Chiều 10/7, chị Ngô Hồng Hạnh, 32 tuổi, hoàn tất thủ tục cho bé An Nhiên xuất viện. Trải qua đợt truyền hóa chất thứ hai, cô bé 2 tuổi được bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2 TP HCM chỉ định về nhà theo dõi. Tại phòng bệnh, chị Hạnh trực tiếp chăm sóc cháu gái.
Tám năm trước, anh Võ Văn Phong, 35 tuổi, cùng chị Hạnh kết hôn, rời quê nhà xã An Long (Đồng Tháp) đến Vũng Tàu lập nghiệp. Hàng tháng, anh Phong làm công nhân, nhận lương 4,5 triệu đồng. Chị Hạnh phụ việc nhà hàng kiếm thêm 2-3 triệu đồng. Trừ tiền trọ, họ chi tiêu tằn tiện nuôi hai con nhỏ, chuẩn bị đón con thứ ba chào đời.
Tháng 5/2024, em gái anh Phong sinh bé An Nhiên tại quê nhưng không rõ danh tính cha đứa trẻ. Một tháng sau, người mẹ để lại con cho bà ngoại bị tai biến rồi bỏ đi.
Thương đứa nhỏ khát sữa, mẹ chồng sức khỏe yếu, chị Hạnh cùng chồng đón An Nhiên lên Vũng Tàu. Chị nghỉ việc nhà hàng. Thu nhập 4,5 triệu đồng của anh Phong chi trả tiền trọ, ăn uống cho gia đình và gửi về quê phụ mẹ chữa bệnh.
Người phụ nữ 32 tuổi bắt đầu chuỗi ngày quay cuồng chăm sóc 4 đứa trẻ. Bố mẹ hai bên già yếu, anh chị em ruột đều khó khăn, vợ chồng chị tự xoay xở mọi việc. Chị Hạnh kể có những đêm, tay trái bế con ruột dỗ dành, tay phải chị nhịp võng ru cháu ngủ. Đứa này vừa chợp mắt, đứa kia lại khóc đòi ăn.
Quần quật từ tờ mờ sáng đến đêm khuya với tã bỉm, tắm rửa, đút sữa, chị Hạnh chưa từng trách chồng. Chị không tính toán thiệt hơn, dồn tình thương cho đứa cháu vắng hơi ấm mẹ ruột, kiên nhẫn dạy An Nhiên gọi vợ chồng mình bằng “bố, mẹ”.
Tháng 3/2026, An Nhiên đột nhiên sốt cao kéo dài. Bệnh viện Nhi đồng 2 chẩn đoán bệnh nhi mắc bạch cầu cấp lympho B. Phác đồ điều trị kéo dài ba năm.
Chị Hạnh đưa An Nhiên nhập viện. Ở nhà, anh Phong xin chuyển sang ca đêm để ban ngày chăm sóc ba đứa trẻ, trong đó bé út tròn 20 tháng tuổi. Ban đêm, anh nấu sẵn thức ăn, nhờ con lớn 8 tuổi và hàng xóm hỗ trợ trông chừng rồi đến xưởng. Sáng sớm tan ca, người cha về nhà giặt giũ, dọn dẹp.
“Để các con ở nhà một mình thì rủi ro, nhưng nếu tôi nghỉ việc thì không có tiền lo cho gia đình”, anh Phong nói.
Chị Hạnh cho biết nhiều người khuyên gửi cháu vào trung tâm để có thời gian lo cho ba con ruột, nhưng chị từ chối. Chị chọn ở lại bệnh viện chăm sóc An Nhiên.
Chi phí xe khách mỗi bận đưa bé lên viện tiêu tốn gần một triệu đồng. Tài sản có giá trị trong nhà đã bán hết ngoại trừ chiếc xe máy anh Phong giữ lại để đi làm. Anh cũng vay mượn đồng nghiệp hơn 40 triệu đồng, chấp nhận trả khoản lãi cao hàng tháng. Ở viện, chị Hạnh xin cơm từ thiện để tiết kiệm tiền mua sữa cho bé.
Cuối tháng 6, gia đình cạn tiền khi đến lịch An Nhiên vào hóa chất. Anh Phong vay mượn thêm một triệu đồng để trả tiền xe cho vợ. Sắp tới, ba đứa con chuẩn bị vào năm học mới nhưng gia đình chưa có tiền đóng học phí. Chi phí cho các đợt hóa trị tiếp theo của An Nhiên vẫn chưa có nguồn. Dù vậy, sức khỏe An Nhiên đang đáp ứng thuốc tốt.
