ sở hóa dầu của Ả Rập Xê Út đã làm Riyadh phẫn nộ và đe dọa làm chệch hướng tiến trình ngoại giao kéo dài nhiều tuần.
Trong bối cảnh hạn chót do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra để yêu cầu Iran đồng ý ngừng bắn và mở cửa eo biển Hormuz gần kết thúc, các quan chức Pakistan đã nỗ lực truyền đi thông điệp cho Washington và Tehran.
Một nguồn tin cho biết nỗ lực của Pakistan bao gồm việc liên lạc trực tiếp với các quan chức cấp cao của tất cả các bên, trong đó có ông Trump, Phó tổng thống Mỹ JD Vance và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, cũng như Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi và chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ahmad Vahidi.
Sau vài giờ “căng thẳng, nghẹt thở” mà “các cuộc đàm phán gần như đổ vỡ”, Iran đã đồng ý ngừng bắn tạm thời vô điều kiện và bước vào đàm phán.
Giới lãnh đạo quân sự và dân sự của Pakistan đã làm việc suốt đêm, trao đổi với các quan chức cấp cao của Mỹ, Iran, Ả Rập Xê Út và các quan chức khác cho đến khi ông Trump công bố đạt được ngừng bắn vào ngày 7.4 theo giờ Mỹ (rạng sáng 8.4 tại Pakistan).
Nguồn tin cho biết vài phút trước khi ông Trump đăng tải thông báo, ông đã điện đàm với Tư lệnh lục quân Pakistan Asim Munir.
Dù bày tỏ “sự giận dữ mạnh mẽ nhất từ trước đến nay” với Iran về cuộc tấn công vào Ả Rập Xê Út – quốc gia mà Pakistan có hiệp ước phòng thủ chung và có thể khiến nước này bị kéo vào cuộc chiến – Islamabad vẫn muốn Washington đảm bảo rằng Mỹ sẽ kiềm chế các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Iran.
Các quan chức Iran nói rằng họ đã phát động cuộc tấn công vào khu phức hợp hóa dầu ở Jubail sau một cuộc tấn công của Israel vào một cơ sở hóa dầu của Iran. Họ nói thêm rằng Tehran không thể bước vào đàm phán nếu các cuộc tấn công như vậy vẫn tiếp diễn.
Pakistan sau đó đã nói với quan chức Mỹ rằng các hành động của Israel đang gây nguy hiểm cho các nỗ lực hòa bình và Islamabad có thể không thuyết phục được Iran ngồi vào bàn đàm phán. Chỉ sau khi nhận được sự đảm bảo rằng Israel sẽ kiềm chế, Pakistan mới có thể thuyết phục Tehran đồng ý với lệnh ngừng bắn tạm thời.
Một nguồn thạo tin tiết lộ Israel đã phản đối một thỏa thuận với Iran vì tin rằng Tel Aviv có thể đạt được nhiều thành quả hơn về mặt quân sự để làm suy yếu hơn nữa ban lãnh đạo của Iran, nhưng cuối cùng Israel đã ủng hộ quyết định của ông Trump. Nguồn tin thứ hai tiết lộ Israel đã gây áp lực buộc chính quyền ông Trump không đạt thỏa thuận với Tehran.
Trong một bài phát biểu trên truyền hình vào tối 8.4, Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Israel vẫn chưa đạt được tất cả các mục tiêu của mình, nhưng có thể làm như vậy thông qua một thỏa thuận Mỹ – Iran hoặc bằng cách tiếp tục giao tranh.
Reuters cho hay giới chức tại Islamabad đã làm việc xuyên đêm nhằm vận động Mỹ và Iran đồng ý ngừng bắn.
Một nhà ngoại giao Trung Đông tiết lộ Iran đã đề xuất công nhận chủ quyền của nước này đối với tuyến đường thủy eo biển Hormuz. Tehran cũng yêu cầu quyền theo đuổi năng lượng hạt nhân và đạt được các thỏa thuận phòng thủ song phương với các quốc gia trong khu vực.
Trong khi đó, các nhà đàm phán muốn hướng đến việc tránh xa các vấn đề mà các bên khó nhượng bộ trong thời gian ngắn. Nhà Trắng tiết lộ các cuộc đàm phán về thỏa thuận chấm dứt xung đột dự kiến bắt đầu vào ngày 11.4.
Vào thời điểm ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif gửi đề nghị đàm phán đến 2 nước, trời đã gần sáng ở Islamabad.
“Chúng tôi đã làm việc xuyên đêm. Nếu chúng ta biến điều này thành một cuốn sách, nó sẽ đóng vai trò như một bài học lớn cho quốc gia này và cho các thế hệ mai sau, về cách không bỏ cuộc trong một tình huống vô vọng”, ông Sharif phát biểu tại cuộc họp nội các ngày 8.4.
