Có những quyết định nhân sự, nếu nhìn riêng lẻ, chỉ là một chuyển động bình thường trong bộ máy hành chính. Nhưng đặt trong một thời điểm đặc biệt, nó có thể gợi ra những suy nghĩ rộng hơn về nhu cầu quản trị của một ngành.
Việc một nhân sự có nền tảng luật học, từng trải qua môi trường đào tạo luật, đào tạo chức danh tư pháp, quản trị đại học và quản lý nhà nước, được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ GD-ĐT diễn ra đúng vào lúc dư luận đang đặc biệt quan tâm đến vụ việc thi cử ở Tuyên Quang khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý hơn. Bởi Tuyên Quang không chỉ là một vụ việc giáo dục. Nhìn từ góc độ pháp lý, đây là một bài kiểm tra rất lớn đối với năng lực quản trị kỳ thi, kiểm soát quyền lực trong phòng thi, xử lý khủng hoảng và năng lực bảo vệ công bằng của hệ thống giáo dục.
Trong nhiều năm khi nói đến giáo dục, chúng ta thường nói nhiều đến chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học, chất lượng giáo viên, áp lực thi cử, tự chủ đại học. Những vấn đề đó đều quan trọng. Nhưng vụ việc ở Tuyên Quang cho thấy một vấn đề khác cũng quan trọng không kém. Đó là giáo dục cần được quản trị bằng pháp luật một cách chặt chẽ hơn.
Một kỳ thi quốc gia không thể chỉ dựa vào đạo đức của người coi thi. Trong quản trị công, chỉ trông chờ vào đạo đức là chưa đủ. Nơi nào có quyền lực, nơi đó phải có cơ chế kiểm soát quyền lực. Phòng thi cũng là một không gian quyền lực. Trưởng điểm thi có quyền điều hành, giám thị có quyền giám sát thí sinh, cán bộ coi thi có quyền lập biên bản, nhắc nhở, xử lý tình huống. Khi thứ quyền lực ấy không được kiểm soát tốt thì e rằng sự công bằng của kỳ thi có thể bị xâm phạm từ chính bên trong hệ thống.
Điều đáng lo trong vụ việc ở Tuyên Quang không chỉ là con số điểm 10 bất thường. Điều đáng lo hơn là nếu kết quả điều tra chứng minh sai phạm phát sinh từ người có nhiệm vụ tổ chức, coi thi, giám sát thi, thì sự cố này đã vượt ra khỏi phạm vi một sai sót nghiệp vụ. Nó đặt ra câu hỏi về trách nhiệm công vụ, về cơ chế phân công, về giám sát nội bộ, về báo cáo bất thường và về khả năng phát hiện sớm rủi ro trong kỳ thi.
Trong môi trường giáo dục, tư duy pháp lý có vai trò rất quan trọng. Tư duy pháp lý trước hết đòi hỏi không được quy chụp. Không thể vì một điểm thi có bất thường mà mặc nhiên coi mọi thí sinh đạt điểm cao là gian lận. Không thể vì một số cán bộ coi thi có dấu hiệu sai phạm mà phủ nhận nỗ lực học tập thật sự của những học sinh ngay tình. Nhưng tư duy pháp lý cũng không cho phép sự dễ dãi. Nếu có thí sinh chủ động móc nối, biết rõ hành vi gian lận, cùng tham gia hoặc cố ý hưởng lợi từ sai phạm, thì cũng không thể xem các em hoàn toàn là nạn nhân. Công bằng trong pháp luật không nằm ở sự thương cảm chung chung. Công bằng nằm ở việc cá thể hóa trách nhiệm. Ai có lỗi đến đâu, xử lý đến đó. Ai không có lỗi, phải được bảo vệ đến cùng.
Vụ Tuyên Quang vì vậy đang đặt Bộ GD-ĐT trước một bài toán rất khó. Nếu xử lý quá nhẹ, kỷ cương kỳ thi bị tổn thương. Nếu xử lý quá rộng, quyền lợi của thí sinh ngay tình có thể bị xâm phạm. Nếu thi lại vội vàng, có thể tạo thêm bất công mới. Nếu không thi lại trong khi kết quả thi đã bị tác động nghiêm trọng, niềm tin xã hội lại tiếp tục bị bào mòn.
