Mỹ hiện có hàng triệu bồn chứa hóa chất phục vụ các nhà máy sản xuất thuộc nhiều lĩnh vực. Theo các chuyên gia, các bồn chứa này hiếm khi gặp sự cố nghiêm trọng nếu chúng được bảo trì và kiểm định đúng quy trình.
Nhưng chỉ trong một tuần, khu vực Bờ Tây nước Mỹ ghi nhận hai sự cố lớn liên quan đến bồn hóa chất. Hôm 22/5, bồn hóa chất ở nhà máy hàng không GKN Aerospace bị quá nhiệt, đe dọa gây vụ nổ thảm khốc trong khu vực, buộc giới chức phải sơ tán hơn 50.000 người ở quận Cam.
Ngay khi nguy cơ nổ bồn chứa này được kiểm soát, một bồn hóa chất tại nhà máy giấy Nippon Dynawave ở Longview, bang Washington, bị vỡ hôm 26/5, khiến hai người thiệt mạng, 9 người mất tích và được nhận định là đã tử vong. Đây có thể là thảm kịch công nghiệp gây chết người nhiều nhất trong lịch sử hiện đại của bang Washington, Thống đốc Bob Ferguson cho hay.
Các sự cố làm dấy lên nhiều lo ngại về mức độ an toàn của các bồn chứa ở Mỹ, cũng như vai trò của chính quyền liên bang và địa phương trong giám sát các doanh nghiệp sử dụng hóa chất nguy hiểm.
Trong cuộc họp tại Tòa thị chính thành phố Garden Grove thuộc quận Cam tối 26/5, nhiều người dân đã bày tỏ bức xúc vì bồn chứa hàng triệu lít hóa chất MMA có nguy cơ cháy nổ cao lại được nhà máy GKN Aerospace đặt trong phạm vi 1,6 km quanh trường học và nhà dân. Nhiều người yêu cầu giới chức đóng cửa nhà máy này.
Giáo sư kỹ thuật hóa học Stephen Kmiotek tại Viện Bách khoa Worcester cho biết bồn chứa hóa chất được sử dụng trong hầu hết ngành công nghiệp, do phần lớn nhà máy đều cần hóa chất trong công đoạn sản xuất.
Ông cho hay tỷ lệ xảy ra sự cố với các bồn chứa này là 1 trên một triệu bồn mỗi năm, và có rất nhiều biện pháp để đảm bảo an toàn cho các cơ sở như vậy. Tuy nhiên, điều quan trọng là các nhà máy có duy trì quy trình kiểm tra, bảo dưỡng phù hợp hay không, đặc biệt là với các bồn chứa cũ.
Tại Mỹ, các nhà máy sử dụng bồn chứa hóa chất chịu sự quản lý của cả cấp bang và liên bang. Ở cấp liên bang, nhà máy phải cung cấp thông tin về hóa chất nguy hiểm, rủi ro liên quan, quy trình vận hành an toàn và phương án ứng phó khẩn cấp cho các cơ quan chức năng.
Các đơn vị liên bang như Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) và Ủy ban An toàn Hóa chất Mỹ (CSB) chịu trách nhiệm giám sát việc thực thi quy định an toàn của nhà máy.
EPA đã tham gia ứng phó trong cả hai sự cố bồn chứa, trong khi CSB ngày 28/5 cho biết sẽ mở cuộc điều tra sự cố vỡ ở Washington. CSB là cơ quan liên bang độc lập, chuyên điều tra các sự cố có thể gây “phát tán thảm khốc các chất cực kỳ nguy hại”.
Các quy định liên bang yêu cầu cơ sở lưu trữ hoặc sử dụng hóa chất nguy hiểm phải duy trì “phiếu an toàn hóa chất”, trong đó nêu rõ rủi ro và hướng dẫn ứng phó khẩn cấp. Doanh nghiệp phải chia sẻ thông tin này với giới chức bang, bộ lạc và địa phương. Theo quy định về quyền được biết của EPA, nhà máy cũng phải cho phép lực lượng cứu hỏa kiểm tra khi có yêu cầu.
Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) cũng ban hành tiêu chuẩn Quản lý An toàn Quy trình (PSM) đối với các ngành sử dụng hoặc lưu trữ hóa chất đặc biệt nguy hiểm. Tiêu chuẩn này bao gồm yêu cầu về kiểm tra, đào tạo, giấy phép làm việc đặc biệt, quy trình vận hành, cũng như kế hoạch và phương án ứng phó khẩn cấp.
Nhà máy hàng không GKN Aerospace ở quận Cam phải tuân thủ quy định này, do sử dụng hóa chất thuộc diện quản lý. Chưa rõ nhà máy giấy Nippon Dynawave có phải tuân thủ các tiêu chuẩn PSM hay không.
Ở cấp bang và địa phương, lực lượng thanh tra, cứu hỏa và đội xử lý vật liệu nguy hiểm dựa vào các thông tin trên để kiểm tra điều kiện an toàn tại cơ sở, lập kế hoạch ứng phó và can thiệp khi xảy ra sự cố.
Marissa Baker, phó giáo sư Khoa học Môi trường và Sức khỏe Nghề nghiệp thuộc Đại học Washington, cho biết trách nhiệm giám sát an toàn trực tiếp tại hai nhà máy thuộc về các cơ quan cấp bang ở Washington và California, cùng lực lượng phòng cháy chữa cháy địa phương và các đội xử lý vật liệu nguy hiểm. Việc kiểm tra thuộc trách nhiệm của Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp California và Sở Lao động và Công nghiệp bang Washington.
Tại bang Washington, số cơ sở hóa chất lớn hơn nhiều so với quy mô lực lượng thanh tra, nên cơ quan lao động bang thường chỉ tiến hành điều tra khi có khiếu nại hoặc xảy ra sự cố, bà Baker giải thích.
Bà nói Nippon Dynawave, công ty vận hành nhà máy giấy ở Washington, từng bị Sở Lao động và Công nghiệp bang điều tra hai lần, dù không liên quan đến sự cố hiện tại. Cơ sở này cũng từng xảy ra hỏa hoạn trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, rủi ro đối với cộng đồng từ những bồn chứa như vậy không phải lúc nào cũng dễ xác định. Stephen Lester, chuyên gia y tế công cộng, cho biết ông lo ngại về khoảng trống trong các tiêu chuẩn đánh giá mức độ phơi nhiễm. Theo ông, nhiều tiêu chuẩn hiện nay chủ yếu áp dụng cho môi trường làm việc, trong khi chưa có ngưỡng rõ ràng để xác định mức tiếp xúc an toàn của người dân sau một vụ rò rỉ hoặc nổ hóa chất.
“Nếu không có các hướng dẫn dựa trên sức khỏe, sẽ có người phải tự đánh giá mức nào là chấp nhận được và mức nào là không”, ông Lester, người có hơn 40 năm hỗ trợ cộng đồng đánh giá rủi ro sức khỏe, nói.
Theo ông, các tiêu chuẩn tại nơi làm việc cũng thường dựa trên thể trạng của nam giới trưởng thành trung bình, nên chưa phản ánh đầy đủ rủi ro với trẻ em, người cao tuổi hoặc người bị suy giảm miễn dịch do ảnh hưởng từ các sự cố bồn hóa chất.
“Đây là tình huống rất khó. Tôi hiểu áp lực mà các nhà khoa học và chuyên gia độc chất học phải đối mặt khi tư vấn cho người ra quyết định”, ông Lester nói. “Họ phải đưa ra nhận định tốt nhất dựa trên thông tin hiện có, các nghiên cứu đã được thực hiện và hiểu biết được chấp nhận rộng rãi về mức độ phơi nhiễm với những hóa chất này”.
Chuyện thứ nhất là Tổng thống Mỹ Donald Trump bị mất đồng minh thân cận trong EU và NATO là Thủ tướng Hungary Viktor Orban sau cuộc bầu cử quốc hội vừa rồi ở Hungary. Chuyện thứ hai là sự đổ vỡ tình thân ái giữa ông Trump và Thủ tướng đương nhiệm của Ý Giorgia Meloni.