Theo Hãng tin AFP ngày 23-4, Iran đã nối lại các chuyến bay thương mại tại sân bay quốc tế Imam Khomeini ở Tehran - lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng nổ gần hai tháng trước.
Truyền hình nhà nước Iran cho biết sân bay hiện khai thác các đường bay đến thành phố Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), Muscat (Oman) và Medina (Saudi Arabia).
Nền tảng theo dõi hành trình Flightradar24 ghi nhận ít nhất ba chuyến bay đã cất cánh đến Istanbul vào sáng 25-4.
Đây là bước tiếp nối sau khi Iran mở cửa một phần không phận vào đầu tháng này, trong thời gian lệnh ngừng bắn với Mỹ có hiệu lực.
Cùng với đó, sân bay Mashhad ở vùng Đông Bắc đất nước cũng đã khôi phục các chuyến bay quốc tế trong tuần này.
Theo báo Financial Times, Tehran đang đẩy nhanh nỗ lực khôi phục mạng lưới hàng không, bao gồm cả việc tái vận hành các sân bay từng bị hư hại nặng trong các cuộc không kích.
Cục Hàng không dân dụng Iran cho biết sáu sân bay sẽ hoạt động trở lại từ ngày 25-4, song chưa công bố danh sách cụ thể.
Tuy nhiên, nỗ lực mở cửa trở lại này làm dấy lên lo ngại về an toàn bay. Các tháp kiểm soát không lưu và hệ thống dẫn đường đều đã bị tấn công, 15 máy bay hành khách bị phá hủy hoàn toàn, nhiều chiếc khác hư hỏng nặng.
Phó cục trưởng Cục Hàng không dân dụng Hamid Reza Sanei thừa nhận trên truyền hình nhà nước rằng "hầu hết các sân bay đều chịu thiệt hại ở đường băng hoặc kết cấu công trình", đồng thời cho biết khoảng 20% đội tàu bay đang hoạt động của Iran đã hoàn toàn ngừng khai thác.
Dù vậy, ông Sanei nhấn mạnh "thiệt hại có thể khắc phục được và các sân bay đang dần được đưa trở lại hoạt động".
Cục trưởng Abouzar Shiroudi khẳng định Iran "vẫn duy trì năng lực thực hiện các hoạt động bay" bất chấp tổn thất về cơ sở hạ tầng.
Sân bay quốc tế Tehran mở cửa trở lại đúng vào thời điểm Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tiến hành hai cuộc gặp với các lãnh đạo quân sự và chính trị cấp cao của Pakistan kể từ khi ông đến Islamabad vào ngày 24-4.
Theo Bộ Ngoại giao Pakistan, phái đoàn Iran tiếp tục thảo luận với lãnh đạo cấp cao nước này trong bối cảnh các đặc phái viên Mỹ cũng dự kiến đến Islamabad vào ngày 25-4.
Tuy nhiên, giới chức hai bên chưa tiết lộ thời điểm cụ thể ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner sẽ có mặt.
Theo báo Washington Post ngày 21-5, các nguồn tin cho biết Mỹ đã sử dụng hơn một nửa kho tên lửa đánh chặn THAAD để bảo vệ Israel trước các cuộc tấn công của Iran trong cuộc chiến gần đây.
Washington đã phóng hơn 200 tên lửa đánh chặn THAAD cùng hơn 100 tên lửa SM-3 và SM-6 để hỗ trợ phòng thủ, trong khi phía Israel dùng chưa tới 100 tên lửa Arrow và khoảng 90 tên lửa thuộc hệ thống David's Sling - theo dữ liệu của Bộ Quốc phòng Mỹ.
Một quan chức Mỹ cho rằng nếu xung đột với Iran bùng phát trở lại, Washington có thể phải dùng nhiều tên lửa đánh chặn hơn nữa do Israel đã đưa một số tổ hợp phòng thủ tên lửa đi bảo trì.
Đáng chú ý người này còn nhận định: "Israel không đủ khả năng tự mình chiến đấu và giành chiến thắng trong các cuộc chiến tranh, nhưng hầu như không ai biết điều này vì họ không nhìn thấy mặt hậu cần phía sau".
Tuy nhiên Lầu Năm Góc bác bỏ lo ngại về việc Mỹ phải gánh phần lớn chi phí phòng thủ cho Israel, khẳng định tên lửa đánh chặn "chỉ là một phần trong mạng lưới phòng thủ quy mô lớn của hai nước".