“Cháu cũng coi như con. Đợi các con khỏe mạnh, chúng tôi sẽ làm việc để trả nợ sau”, chị Hạnh nói.
Trước đây, ngắm chim thường gắn với hình ảnh những người đã nghỉ hưu mặc áo vest kaki, tay cầm cẩm nang dày cộm. Đại dịch Covid-19 đã làm thay đổi thói quen này. Khảo sát năm 2022 của Cơ quan Cá và Động vật hoang dã Mỹ cho thấy khoảng 37% người từ 16 tuổi trở lên tham gia quan sát động vật hoang dã, trong đó có ngắm chim. Trên mạng xã hội, các video có chủ đề này thu hút hàng trăm nghìn lượt xem.
"Ngắm chim đang trở thành một xu hướng. Nó giống như ăn khoai tây chiên, một khi đã bắt đầu thì khó mà dừng lại", Vesper Rothberg, 27 tuổi, nói.
Sự phổ biến của trào lưu này đến từ hai lý do. Công nghệ phát triển giúp việc ngắm chim dễ dàng hơn thông qua các ứng dụng nhận diện tiếng hót và hình ảnh. Đồng thời, đây là cớ để người trẻ "cai" smartphone, thoát khỏi nhịp sống căng thẳng. Một nghiên cứu trên tạp chí Scientific Reports chỉ ra việc nghe tiếng chim hót giúp cải thiện sức khỏe tinh thần trong 8 giờ sau đó.
Kate Brown, 30 tuổi, người sáng lập một nhóm ngắm chim tại bang Washington, thường lồng ghép các khoảng nghỉ 10 phút trong chuyến đi để mọi người thực hành chánh niệm. "Mọi người tìm cách thoát khỏi lo âu và tập trung vào thực tại, thiên nhiên cùng những người có chung sở thích", cô cho biết.
Hoạt động này cũng tạo ra sự gắn kết cộng đồng. Những chuyến đi bộ ngắm chim hiện thu hút nhiều lứa tuổi, từ sinh viên đến người ngoài 70. Rothberg kể từng bắt chuyện với một cụ ông ở Florida khi cả hai cùng quan sát loài cú đào hang. "Chúng tôi trò chuyện thoải mái dù bình thường ít có cơ hội tiếp xúc. Những con chim đã xóa nhòa khoảng cách đó", Rothberg cho hay.
Sự gia tăng của người trẻ cũng làm thay đổi cơ cấu các tổ chức bảo tồn. Alex Jeffers kể anh từng là thành viên hiếm hoi dưới 60 tuổi khi được mời vào ban quản trị của một hội yêu chim năm 2019. Hiện dữ liệu từ những người ngắm chim nghiệp dư đóng vai trò quan trọng, giúp giới khoa học theo dõi và bảo vệ môi trường sống của các loài.
Để bắt đầu sở thích này, Jeffers khuyên người trẻ nên đi từ những bước nhỏ, như quan sát mọi loài chim trong bán kính 1,6 km quanh nhà. "Chỉ cần quan sát con chim sẻ hót trong sân mỗi ngày 10 phút, bạn sẽ thấy mình dần say mê lúc nào không hay", Rothberg nói.
Tại các bưu cục trên khắp nước Mỹ, hàng ngày có nhiều túi đồ thuộc các nền tảng cho thuê quần áo như Nuuly, Rent the Runway hay Fashion Pass được gửi đến nhà người dùng. Trong đó, Nuuly có gần nửa triệu người dùng thường xuyên.
Sarah Lewis, 25 tuổi, nhân viên quảng cáo tại New York, cho biết mỗi lần đi trả túi đồ thuê, cô thường gặp những người mang chiếc túi tương tự."Cảm giác này vừa giống như gia nhập một hội chị em bí mật, vừa xen lẫn sự kỳ lạ khi nhận ra cô gái cùng tòa nhà có thể đang mặc chiếc váy tôi vừa trả tuần trước", cô nói.
Ra mắt năm 2019, Nuuly là đại diện tiêu biểu cho làn sóng dịch vụ cho thuê quần áo đang định hình lại thói quen tiêu dùng của phụ nữ trẻ Mỹ. Với 98 USD mỗi tháng, khách hàng được thuê 6 món đồ và không bị phạt tiền nếu làm bẩn, rách hay trả muộn. Mô hình này ra đời cùng sự bùng nổ của nền kinh tế chia sẻ (gig economy).
