Trong bất kỳ nền giáo dục nào, mỗi kỳ thi đều được sinh ra để phục vụ một mục tiêu nhất định. Khi mục tiêu rõ ràng, cách thức tổ chức sẽ minh bạch; khi chức năng được xác định đúng, mọi nguồn lực sẽ được sử dụng hiệu quả. Đó cũng là nguyên lý của quản trị hiện đại: mỗi công cụ nên thực hiện tốt nhất một nhiệm vụ của mình.
Nhìn từ góc độ đó, câu chuyện về kỳ thi tốt nghiệp THPT của Việt Nam có lẽ đã đến lúc cần được nghiên cứu một cách toàn diện.
Luật Giáo dục năm 2019 xác định việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá kết quả học tập của học sinh sau khi hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông và làm căn cứ công nhận tốt nghiệp. Đây chính là sứ mệnh cốt lõi của kỳ thi theo tinh thần của luật.
Từ năm 2015, để giảm áp lực thi cử, tiết kiệm chi phí xã hội và tạo thuận lợi cho người học, kết quả kỳ thi tốt nghiệp được sử dụng đồng thời cho tuyển sinh đại học, cao đẳng. Trong bối cảnh lúc bấy giờ, đây là một quyết định hợp lý, thể hiện tinh thần cải cách và đổi mới.
Một chính sách đúng ở một giai đoạn chưa chắc sẽ luôn là phương án tối ưu khi điều kiện đã thay đổi.
10 năm qua, giáo dục đại học Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ theo hướng tự chủ. Các trường đại học ngày càng chủ động xây dựng phương thức tuyển sinh phù hợp với đặc thù ngành đào tạo. Ngoài điểm thi tốt nghiệp THPT, còn có xét học bạ, kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, chứng chỉ quốc tế, phỏng vấn, bài luận, tuyển thẳng và nhiều hình thức đánh giá khác.
Điều đó cho thấy các trường đại học ngày nay hoàn toàn đủ năng lực để tự lựa chọn người học. Nếu vậy, việc tiếp tục “gánh” hai mục tiêu trên một kỳ thi quốc gia liệu còn là lựa chọn tối ưu?
Khi điểm số của một kỳ thi đồng thời quyết định việc tốt nghiệp và cơ hội bước vào những trường đại học danh tiếng, áp lực sẽ bị nhân lên nhiều lần. Áp lực ấy không chỉ dành cho học sinh mà còn lan sang gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Mọi sự chú ý đều dồn vào điểm số, trong khi mục tiêu sâu xa của giáo dục là hình thành năng lực và nhân cách.
Đáng suy ngẫm hơn, khi một kết quả thi hoặc một thành tích học thuật trở thành “chiếc chìa khóa” mở ra quá nhiều cơ hội, sức hút của thành tích cũng lớn hơn. Trong nhiều năm qua, xã hội đã từng chứng kiến những bài học đau xót từ gian lận thi cử; ở một số thời điểm, các cuộc thi nghiên cứu khoa học dành cho học sinh cũng xuất hiện những hiện tượng chưa đẹp như sao chép, phụ thuộc quá mức vào người hướng dẫn hoặc chạy theo thành tích. Những hiện tượng ấy không phản ánh bản chất của nền giáo dục, nhưng là lời nhắc rằng bất kỳ cơ chế nào tạo ra áp lực quá lớn cũng cần được xem xét để hoàn thiện.
Điều đáng quý nhất mà giáo dục phải gìn giữ không phải chỉ là điểm số, mà là sự liêm chính.
Một bài thi trung thực, một công trình nghiên cứu do chính học sinh thực hiện, một kết quả phản ánh đúng năng lực – đó là những viên gạch đầu tiên xây dựng nhân cách công dân.
Đất nước cần hiền tài để phát triển. Nhưng hiền tài không chỉ được đo bằng kiến thức, mà còn bằng phẩm chất. Một người giỏi nhưng thiếu trung thực sẽ khó tạo dựng niềm tin; trong khi một người có năng lực và liêm chính mới là nền tảng của sự phát triển bền vững.