Về phía Israel, đại sứ quán nước này tại Washington nhấn mạnh: "Mỹ không có đối tác nào khác có cùng ý chí quân sự, mức độ sẵn sàng, lợi ích chung và năng lực như Israel".
Trước đó Israel nhiều lần phủ nhận thông tin nước này đang cạn kiệt tên lửa đánh chặn. Tháng trước Tel Aviv đã thông qua kế hoạch tăng tốc sản xuất tên lửa Arrow.
Israel hiện vận hành hệ thống phòng không nhiều tầng, trong đó Arrow 2 có thể đánh chặn mục tiêu trong và ngoài khí quyển, còn Arrow 3 chuyên đánh chặn ngoài khí quyển Trái đất. Mỗi tên lửa Arrow 3 được ước tính trị giá khoảng 2-3 triệu USD và mất vài tháng để sản xuất.
Theo giới chức Israel, chiến dịch quân sự phối hợp với Mỹ nhằm làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, đặc biệt là chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran.
Dù vậy báo cáo gần đây của Đài CNN cho biết khoảng 2/3 số bệ phóng tên lửa của Iran có thể vẫn còn tồn tại, trong khi nước này vẫn sở hữu hàng nghìn máy bay không người lái (drone) - tương đương khoảng 50% năng lực drone trước chiến sự.
Đồng thời tình báo Mỹ đánh giá rằng Iran đang tái thiết nền công nghiệp quân sự nhanh hơn nhiều so với dự đoán ban đầu, thậm chí đã nối lại một phần hoạt động sản xuất drone, trong thời gian ngừng bắn kéo dài sáu tuần từ đầu tháng 4.
Hãng tin Tasnim ngày 2/4 đăng thông báo từ Bộ chỉ huy Hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cho biết lực lượng nước này đã tập kích cơ sở của hai doanh nghiệp công nghệ Mỹ tại vùng Vịnh, gồm trung tâm điện toán đám mây của Amazon tại Bahrain và Oracle ở thành phố Dubai thuộc Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE).
IRGC khẳng định trung tâm dữ liệu Amazon tại Bahrain "đã bị phá hủy", cảnh báo sẽ tiếp tục mở rộng tập kích nếu những vụ ám sát nhằm vào lãnh đạo Iran không chấm dứt. Lực lượng này nhấn mạnh đã từng cảnh báo sẽ nhắm vào công ty công nghệ Mỹ nếu các cuộc tấn công tiếp diễn.
Ebrahim Zolfaqari, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya thuộc quân đội Iran, thêm rằng đợt tấn công còn nhắm đến các nhà máy thép của Mỹ tại Abu Dhabi, nhà máy nhôm ở Bahrain và các cơ sở sản xuất vũ khí thuộc hãng Rafael của Israel. Ông mô tả đây là hành động đáp trả loạt vụ tấn công nhắm vào ngành công nghiệp thép Iran.
Giới chức Dubai phủ nhận thông tin trung tâm dữ liệu Oracle bị tấn công.
Financial Times dẫn nguồn thạo tin tiết lộ cơ sở điện toán đám mây của Amazon tại Bahrain đã bị hư hại trong cuộc tấn công trước đó. Bộ Nội vụ Bahrain cáo buộc Iran tấn công doanh nghiệp hoạt động tại nước này, cho biết lực lượng phòng vệ dân sự đã được triển khai để chữa cháy nhưng không nêu rõ tên công ty.
Amazon từ chối bình luận về thông tin. Công ty hôm 2/3 cho biết hai trung tâm dữ liệu tại UAE và một cơ sở tại Bahrain đã "chịu ảnh hưởng" bởi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.
Xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran có nguy cơ lan rộng sang hạ tầng công nghệ và kinh tế tại vùng Vịnh.
IRGC ngày 31/3 đe dọa nhắm mục tiêu 17 công ty Mỹ đang hoạt động tại khu vực, nhằm đáp trả những vụ ám sát lãnh đạo nước này. Danh sách có những doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực công nghệ như Apple, Microsoft, Google, Meta, IBM, HP, Intel, Tesla, Boeing và tổ chức tài chính JP Morgan.
Đánh giá của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo xung đột Iran có thể gây tác động kinh tế nghiêm trọng trên toàn Trung Đông, với GDP của các nước Arab trong khu vực có thể giảm tới 6%.
Báo cáo ước tính thiệt hại kinh tế khoảng 120-194 tỷ USD, do gián đoạn dòng chảy năng lượng, các tuyến thương mại và thị trường tài chính. Khoảng 4 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói khi giá năng lượng và lương thực tăng cao. Iran có thể đối mặt suy giảm kinh tế tới 10%, với hàng triệu người bị ảnh hưởng khi hạ tầng năng lượng và hoạt động thương mại bị đình trệ.