Giám đốc điều hành tiếp thị công ty mẹ của URBN (công ty mẹ của Nuuly), Kim Gallagher, cho biết mô hình này giải quyết tâm lý của giới trẻ khi không muốn mặc lại một bộ đồ đã đăng trên mạng xã hội.
Bên cạnh yếu tố tâm lý, tính kinh tế và tiện lợi là lý do giữ chân người dùng. Megan Murphy, 29 tuổi, ở Washington D.C., kể cô thuê đồ từ khi ra trường để có trang phục công sở mà không bị áp lực tài chính. Hiện mang thai tháng cuối, dịch vụ này giúp cô có quần áo phù hợp với cơ thể thay đổi liên tục.
Trong mùa cưới hay mùa lễ hội, việc thuê đồ cũng giúp phụ nữ giải quyết bài toán trang phục. Laura Taylor, 29 tuổi, cho biết cô từng thuê mẫu váy cưới màu xanh tay dài mà hàng chục nghìn người đã mặc. Cô không bận tâm nếu bị nhận ra đang dùng đồ thuê, vì việc này giúp tránh lãng phí. "Tôi có chiếc quần jeans 150 USD không còn mặc vừa chỉ sau vài năm. Cảm giác lãng phí phiền lòng hơn số tiền trả hàng tháng cho dịch vụ", cô nói.
Tuy nhiên, việc đi thuê khiến tủ quần áo của nhiều phụ nữ trống rỗng. Nhà báo Annie Joy Williams từng chi khoảng 8.000 USD cho Nuuly trong 7 năm, nhưng tủ đồ hiện chỉ còn vài món cơ bản. Laura Taylor cũng chia sẻ cảm giác hụt hẫng khi nhận ra bản thân "không sở hữu thứ gì".
Theo các chuyên gia, thực trạng này phản ánh tâm lý ngại sở hữu tài sản của Gen Z và Millennials. Giống như việc nghe nhạc hay qua Spotify hay xem phim trên Amazon Prime thay vì mua đĩa, giới trẻ chọn tiêu thụ thời trang mà không cần sở hữu, tương tự cách họ liên tục nhảy việc hay ngần ngại mua nhà.
Dù vậy, dịch vụ thuê quần áo cũng đang đối mặt với chỉ trích về môi trường. Một nghiên cứu năm 2021 trên Environmental Research Letters cho thấy vòng đời của một chiếc quần jeans đi thuê tạo ra lượng khí thải cao nhất. Việc luân chuyển nửa triệu gói hàng mỗi tháng làm tăng quá trình vận chuyển so với mua sắm thông thường.
Chuyên gia sản xuất Sheridan Mark cho biết việc không phải đền bù hỏng hóc tạo tâm lý "dùng một lần", khiến người thuê thiếu ý thức giữ gìn trang phục. Trong 30 người đi thuê được khảo sát tại Mỹ, chỉ có 2 người cho biết họ quan tâm đến yếu tố môi trường.
Nhà tạo mẫu Heather Hurst nhận định, việc từ chối sở hữu khiến nhiều phụ nữ đánh mất cơ hội định hình phong cách cá nhân, do không đầu tư vào những thiết kế có giá trị lâu dài.
Ông Lý, 43 tuổi, làm việc tại một công ty logistics ở Trung Quốc. Ông đi làm sớm, về muộn, và chịu nhiều áp lực. Buổi sáng, ông thường mua một cốc sữa đậu nành ngọt lớn và hai cây xúc xích hoặc bánh quẩy và đã duy trì thói quen này hơn 10 năm nay.
Thời gian gần đây, ông bắt đầu bị đau lưng dưới, mệt mỏi và sưng mắt cá chân. Nghĩ đó chỉ là do mệt mỏi nên ông không đi khám. Rồi một ngày nọ, khi đang làm việc, ông đột nhiên cảm thấy buồn nôn, nôn mửa và chóng mặt, các đồng nghiệp vội vàng đưa ông đến bệnh viện.
Sau khi xét nghiệm máu, bác sĩ chuyên khoa thận đã vô cùng kinh ngạc trước kết quả. Nồng độ creatinine huyết thanh của ông Lý cao gấp gần 10 lần giới hạn bình thường, cho thấy ông bị suy thận nặng. Khám nghiệm thêm cho thấy thận của ông đã bị teo đáng kể và gần như mất khả năng bù trừ.