Có lẽ vì vậy, đây là thời điểm thích hợp để nghiên cứu khả năng trả kỳ thi tốt nghiệp THPT về đúng chức năng vốn có: đánh giá việc hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông và công nhận tốt nghiệp.
Còn tuyển sinh đại học nên được giao nhiều hơn cho chính các trường đại học. Với quyền tự chủ đã được mở rộng cùng hệ thống kiểm định chất lượng ngày càng hoàn thiện, các trường sẽ có điều kiện lựa chọn người học phù hợp nhất với yêu cầu đào tạo của mình. Điều này cũng phù hợp với xu thế của nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới, nơi các trường đại học giữ vai trò trung tâm trong tuyển sinh.
Nếu thực hiện theo hướng đó, kỳ thi tốt nghiệp sẽ trở nên đúng nghĩa hơn, áp lực thi cử được phân bổ hợp lý hơn, học sinh có nhiều cơ hội lựa chọn hơn và các trường đại học cũng phát huy đầy đủ quyền tự chủ.
Quan trọng hơn cả, giáo dục sẽ gửi đến học sinh một thông điệp rõ ràng: hãy học để trưởng thành, học để có năng lực thật, học bằng sự trung thực của chính mình.
Khi một kỳ thi trở về đúng sứ mệnh của nó, cũng là lúc giáo dục có thêm cơ hội trở về với giá trị nguyên bản: đào tạo những con người trung thực, có năng lực và có trách nhiệm với tương lai của đất nước.
Nội dung clip chỉ 14s, ghi lại cảnh một học sinh đang ngồi trên xe máy, còn hai người khác khoảng trong độ tuổi thanh thiếu niên thay nhau đấm, đá tới tấp vào phần đầu học sinh này.
Sau khi tấn công em học sinh, hai người kia bỏ đi trên chiếc xe máy mang biển kiểm soát 62K1-62xx.
Vụ việc được cho là xảy ra trên đường tỉnh 823D. Theo tìm hiểu của phóng viên, người bị đánh là em V.T.H. (16 tuổi, ngụ xã Đức Hòa), đang là học sinh trường nghề.
Người nhà em H. cho biết vụ việc xảy ra vào tối 18-4. Sau khi bị đánh, em H. về nhà trong tình trạng hoảng loạn, trên mặt và vùng hông có nhiều vết xước, bầm.
Đến chiều 21-4, người nhà em H. mới nhận được clip của một người chứng kiến vụ việc quay lại, nên đã đăng tải lên mạng xã hội để hy vọng vụ việc được làm sáng tỏ.
Clip nhanh chóng được nhiều lượt chia sẻ, kèm theo nhiều bình luận bất bình với cảnh công khai đánh người giữa đường.
Lãnh đạo UBND xã Hậu Nghĩa, tỉnh Tây Ninh cho biết clip trên được chia sẻ vào một nhóm Facebook có đông thành viên thuộc cộng đồng các xã Hậu Nghĩa, Đức Hòa,… và cho rằng xảy ra trên địa bàn xã Hậu Nghĩa, nên lực lượng chức năng của xã đang vào cuộc xác minh.
Đề xuất trên được nêu tại dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến để hoàn thiện.
Tại dự thảo, cơ quan này đã đề xuất các quy định về xử phạt các hành vi vi phạm trong quản lý và tổ chức dạy thêm, học thêm. Theo đó, hành vi tổ chức hoạt động dạy thêm, học thêm nhằm trục lợi, ép buộc học sinh học thêm hoặc lôi kéo học sinh học thêm trái quy định có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Mức phạt này cũng được áp dụng đối với trường hợp tổ chức dạy thêm có thu tiền khi chưa đáp ứng yêu cầu về đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật hoặc tiếp tục tổ chức dạy thêm sau khi đã bị cơ quan có thẩm quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm.
Giáo viên dạy thêm chính học sinh của mình có thể bị phạt tới 20 triệu đồng
Dự thảo cũng đề xuất phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với giáo viên đang giảng dạy tại nhà trường nếu dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền đối với chính học sinh mà mình đang được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục của nhà trường.