Trong bối cảnh đó, việc lãnh đạo Bộ GD-ĐT có thêm nhân sự am hiểu pháp luật có thể được nhìn như một tín hiệu tích cực. Không phải vì một cá nhân có thể giải quyết ngay mọi vấn đề của ngành, càng không nên đặt kỳ vọng quá mức vào một quyết định nhân sự. Nhưng một người có nền tảng luật học, kinh nghiệm đào tạo pháp luật và quản lý nhà nước có thể góp phần làm cho các quyết sách giáo dục được đặt trên nền tảng pháp lý chặt chẽ hơn.
Một kỳ thi nghiêm túc không chỉ cần đề thi tốt, giám thị đủ, camera nhiều hay máy dò kim loại hiện đại mà còn là thiết kế thể chế. Ai chịu trách nhiệm cuối cùng? Ai giám sát người giám sát? Dữ liệu bất thường được xử lý ra sao? Khi có dấu hiệu gian lận, cơ chế phản ứng nhanh vận hành thế nào? Khi xảy ra sai phạm, quyền lợi của học sinh ngay tình được bảo vệ bằng phương án nào?
Nếu chỉ mua thêm thiết bị mà không thay đổi cách vận hành, gian lận có thể chuyển từ hình thức này sang hình thức khác. Nếu chỉ tăng cường khẩu hiệu đạo đức mà không siết trách nhiệm pháp lý, sai phạm vẫn có thể lặp lại. Nếu chỉ xử lý sau khi dư luận phát hiện, hệ thống quản trị vẫn ở thế bị động.
Từ vụ Tuyên Quang, điều ngành giáo dục cần không chỉ là một phương án xử lý cụ thể cho một điểm thi mà là một cuộc rà soát nghiêm túc về cơ chế tổ chức kỳ thi quốc gia. Quy chế thi phải đủ rõ để không ai có thể viện lý do “không biết”. Trách nhiệm của trưởng điểm thi phải đủ cụ thể để không thể né tránh. Cơ chế giám sát phải đủ độc lập để không bị vô hiệu hóa bởi quan hệ nội bộ. Dữ liệu kết quả thi phải được phân tích đủ sớm để phát hiện bất thường trước khi xã hội bức xúc. Và mọi phương án xử lý phải được giải thích công khai, có căn cứ, có lý lẽ, để người dân thấy rằng công bằng không chỉ được tuyên bố mà đang được thực thi.
Một nền giáo dục muốn dạy học sinh trung thực thì chính hệ thống giáo dục phải vận hành bằng những nguyên tắc trung thực. Muốn kỳ thi quốc gia giữ được niềm tin, không thể chỉ dựa vào niềm tin cá nhân, mà phải có một cơ chế pháp lý đủ minh bạch để người tốt được bảo vệ và người sai không thể dễ dàng vượt qua ranh giới.
Giáo dục không chỉ đào tạo tri thức mà còn đào tạo ý thức công dân. Đó mới là ý nghĩa sâu xa của tư duy pháp lý trong giáo dục.
Đề và đáp án môn tiếng Anh thi lớp 10 của TPHCM năm 2026
Giảm “bẫy" ngữ pháp “vẹt"
Theo Hệ thống Giáo dục Hocmai, đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn tiếng Anh của TPHCM năm 2026 giữ ổn định về cấu trúc nhưng có độ khó nhỉnh hơn so với năm 2025. Đây là một đề thi mang tính thời sự và có tính phân hóa.
Ma trận kiến thức trải rộng từ nhận biết đến vận dụng cao. Đề giảm hẳn tính hàn lâm “bẫy” ngữ pháp "vẹt", thay vào đó là tăng cường việc hiểu bản chất ngữ pháp và cách sử dụng từ, loại được các học sinh học mẹo học tủ.