Sau hai tuần nằm viện, bất chấp mọi nỗ lực cứu chữa, các bác sĩ vẫn không thể cứu được ông. Tại bệnh viện, trước những người thân của bệnh nhân, bác sĩ chuyên khoa thận chỉ nói một điều: "Từ giờ trở đi, các thành viên trong gia đình, nếu có thể, hãy cố gắng tránh ăn loại bữa sáng này".
Nhiều người thích ăn chút đồ mặn với cháo hoặc bánh bao vào buổi sáng vì thấy ngon miệng và tiện lợi. Tuy nhiên, họ không biết rằng nó có hàm lượng muối rất cao. Việc tiêu thụ nhiều muối trong thời gian dài có thể làm tăng huyết áp, và huyết áp cao có ảnh hưởng trực tiếp đến thận.
Vì bên trong thận có rất nhiều mạch máu nhỏ, nếu huyết áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu này sẽ dần bị tổn thương và chức năng lọc của thận sẽ bị ảnh hưởng.
Hơn nữa, môi trường nhiều muối làm tăng gánh nặng cho thận. Cơ thể cần phải bài tiết lượng natri dư thừa qua thận, một quá trình tiêu hao nguồn dự trữ của thận. Nếu bạn ăn nhiều muối mỗi sáng, theo thời gian, thận của bạn sẽ phải làm việc quá sức liên tục.
Nhiều người nghĩ rằng họ chỉ ăn một lượng nhỏ, nhưng nếu lặp lại hàng ngày trong thời gian dài, tác động tích lũy không thể bỏ qua.
Đồ uống dạng bột protein
Nhiều người tin rằng "nhiều protein đồng nghĩa với sức khỏe", vì vậy họ thường pha một cốc và uống vào buổi sáng, thậm chí coi đó là nguồn dinh dưỡng chính.
Protein là một chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể nhưng điều quan trọng là phải tiêu thụ điều độ và phù hợp với nhu cầu cá nhân. Bởi vì sau khi protein được chuyển hóa trong cơ thể, nó sẽ tạo ra các chất thải chứa nitơ, cần được bài tiết qua thận.
Việc tiêu thụ quá nhiều protein có thể làm tăng đáng kể gánh nặng cho thận. Đối với những người khỏe mạnh, điều này có thể không phải là vấn đề lớn trong ngắn hạn, nhưng nếu chức năng thận đã bị suy giảm nhẹ, việc tiêu thụ nhiều protein trong thời gian dài có thể làm trầm trọng thêm gánh nặng.
Thực phẩm nhiều đường
Thường xuyên ăn loại thực phẩm này vào bữa sáng có thể dễ dàng dẫn đến sự dao động lớn trong lượng đường trong máu. Mức đường huyết không ổn định kéo dài có thể ảnh hưởng đến tình trạng của mạch máu, và thận rất nhạy cảm với những thay đổi trong mạch máu.
Vì chức năng lọc của thận phụ thuộc vào cấu trúc vi mạch của nó, nên tổn thương các cấu trúc này dẫn đến suy giảm chức năng. Thống kê cho thấy tỷ lệ mắc các vấn đề liên quan đến thận cao hơn đáng kể và tiến triển nhanh hơn ở những người có lượng đường trong máu không được kiểm soát tốt. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều đường có thể làm tăng cân và gánh nặng chuyển hóa, tất cả đều có thể ảnh hưởng gián tiếp đến thận.
Súp thịt hầm
Món ăn này được coi là biểu tượng của "dinh dưỡng" trong nhiều gia đình, và nhiều người thậm chí còn uống một bát mỗi sáng, tin rằng nó tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, về lâu dài, thói quen này thực sự cần được xem xét lại.
Điều này là do nước dùng thịt hầm không chỉ chứa hàm lượng chất béo cao mà còn có một lượng purin và các sản phẩm phụ chuyển hóa nhất định. Những thành phần này, sau khi được tiêu hóa, cũng cần được thận xử lý. Thường xuyên tiêu thụ loại nước dùng này có thể làm tăng gánh nặng cho thận.
Đặc biệt, axit uric, được tạo ra sau quá trình chuyển hóa purin, có thể ảnh hưởng thêm đến chức năng thận nếu không được bài tiết đúng cách. Hơn nữa, trong quá trình ninh lâu, một số chất sẽ dễ dàng hòa tan hơn, làm cho thành phần của súp trở nên phức tạp hơn. Trong trường hợp này, ngay cả một lượng nhỏ tiêu thụ cũng có thể gây ra những ảnh hưởng lâu dài. Vì vậy, thỉnh thoảng ăn súp thì không sao, nhưng nếu uống mỗi ngày thì bạn nên suy nghĩ lại.
