Mỹ tấn công Iran vào ban ngày

Kể từ năm 2022, ít nhất 10 nhà khoa học có liên quan các dự án nhạy cảm của chính phủ Mỹ hay Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã qua đời hoặc mất tích, gần đây nhất là William Neil McCasland, thiếu tướng không quân 68 tuổi đã nghỉ hưu từ năm 2013.

McCasland rời khỏi nhà tại bang New Mexico vào tháng 2, mang theo súng và ví, đến nay vẫn không thấy bất kỳ dấu vết nào. Ông là kỹ sư hàng không vũ trụ, từng giữ nhiều vị trí nhạy cảm liên quan đến các chương trình công nghệ và không gian của Bộ Quốc phòng Mỹ.

Các trường hợp khác thu hút nhiều chú ý là Monica Jacinton Reza, kỹ sư hàng không vũ trụ chuyên về động cơ tên lửa, mất tích tháng 6/2025 khi leo núi tại Los Angeles, chuyên gia về vật lý nhiệt hạch và plasma Nuno Loureiro của Viện Công nghệ Massachusetts, nhà vật lý thiên văn Carl Grillmair thuộc Viện Công nghệ California đều bị bắn chết tại nhà vào tháng 12/2025 và tháng 2/2026.

Loạt sự việc làm dấy lên ngày càng nhiều đồn đoán trên mạng xã hội rằng một số người có thể đã trở thành mục tiêu trong một nỗ lực che giấu những gì chính phủ biết về các hiện tượng bay chưa xác định (UAP/UFO) hoặc bị kẻ thù của Mỹ nhắm đến.

Theo các chuyên gia, những giả thuyết tương tự vốn luôn tồn tại trên mạng xã hội, nhưng hiếm khi lan rộng đến mức thu hút giới chức Mỹ phải xem xét.

"Một thuyết âm mưu thông thường chỉ xuất hiện rồi nhanh chóng lắng xuống", Joseph Uscinski, giáo sư tại Đại học Miami chuyên nghiên cứu về các thuyết âm mưu, nói. "Lần này, câu chuyện trở nên khác biệt vì có đặc vụ chính phủ trực tiếp vào cuộc điều tra".

Bình luận viên cánh hữu Tim Pool năm 2025 đã dành hẳn một số trên podcast do ông sáng lập để nói về vụ sát hại Loureiro, cho rằng sự việc có thể liên quan đến các nghiên cứu của nhà vật lý này về năng lượng sạch. Giới chức cho biết nghi phạm là Claudio Valente, bạn học cũ cùng ngành kỹ thuật với Loureiro. Trước đó một ngày, Valente đã xả súng tại Đại học Brown, khiến hai sinh viên thiệt mạng.

Sau đó, một số nhà sáng tạo nội dung, trong đó có cây viết bảo thủ Jessica Reed Kraus, đặt giả thuyết cái chết của Loureiro có thể liên quan đến vụ sát hại nhà vật lý thiên văn Grillmair.

"Bài viết bùng nổ ngay sau khi tôi đăng lên Instagram", Kraus nói, thêm rằng đây là nội dung được chia sẻ nhiều nhất trên tài khoản của cô. "Và rồi mọi thứ cứ thế lan rộng".

Những thông tin này thổi bùng các đồn đoán vốn âm ỉ về khả năng tồn tại liên hệ giữa các sự việc. Vụ mất tích của tướng không quân về hưu McCasland càng khiến các giả thuyết lan rộng mạnh hơn, đặc biệt sau khi một văn phòng Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) tại địa phương tham gia tìm kiếm.

"Chuyện gì đang xảy ra với các nhà khoa học không gian của chúng ta vậy?!", một tài khoản chuyên về UFO nổi tiếng trên X viết, kèm ảnh ghép của Loureiro, Grillmair và McCasland.

Vào tháng 3, một bài đăng mang tính suy đoán đã lan truyền rộng rãi trong cộng đồng chuyên về UFO. Nội dung bài đăng liên kết 9 nhà khoa học khác nhau, trong đó có Loureiro, Grillmair, McCasland, Reza và Melissa Casias - nhân viên phòng thí nghiệm Los Alamos ở bang New Mexico đã mất tích từ tháng 6/2025. Los Alamos cũng là cái tên thường xuyên xuất hiện trong các thuyết âm mưu về UFO.

Đến giữa tháng 3, giả thuyết này bắt đầu lan sang truyền thông chính thống, xuất hiện trên NewsNation và New York Post, trước khi được Fox News và Daily Mail tiếp tục khai thác.