Các câu hỏi phân hóa tập trung vào một số câu hỏi từ vựng như câu 33 (word form phủ định), câu 35-36 (tư duy khai thác entry từ điển) và câu 39 (viết lại câu với phrasal verb "run out of").
Về cấu trúc và phạm vi kiến thức, đề thi giữ nguyên thời gian làm bài 90 phút với 40 câu hỏi bao gồm cả 2 hình thức trắc nghiệm và tự luận ngắn.
Đề chia thành 4 phần rõ rệt.
Phần 1 là chọn đáp án đúng (multiple choice), câu 1-16. Nội dung phần này bao gồm ngữ âm (phát âm - trọng âm), ngữ pháp nền tảng, từ vựng theo ngữ cảnh, tình huống giao tiếp, nhận diện biển báo (sign) và thông báo (votice).
Phần 2 là bài đọc hiểu điền từ vào chỗ trống (reading cloze), câu 17-22. Bài đọc điền từ vào chỗ trống, kiểm tra sự kết hợp giữa ngữ pháp (từ loại, giới từ, liên từ) và từ vựng dựa trên ngữ cảnh tổng thể.
Phần 3 là đọc hiểu (reading comprehension), câu 23-28. Bài đọc hiểu chọn đúng/sai (true/false) có 4 câu và câu hỏi trắc nghiệm đa lựa chọn (tìm tiêu đề và tìm chi tiết/cảm xúc của nhân vật).
Phần 4 là biến đổi dạng từ và chuyển đổi câu (word form & sentence transformation), câu 29- 40, gồm 6 câu biến đổi từ loại (word form) thông thường, 2 câu viết dựa trên ngữ cảnh từ bài viết mẫu (entry) và 4 câu viết lại câu không đổi nghĩa.
Tính thực tiễn cao
Điểm nổi bật của đề thi ở tính thực tiễn cao và chất liệu đề thi mang hơi thở thời đại. Đề thi đã thoát ly khỏi các câu hỏi ngữ pháp hàn lâm, khô khan. Các chủ đề được lựa chọn trong phần đọc và từ vựng đều vô cùng thời sự, gắn liền với công nghệ, kỹ năng sống và xu hướng phát triển của thế giới.
Chất liệu công nghệ và đời sống xuất hiện hàng loạt các từ khóa hiện đại như A.I, deepfake, cleaning robot, metro system, smart watch, music-streaming platforms.
Cùng với đó, dạng câu hỏi biển báo/thông báo (sign/notice) trực quan, bám sát đời sống.
Tiếp tục phát huy thế mạnh của đề TPHCM, các câu hỏi dạng hình ảnh kiểm tra khả năng đọc hiểu ngôn ngữ công cộng. Tuy nhiên, các phương án nhiễu được thiết kế rất tinh vi, đòi hỏi học sinh phải phân tích kỹ bản chất của hình ảnh chứ không chỉ nhìn từ khóa.
Ví dụ, câu 15 - biển báo cấm, hình ảnh chiếc thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử nằm trong vòng tròn đỏ gạch chéo. Học sinh rất dễ nhầm với phương án liên quan đến thiết bị điện tử/pin.
Tương tự, câu 16 - thông báo, một bảng thông báo "Sales tomorrow - Half price for two weeks only!". Cách hỏi bẫy ở phương án D (buy only two items) hoặc A (free of charge), đòi hỏi học sinh phải làm phép quy đổi toán học và ngôn ngữ cơ bản: "two weeks" = "14 days" để chọn đáp án C. The special sales will last for 14 days.
Phần đọc hiểu (reading comprehension) kiểm tra tư duy thay vì dò chữ. Bài đọc về chuyến đi bộ đường dài (cliff trail) tại đỉnh núi Mansfield được viết dưới dạng tự sự ngôi thứ nhất, ngôn từ giàu tính biểu cảm. Cách hỏi không đơn thuần là bê nguyên văn bản xuống, mà buộc học sinh phải hiểu nghĩa tương đương hoặc suy luận.