Bà Meloni được coi là cầu nối giữa Tổng thống Trump với EU và NATO trong thời điểm EU và NATO bị ông Trump gây nhiều khó khăn và khó xử về chính trị đối ngoại và an ninh cũng như trong quan hệ kinh tế và thương mại giữa EU với Mỹ. Nguyên nhân của sự đổ vỡ này liên quan cuộc chiến của Mỹ với Iran, đến việc bà Meloni ngừng hợp tác quân sự giữa Ý với Israel và những phát ngôn của Tổng thống Trump về Giáo hoàng Leo XIV bị Thủ tướng Meloni coi là không thể chấp nhận được. Bà Meloni không ủng hộ và không cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ Ý phục vụ cuộc chiến với Iran. Ông Trump đã công khai coi đấy là "sự phản bội" của bà Meloni. Thời thân ái xem ra đã qua rồi giữa họ.
Ông Orban thất cử là chuyện khó cưỡng còn bà Meloni có nhu cầu đối nội cấp thiết để thể hiện tính độc lập cũng như bản lĩnh trong quan hệ với ông Trump. Bà phải lựa chọn giữa sự tương đồng về ý thức hệ với ông Trump và sự ổn định quyền lực của mình ở Ý cùng với lợi ích an ninh của Ý và EU.
Cả hai chuyện trên sẽ làm cho mối quan hệ giữa Mỹ với các thành viên khác trong NATO thêm bất hòa và sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hơn tiến trình tự chủ hóa của EU về quân sự và an ninh.
Bộ Ngư nghiệp và Đại dương Canada cho biết số lượng cá voi xám chết ngoài khơi tỉnh British Columbia của nước này đang gia tăng, trong bối cảnh nguồn thức ăn suy giảm tại các khu vực kiếm ăn ở Bắc Cực và cận Bắc Cực.
Từ đầu năm đến nay, khu vực này đã ghi nhận 5 con cá voi xám bị chết, trong đó riêng 10 ngày đầu tháng 4, có tới 4 con chết dọc bờ biển, tiến gần hơn tới mức kỷ lục 11 con của năm 2019.
Ông Paul Cottrell, điều phối viên về động vật có vú biển thuộc Bộ Ngư nghiệp và Đại dương Canada, cho biết nhiều con cá trong tình trạng suy kiệt nghiêm trọng và "gầy trơ xương". Theo ông, các kết quả khám nghiệm sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân khiến cá chết, song dấu hiệu chung là thể trạng kém do thiếu dinh dưỡng.
Cá voi xám thường di cư xuống vùng biển Mexico vào mùa đông để sinh sản và gần như không ăn trong giai đoạn này. Khi quay trở lại các vùng biển phía bắc vào mùa hè, chúng bắt đầu tích lũy năng lượng. Tuy nhiên dữ liệu cho thấy mùa kiếm ăn năm trước không thuận lợi, khiến nhiều con cá voi xám không tích lũy đủ lượng dinh dưỡng cần thiết.
Bà Wendy Szaniszlo, chuyên viên nghiên cứu động vật biển, cho biết nhiệt độ nước biển thay đổi đã ảnh hưởng đến nguồn thức ăn, bao gồm các loài giáp xác nhỏ mà cá voi xám thường tiêu thụ. Ngoài ra băng tan sớm hơn bình thường cũng làm suy giảm chất lượng và trữ lượng con mồi.
Tình trạng thiếu dinh dưỡng không chỉ làm tăng tỉ lệ tử vong mà còn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Trong mùa sinh sản gần nhất tại khu vực Baja của Mexico, chỉ có 84 cá voi con được ghi nhận - mức thấp nhất từ trước đến nay.
Các hiện tượng tương tự cũng được ghi nhận dọc bờ Tây nước Mỹ, với 15 con chết trong vài tuần qua tại bang Washington, cùng nhiều trường hợp khác tại Oregon và California.