"Chúng ta chưa biết các sự việc này có liên quan đến nhau hay không, nhưng việc có quá nhiều nhà khoa học hàng đầu bị sát hại hoặc mất tích chỉ trong chưa đầy một năm rõ ràng là dấu hiệu rất đáng báo động", người dẫn chương trình Fox News Jesse Watters nói. Watters lưu ý vụ McCasland mất tích xảy ra ngay sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ công khai hồ sơ liên quan UFO.

Bình luận viên Pool tiếp tục đặt câu hỏi liệu những nhà khoa học này có tham gia nghiên cứu về UFO hay "dự án vũ khí đặc biệt" nào đó hay không.

Những thuyết âm mưu lan truyền trên Internet này khiến Tổng thống Trump chú ý. Ông chủ Nhà Trắng hồi đầu tháng 4 cho biết ông đã tham gia một cuộc họp có nội dung bàn về vấn đề.

"Tôi hy vọng đây chỉ là những sự việc ngẫu nhiên", ông Trump nói. "Nhưng trong số đó có cả người rất quan trọng, chúng tôi sẽ điều tra làm rõ".

FBI ngày 20/4 thông báo mở cuộc điều tra nhằm tìm kiếm bất kỳ liên hệ nào nếu có giữa các vụ mất tích và tử vong của khoảng 10 nhà khoa học, nhân viên chính phủ trong vài năm vừa qua. FBI sẽ phối hợp với Bộ Quốc phòng Mỹ, Bộ Năng lượng cùng lực lượng hành pháp địa phương để tìm câu trả lời.

Ủy ban Giám sát Hạ viện cùng ngày cho biết sẽ tiến hành cuộc điều tra riêng, đồng thời yêu cầu Bộ Quốc phòng, Bộ Năng lượng, FBI và NASA cung cấp báo cáo tóm tắt về "các vụ mất tích và tử vong của những cá nhân có quyền tiếp cận thông tin khoa học nhạy cảm của Mỹ".

Trong khi đó, một số thành viên gia đình của những nhà khoa học nói trên bác bỏ thuyết âm mưu.

"Công chúng nên hiểu rằng các nhà khoa học cũng qua đời như bất kỳ ai khác, và không nên suy diễn quá mức về điều này", gia đình của Amy Eskridge, nhà nghiên cứu chuyên về điện toán lượng tử và nghiên cứu điều chỉnh trọng lực qua đời năm 2022, nói.

Michael David Hicks, nhà vật lý tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực NASA, chuyên nghiên cứu sao chổi và tiểu hành tinh, qua đời năm 2023. Con gái Hicks nói ông đã phải chống chọi với các vấn đề sức khỏe trong thời gian dài và những suy đoán gần đây trên mạng khiến gia đình cảm thấy bất an.

"Dựa trên những gì tôi biết về cha, không có bất kỳ logic nào cho thấy ông có liên quan tới cuộc điều tra liên bang mà người ta đang đồn đoán", cô nói với CNN. "Tôi không hiểu vì sao cái chết của cha tôi lại bị đem gắn với những vụ mất tích của các nhà khoa học khác".

Tin Gốc: Vnexpress

Mất hơn 5 năm để tàu thăm dò Perseverance của NASA vượt qua 41,92 km trên những địa hình khắc nghiệt của bề mặt sao Hỏa, tức gần chạm đến ngưỡng chiều dài của một cuộc thi marathon, theo NASA.

Hiện tàu thăm dò giữ kỷ lục đi xa nhất là Opportunity trên bề mặt sao Hỏa cũng của NASA, nhưng mất đến gần 15 năm để đi được 45,16 km. Trong khi đó, Perseverance mới chỉ hoạt động khoảng 1/3 thời gian đó, nhưng chỉ còn cách kỷ lục của Opportunity 3,2 km.

Ông Steve Lee, quyền quản lý dự án Perseverance hoàn toàn tự tin rằng tàu thăm dò này sẽ phá kỷ lục trên trong thời gian tới.

Perseverance đáp xuống hõm chảo Jezero hồi tháng 2.2021 và mất 3 năm tiếp theo để thám hiểm bên trong miệng hố rộng khoảng 45 km. Và tàu thăm dò tiếp tục mất hơn 3 tháng để leo lên sườn phía tây của hõm chảo, đến được vành ngoài của miệng hố vào tháng 12.2024.

Giờ đây, Perseverance đang thám hiểm một khu vực ngay bên ngoài rìa của Jezero gọi là "Lac de Charmes". Theo NASA, khu vực này đại diện cho một số địa hình có giá trị lớn nhất về khía cạnh khoa học mà tàu thăm dò Mỹ từng đến.

Các nhà khoa học cho rằng hàng tỉ năm trước, Lac de Charmes có một vùng hồ và đồng bằng châu thổ sông, đồng nghĩa khu vực này có thể vẫn còn giữ những dấu hiệu của sự sống dưới dạng vi khuẩn.