Cùng mức phạt này còn áp dụng đối với các hành vi như giáo viên thuộc trường công lập tham gia quản lý, điều hành hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường; dạy thêm đối với học sinh tiểu học ngoài các trường hợp được phép; xếp giờ dạy thêm trong nhà trường xen kẽ với thời khóa biểu chính khóa hoặc dạy thêm trước nội dung so với chương trình chính khóa.
Nhà trường hoặc cơ sở giáo dục không thiết lập, không công khai số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý phản ánh về hoạt động dạy thêm, học thêm cũng có thể bị xử phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.
Đối với giáo viên đang dạy học tại nhà trường tham gia dạy thêm ngoài nhà trường, dự thảo yêu cầu phải báo cáo với hiệu trưởng về môn học, địa điểm, hình thức dạy thêm, thời gian tham gia và mối quan hệ với chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh cơ sở dạy thêm.
Trường hợp không báo cáo, báo cáo không đầy đủ, không cập nhật kịp thời hoặc báo cáo không trung thực có thể bị phạt từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng.
Trong khi đó, những vi phạm ở mức độ nhẹ hơn, như báo cáo chưa đầy đủ nhưng chưa làm phát sinh xung đột lợi ích, cơ sở dạy thêm công khai thông tin chưa đúng thời hạn hoặc lưu giữ hồ sơ chưa đầy đủ nhưng chưa làm sai lệch dữ liệu, sẽ bị phạt cảnh cáo.
Ngoài phạt tiền, dự thảo còn đề xuất nhiều hình thức xử phạt bổ sung. Cụ thể, lớp học hoặc địa điểm dạy thêm vi phạm có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng; trường hợp vi phạm nghiêm trọng hơn có thể bị đình chỉ từ 3 đến 6 tháng hoặc 6 đến 12 tháng đối với cơ sở dạy thêm.
Bên cạnh đó, các tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải thực hiện nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như chấm dứt hoạt động dạy thêm trái quy định; công khai, cập nhật đầy đủ thông tin; bố trí lại lớp học, thời khóa biểu đúng quy định; giảm số lượng học sinh trong lớp học thêm; dạy bù phần kiến thức đã cắt giảm để đưa vào dạy thêm; hoàn trả các khoản tiền thu trái quy định cho học sinh và phụ huynh hoặc nộp vào ngân sách nhà nước nếu không thể hoàn trả.
Dự thảo cũng yêu cầu các tổ chức, cá nhân vi phạm phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh, phụ huynh, người dạy thêm và các bên liên quan.
Dạy thêm, học thêm là vấn đề được phụ huynh rất quan tâm. Ngày 20/12/2024, Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm. Đến ngày 15/5/2026, cơ quan này tiếp tục ban hành Thông tư số 19 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT.
FlavorSync – một nền tảng đa giác quan do nhóm sinh viên năm thứ 2 khoa Công nghệ thông tin Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP. HCM) phát triển, đã được chấp nhận trình bày tại hội nghị quốc tế CHI, một trong những hội nghị hàng đầu thế giới trong lĩnh vực tương tác người – máy. Nhóm nghiên cứu thực hiện dự án gồm: Huỳnh Sơn Anh Tuấn, Dương Trọng Nghĩa, Nguyễn Khánh Hà, Võ Hoài Bảo, Nguyễn Minh Hùng, Nguyễn Việt Hoàng Nam.