Theo nhận định, nội dung phân hóa mạnh ở phần viết và từ loại (word form). Phần word form luôn là phần "thử thách" để sàng lọc học sinh khá giỏi. Đề thi đòi hỏi thí sinh phải hiểu sâu về ngữ nghĩa của câu để chọn đúng dạng từ (danh, động, tính, trạng) và chú ý đến các chi tiết nhỏ như số ít/số nhiều hoặc tiền tố phủ định.
Phần viết lại câu yêu cầu sự chính xác tuyệt đối về mặt cấu trúc ngữ pháp và sự tinh tế trong việc chuyển đổi các cấu trúc tương đương mà không làm thay đổi sắc thái nghĩa.
Mời bạn đọc theo dõi đề thi và đáp án tuyển sinh lớp 10 năm 2026 của TPHCM và các tỉnh, thành được cập nhật liên tục tại: Đề thi và đáp án thi lớp 10 năm 2026 của tất cả 34 tỉnh, thành
Đề và đáp án môn tiếng Anh thi lớp 10 của TPHCM năm 2026
Để tra cứu điểm thi lớp 10 tỉnh Phú Thọ, thí sinh, phụ huynh truy cập https://ts10.phutho.edu.vn/home/tracuudiem, nhập Số báo danh, Mã xác nhận và bấm Tra cứu.
Sau khi có kết quả, học sinh có nguyện vọng phúc khảo bài thi nộp đơn tại trường THPT nơi đăng ký dự thi trước 12h ngày 17/6. Trước 15h cùng ngày, các trường hoàn thành việc tổng hợp, gửi danh sách đề nghị phúc khảo về Sở GD&ĐT theo quy định.
Theo kế hoạch, Sở GD&ĐT sẽ hoàn thành duyệt tuyển sinh đối với các trường THPT chuyên chậm nhất ngày 22/6; các trường phổ thông dân tộc nội trú chậm nhất ngày 23/6. Việc duyệt danh sách trúng tuyển đối với các trường THPT công lập được thực hiện chậm nhất ngày 25/6.
Đối với các trường THPT tư thục, công tác duyệt kết quả tuyển sinh được tiến hành vào ngày 11/7. Toàn bộ công tác tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026-2027 trên địa bàn tỉnh dự kiến hoàn thành chậm nhất ngày 31/7.
Các mốc thời gian và nội dung công việc có thể được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế. Nếu có thay đổi, Sở GD&ĐT sẽ thông báo kịp thời trên các kênh truyền thông chính thức.
Năm nay, Phú Thọ có hơn 57.000 thí sinh dự thi vào lớp 10. Đây là kỳ thi có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của tỉnh Phú Thọ sau khi thực hiện sáp nhập 3 tỉnh là Vĩnh Phúc, Phú Thọ và Hòa Bình nên công tác tổ chức có nhiều thay đổi về quy mô, phương thức quản lý và tuyển sinh.
Toàn tỉnh đã thành lập 107 hội đồng coi thi, trong đó có 10 hội đồng có từ 2 điểm thi. Tổng chỉ tiêu tuyển sinh là gần 46.700 học sinh, đạt tỷ lệ gần 74%; riêng các trường THPT công lập tuyển sinh trên 40.500 học sinh, chiếm hơn 64%.
Năm 2026, hội thi "Học sinh, sinh viên giỏi nghề" do Thành Đoàn TP.HCM phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức với 14 nghề.
Giành giải nhất hội thi ở nghề thiết kế kỹ thuật cơ khí, Đàm Duy Mạnh - sinh viên Trường cao đẳng Công nghệ cao Đồng An (TP.HCM) - cho biết đề thi kéo dài ba tiếng, toàn bộ thực hiện trên máy tính.
Phần mở đầu là bài trắc nghiệm tiếng Anh khoảng 40-45 phút, xoay quanh các tình huống đời sống, câu hỏi về giáo dục và bối cảnh xã hội, đòi hỏi khả năng đọc hiểu nhanh và vốn từ. Sau phần tiếng Anh là các nội dung chuyên môn. Một dạng bài đầy thách thức là mô hình chi tiết máy móc không có sẵn kích thước trên phần mềm.