Và do Lac de Charmes nằm bên ngoài miệng hố, khu vực có thể ít chịu ảnh hưởng bởi sự hình thành của hõm chảo và được hy vọng vẫn bảo tồn được những dấu vết cổ xưa.

Ngày 11.5, Perseverance đã chụp và gửi về ảnh selfie mới ở vùng Lac de Charmes, trong đó có hình ảnh một mỏm đá có tên "Arathusa". Kết quả phân tích kết cấu của mỏm đá cho thấy nơi này chủ yếu được cấu tạo từ vật liệu dung nham đông đặc và nhiều khả năng còn cổ xưa hơn cả miệng hố Jezero.

Sau khi hoàn tất việc nghiên cứu Arathusa, tàu thăm dò Perseverance di chuyển theo hướng tây bắc đến khu Arbot, nơi tàu đang phân tích những mỏm đá khác.

Kể từ đây, Perseverance sẽ di chuyển theo hướng nam đến "Gardevarri", khu vực có kết cấu đá hình thành từ dung nham nguội đi và chứa thông tin về lịch sử hoạt động núi lửa của sao Hỏa. Các thông tin thu thập được tại đây sẽ giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về những quá trình địa chất quy mô lớn trên hành tinh đỏ.

Sau Gardevarri, Perseverance sẽ tiến về hướng đông nam đến vùng có tên "Hẻm núi hát", nơi đội ngũ khoa học của NASA hy vọng có thể tìm được những manh mối về lớp vỏ đời đầu của sao Hỏa.

NASA dự kiến tàu thăm dò sẽ hoàn tất chặng marathon đầu tiên trong tháng 5. Phía Mỹ hiện chưa có kế hoạch sẽ sớm chấm dứt sứ mệnh của Perseverance.

Tin Gốc: Thanh Niên

Theo Hãng tin Bloomberg, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã không gia hạn tiếp lệnh miễn trừ trừng phạt đối với dầu mỏ Nga, ngay cả khi xung đột tại Iran đang làm dấy lên lo ngại về nguồn cung toàn cầu.

Động thái này khép lại giai đoạn Washington tạm nới lỏng trừng phạt đối với một số loại dầu của Nga. Trước đó Mỹ đã có hai lần ban hành miễn trừ vào tháng 3 và tháng 4, áp dụng cho lượng dầu Nga đã được bốc xếp lên tàu.

Các quyết định này từng vấp phải nhiều tranh cãi, đặc biệt từ các đồng minh châu Âu - vốn coi trừng phạt là công cụ then chốt để siết nguồn thu dầu mỏ của Nga, qua đó hạn chế tài chính cho cuộc xung đột tại Ukraine. Giới phê bình cũng cho rằng việc nới lỏng đã góp phần làm tăng nguồn thu cho Matxcơva trong bối cảnh giá dầu leo thang.

Tuy vậy một số quốc gia như Ấn Độ và Indonesia đã vận động Mỹ gia hạn miễn trừ, với lý do xung đột tại Iran và nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz có thể khiến thị trường thiếu hụt hàng triệu thùng dầu mỗi ngày.

Lập trường của Washington vì thế từng có điều chỉnh. Tháng 4, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent ban đầu tuyên bố Mỹ sẽ không gia hạn miễn trừ đối với một số loại dầu thô của Nga, nhưng chỉ hai ngày sau lại cấp quyết định cho phép.

Phát biểu trước một ủy ban Thượng viện, ông cho biết sự thay đổi này diễn ra sau khi hơn 10 quốc gia nghèo và dễ bị tổn thương nhất về năng lượng tiếp cận ông để xin gia hạn. Ông cho rằng việc nới lỏng khi đó là cần thiết để ổn định thị trường trong bối cảnh căng thẳng ở Trung Đông leo thang.

Tương tự áp lực từ các đồng minh châu Á và tình trạng thắt chặt nguồn cung vẫn có thể thúc đẩy Washington ban hành lệnh miễn trừ mới trong thời gian tới.

Giá dầu Brent đã tăng mạnh kể từ khi xung đột Iran bùng phát, kéo theo giá xăng, dầu diesel và các sản phẩm lọc hóa dầu. Gián đoạn tại eo biển Hormuz cũng buộc nhiều bên mua gấp rút tìm nguồn thay thế, trong đó có dầu từ Mỹ.

Chính quyền ông Trump hiện cho phép tàu nước ngoài vận chuyển dầu thô và hàng hóa giữa các cảng Mỹ đến giữa tháng 8, đồng thời tạm nới lỏng một số tiêu chuẩn kỹ thuật đối với nhiên liệu nội địa.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