Nghiên cứu tập trung vào việc tái tạo trải nghiệm "flavor" – tức cảm nhận hương vị tổng hợp từ khứu giác và vị giác – thông qua một hệ thống tương tác số. Khác với các nghiên cứu trước đây thường chỉ kích thích một giác quan đơn lẻ, FlavorSync cho phép điều khiển đồng thời cả mùi và vị theo thời gian thực. Hệ thống sử dụng các bộ phận riêng biệt để phân phối chất lỏng tạo vị và luồng khí mang mùi, với khả năng kiểm soát chính xác cường độ, thời lượng và thứ tự kích thí. Nhờ đó, người dùng có thể trải nghiệm các tổ hợp hương vị phức tạp mà không cần tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Chia sẻ về dự án, Huỳnh Sơn Anh Tuấn cho biết: "Điều thú vị nhất là chúng mình không chỉ tái tạo cảm giác ăn uống, mà còn mở ra cách mới để truyền tải trải nghiệm – ví dụ như chia sẻ ký ức, cảm xúc thông qua hương vị". Trong quá trình phát triển, nhóm đã phải đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật, đặc biệt là việc đồng bộ hai giác quan vốn hoạt động theo cơ chế sinh học khác nhau. "Chỉ cần lệch vài trăm mili giây là trải nghiệm đã thay đổi hoàn toàn. Bọn mình phải thử nghiệm rất nhiều để tìm ra cách đồng bộ tối ưu," Tuấn chia sẻ.
Nhóm cũng tiến hành hiệu chỉnh hệ thống để đảm bảo độ chính xác trong việc phân phối chất lỏng và mùi, bao gồm việc kiểm soát lưu lượng và cường độ tín hiệu điều khiển. Những tinh chỉnh này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo trải nghiệm người dùng ổn định và có thể tái lặp.
Một yếu tố quan trọng giúp dự án đi đến giai đoạn hoàn thiện là sự đồng hành của giảng viên hướng dẫn là tiến sĩ Vi Chí Thành. Tuấn cho biết, hiện FlavorSync vẫn đang ở dạng nguyên mẫu, với kích thước còn tương đối cồng kềnh và cần kết nối với máy tính để vận hành. Tuy nhiên, nhóm kỳ vọng trong tương lai có thể thu gọn thiết bị, hướng tới các ứng dụng thực tế như thực tế ảo (VR), giáo dục ẩm thực, hoặc hỗ trợ người gặp vấn đề về cảm nhận vị giác.
Dù mới học năm 2 nhưng nhóm sinh viên đã có trong tay bài báo quốc tế A* (A-star) – điều không dễ đạt được với công trình nghiên cứu trên các tạp chí khoa học uy tín nhất thế giới, thuộc nhóm 10-15% hàng đầu trong lĩnh vực. A-star cũng là xếp hạng cao nhất trong hệ thống phân loại chất lượng, thể hiện kết quả khoa học có đóng góp lớn, độ tin cậy rất cao và trích dẫn lớn.
Nói về việc lựa chọn học IT, nam sinh viên năm 2 chia sẻ chân thành: "Theo mình, IT là một ngành khó, đặc biệt khó nếu so sánh với các ngành khác. Nhưng vì khó, việc học ngành này càng giúp mình có thêm kinh nghiệm thực tiễn cũng như sở hữu bộ kỹ năng đặc biệt mà không phải ai cũng có được, vì những gì càng khó càng ít người đạt được".
Chia sẻ thêm việc chọn ngành học, Tuấn cho rằng điều quan trọng nhất khi chọn ngành không phải là ngành đó "hot" hay dễ kiếm tiền, mà ngành bạn chọn có phù hợp với điều mình thật sự muốn theo đuổi hay không. Sinh viên năm 2 nhấn mạnh: "Các bạn nên bắt đầu từ việc hiểu bản thân thích gì, muốn trở thành ai trong tương lai, rồi từ đó chọn ngành học như một công cụ để giúp mình tiến gần hơn đến mục tiêu đó. Tuấn luôn nghĩ rằng công việc hay ngành học nên là thứ phục vụ cho ước mơ của mình, chứ không phải mình bị cuốn theo nó".
"Nếu chỉ chọn một ngành vì thu nhập hay xu hướng, thì rất dễ mất động lực khi gặp khó khăn. Ngược lại, khi mình học và làm vì một mục tiêu mình thật sự tin vào, thì dù con đường có khó đến đâu, mình vẫn có lý do để tiếp tục. Vì vậy, lời khuyên của mình là hãy chọn một hướng đi mà các bạn sẵn sàng đầu tư thời gian và công sức lâu dài, chứ không chỉ là một lựa chọn an toàn trong ngắn hạn", sinh viên năm 2 có bài báo quốc tế A* chia sẻ thêm.