Thí sinh phải quan sát, phân tích và xác định các thông số như chiều sâu, bán kính bo góc, cấu trúc hình học. Dạng bài này gần với thực tế sản xuất, đòi hỏi người làm kỹ thuật cần đọc hình và suy ra cấu tạo.
Mạnh và các thí sinh sẽ xử lý trên phần mềm SolidWorks - các công cụ cho phép dựng mô hình 3D, đo đạc, kiểm tra va chạm và xuất bản vẽ kỹ thuật 2D.
Một phần thi khác yêu cầu lắp ráp cơ cấu cơ khí trong môi trường số. Thí sinh được cung cấp bộ chi tiết gồm bánh răng, ly hợp… và phải hoàn thiện hệ thống vận hành đúng nguyên lý. Nếu lắp sai ràng buộc hoặc xảy ra va chạm, mô hình sẽ không hoạt động. "Phải hiểu rõ cấu tạo và nguyên lý, chỉ cần sai một khớp là đứng yên", Mạnh nói.
Bài thi còn có các yêu cầu như xuất video mô phỏng, xuất bản vẽ 2D hoàn chỉnh và phân tích chi tiết. Theo Mạnh, áp lực nằm ở việc vừa đảm bảo độ chính xác, vừa phải thao tác nhanh, đặc biệt là tận dụng phím tắt.
Vượt qua ba tiếng và chín phần thi, Mạnh đạt số điểm cao và giành giải nhất. Mạnh nói thời gian ôn tập tập trung chỉ hơn một tuần, nhưng nền tảng được học trước đó, đặc biệt là về vẽ 3D, đã giúp bạn tự tin hơn khi làm bài.
Duy Mạnh hiện là sinh viên năm 2 ngành cơ khí. Bạn chia sẻ quyết định theo ngành đến từ sở thích thiết kế và mong muốn tạo ra sản phẩm cụ thể. "Mình thích thiết kế vì từ đó có thể làm ra nhiều thứ. Một ý tưởng có thể phát triển thành sản phẩm", Mạnh nói.
Sinh ra và lớn lên tại Đắk Lắk, sau khi tốt nghiệp THPT năm 2024, Mạnh chọn học thẳng cao đẳng thay vì xét tuyển đại học để tiếp cận thực hành sớm và đi làm nghề nhanh hơn. Gia đình để bạn tự quyết, anh trai là người ủng hộ vì hướng đi này tiết kiệm chi phí và phù hợp với mục tiêu của em.
Theo Mạnh, chương trình cao đẳng thích hợp hơn với bạn vì tập trung nhiều vào thực hành, đặc biệt trong xưởng và các học phần kỹ thuật. Sinh viên ra trường có thể tham gia công việc ngay nếu nắm vững kỹ năng.
"Bắt đầu từ đâu không quan trọng bằng việc đi tiếp như thế nào. Điều cần thiết là liên tục bổ sung kỹ năng và nhận ra điểm yếu của mình để cải thiện", Mạnh nói.
Ngoài chương trình chính khóa, bạn tự học thêm các phần mềm như AutoCAD và SolidWorks để nâng cao khả năng thiết kế. Đồng thời Mạnh học thêm tiếng Trung nhằm mở rộng cơ hội việc làm.
"Có ngoại ngữ thì sẽ có nhiều lựa chọn hơn. Mình muốn mình có quyền lựa chọn công việc", bạn chia sẻ. Về kế hoạch dài hạn, Mạnh dự định sau khi tốt nghiệp sẽ đi làm 1-2 năm để tích lũy kinh nghiệm. Khi có nền tảng tốt hơn, bạn sẽ học liên thông đại học nếu cần thiết.
Mục tiêu của Mạnh là trở thành người thiết kế có tay nghề vững, đồng thời có thể tham gia đào tạo nghề trong tương lai. "Thiết kế là nền tảng. Từ đó có thể làm được rất nhiều thứ, quan trọng là mình có ý tưởng và theo đuổi đến cùng", Mạnh nói.