Các chuyên gia nhận định cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khu vực kiếm ăn, không chỉ tại Bắc Cực mà cả vùng biển British Columbia, nơi có khoảng 250 con thuộc nhóm cá voi xám ven bờ Thái Bình Dương sinh sống, nhằm đánh giá đầy đủ tác động của biến đổi môi trường đối với quần thể loài này.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi ngày 8/7 cho biết, quyết định của Bộ Tài chính Mỹ nhằm thu hồi giấy phép vốn đã cho phép bán dầu của Iran, là một “sự vi phạm” đối với Điều 10 của Bản ghi nhớ Islamabad.
Ông nói thêm rằng các cuộc không kích diễn ra sau đó “cấu thành một sự vi phạm nghiêm trọng” đối với Điều 1 và Điều 2 của thỏa thuận, vốn được ký kết vào tháng trước.
Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố họ "quy trách nhiệm cho chính phủ Mỹ về những hậu quả của sự vi phạm cam kết này”.
"Điều này diễn ra trong bối cảnh Mỹ, dù là trực tiếp hay thông qua các hành động của Israel chống lại Li Băng, đã liên tục có những vi phạm cả nhỏ lẫn lớn đối với các điều khoản khác nhau của bản ghi nhớ trong vòng 20 ngày qua", Bộ Ngoại giao Iran cho biết.
Cơ quan này nói thêm rằng Iran sẽ thực hiện "bất kỳ biện pháp nào" mà họ thấy cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia của mình.
Trước đó vào hôm 7/7, Bộ Tài chính Mỹ đã hủy bỏ một giấy phép được công bố vào tháng 6 vốn cho phép Iran sản xuất, bán và giao dầu thô cùng các sản phẩm liên quan cho đến hết ngày 21/8.
Bộ Tài chính Mỹ giải thích, lệnh miễn trừ là có điều kiện và Iran đã không đáp ứng được các điều kiện đó. Cơ quan này tuyên bố do đó họ quyết định thu hồi lệnh miễn trừ, và các lệnh trừng phạt dự kiến sẽ quay trở lại vào ngày 17/7.
Tuyên bố của Iran được đăng tải khi các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran bắt đầu diễn ra, nhằm trả đũa các cuộc tấn công vào tàu chở hàng gần eo biển Hormuz.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ra một tuyên bố cho biết họ đã thực hiện một loạt các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Iran.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, CENTCOM cho biết các “lực lượng của họ đã bắt đầu tiến hành một loạt các cuộc không kích mạnh mẽ nhằm vào Iran để buộc nước này phải trả giá đắt vì đã nhắm mục tiêu và tấn công vào các tàu thương mại ở eo biển Hormuz”.
“Các cuộc tấn công của Mỹ là nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Iran vào 3 tàu thương mại đang quá cảnh qua eo biển Hormuz. Hành vi gây hấn rõ ràng của Iran là vô căn cứ, nguy hiểm và là một sự vi phạm đối với lệnh ngừng bắn”, tuyên bố nói thêm.
CENTCOM không cung cấp thêm thông tin chi tiết nào khác, ngoại trừ việc nói rằng họ “quan ngại sâu sắc” trước các cuộc tấn công liên tục của Iran và những gì họ mô tả là sự vi phạm lặp đi lặp lại đối với Bản ghi nhớ quy định khuôn khổ cho các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.
Các cuộc tập kích qua lại vẫn thi thoảng diễn ra bất chấp việc Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Iran tiếp tục khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, tuyến đường quan trọng đối với vận tải năng lượng toàn cầu.
Ông Mohsen Rezaei, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, cảnh báo các nỗ lực của Mỹ nhằm tạo ra một tuyến đường thay thế tại eo biển Hormuz sẽ dẫn đến sự thất bại của các cuộc đàm phán giữa hai quốc gia.
“Hoàn toàn rõ ràng rằng Mỹ sẽ dẫn dắt các cuộc đàm phán với Iran đến thất bại”, ông Rezaei phát biểu khi bình luận về tình trạng các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington.
